Nisâ Sûresi 106. Ayet Meali

Tu’me b. Übeyrik’in sülalesi, bu hırsızlığı bir yahûdînin yaptığına ve Tu’me’nin bu suçtan berî olduğuna şahitlik etti. Hz. Peygamber [sallallahu aleyhi vesellem] onların şehadetlerinden şüphelenmeyi gerektiren bir şey göremeyince, bunu yahûdînin yaptığına hükmetmeye yöneldi. Sonra Cenâb-ı Hak, peygamberine, asıl suçlunun Tu’me b. Übeyrik olduğunu, onun munâfık ve şahitlerinin de yalancı olduklarını bildirdi. Hz. Peygamber [aleyhissalâtu vesselâm] her ne kadar Allah nezdinde mazur olsa da böyle bir hüküm vermeye niyetlenmiş olmasından dolayı Allah’tan bağışlanma istemiştir. * Zelle: Peygamberlerden bir kasıt olmaksızın, unutarak ya da yanılarak meydana gelen, evlayı terk kabilinden, makamlarına uygun düşmeyen söz veya davranış. * Peygamberler, ismet (günahsızlık) sıfatına sahiptirler. Hayatlarının hiçbir döneminde (çocukluk, gençlik, peygamberlik öncesi veya peygamberlik vazifesini yaparken) küçük-büyük, gizli-açık hiçbir günaha meyletmezler, her daim ilâhî koruma altındadırlar.  

(1)“(Âyetteki mağfiret) hakīkī günahlardan değil; çünki ismet (günahlara karşı korunmuş olmak) var, günah yok. Belki makām-ı nübüvvete (peygamberlik makāmına) lâyık bir ma‘nâ ile mağfirettir(bağışlanmaktır).” (Lem‘alar, 7. Lem‘a, 27)  

(*) Hz. Peygamber’in yüce Allah’ın inayetiyle günahtan korunduğu hâlde yine ona Allah’tan af dilemesi emredildiğine göre bunun mânası günahtan uzak dursa bile Allah’tan af dilemek kullukta kemalin gereği olduğu için “Allah’ın lutuf ve inâyetine her zaman muhtaç olduğunu dile getirmesi, her şeye rağmen ibadetlerini mükemmel görmeyip bu sebeple O’ndan af dilemesi”dir. Yani buradaki “istiğfar”emri, mesela Nasr’ sûresindeki gibidir. Bu nedenle’’istiğfar’’emri, Hz. Peygamberin bir günah işlemiş olduğundan dolayı değildir. Ayrıca Kur’an’a göre insan herhâlûkârda yüce Rabbine dua ederek af ve mağfiret dilemelidir. İster bir günah işlemiş olsun, ister olmasın. Yine Hz. Peygambere istiğfarda bulunma emrinin bir sebebi de her konuda olduğu gibi bu konuda da insanlara örnek olması içindir.  

Bir önceki ayetin yani 105. ayetin iniş sebebi rivayetinden de anlaşılacağı üzere, kendisine yanlış bilgi veren münafık Tu‘me lehinde, haklı olan yahudi aleyhinde hüküm verince bunun bir hata olduğunu ve bağışlanma dileğinde bulunması gerektiğini Yüce Allah Hz. Muhammed’e emretmektedir. Yüce Allah Hz. Muhammed’in bağışlanma dileğinde bulunmasını emredince, aslında benzer olaylarda hata yapanlara da seslenmiş olmakta ve kasten olmasa da hataen karşılaşılan böyle durumlarda işlenen bu türden günahları bağışlayabileceğini, çünkü kendisinin çok bağışlayan ve çok merhametli olduğunu bildirmektedir.,Hz. Muhammed’in de bir beşer olması itibariyle hata işleyebileceği, bu yüzden de bağışlanma dileğinde bulunması gerektiğiyle ilgili olan bu mesaj, Tevbe 9:43, Ahzâb 33:37, Muhammed 47:19, Fetih 48:2, Tahrîm 66:1, ‘Abese 80:1-10 ve Nasr 110:3. ayetlerle birlikte okunmalıdır.  

134 Bu ifade, bu surenin önceki bölümlerinde değinilen, Kur’an’ın gönülsüz takipçilerine ve münafıklara işaret etmektedir. Her iki grup da kendilerine tevdî edilen emanete ihanet etmekle suçlanmaktadırlar; çünkü Kur’an’ın mesajını kabul etmiş göründükleri halde aslında onu çarpıtmaya çalışırlar (bkz. ayet 81). Kur’an’ın kendilerinden ne istediğini iyi bilmelerine rağmen onun rehberliğine gerçek anlamda teslimiyetten kaçınmaya şartlanmış olmaları nedeniyle onlarla tartışmanın hiçbir faydası yoktur.  

[830] Muhammed Esed, 105 ve 106. âyetleri yeni bir okumaya tâbi tutmuş, fakat bu özgün okumaya mukni bir açıklama da getirmemiştir. Esed, peygamberlik kurumunu tenzih için olsa gerek, “O hâlde ihanet edenlerle tartışmaya girme, ama Allah’a (onları) bağışlaması için dua et” anlamını tercih eder. 106. âyete düştüğü notta ise, bu ibarenin muhataplarının “Kur’an’ın gönülsüz takipçileri ve münafıklar” olduğunu söyler. Buna göre Allah Rasûlü’ne bu zümreler için af dilemesi öğütlenmektedir. Fakat bu emir, 9:80 ve 63:6’daki ilkelere ters düşer. Her iki okumada da 105. âyetteki uyarının muhatabı Allah Rasûlü iken, Esed, 106. âyette Rasûl’e verilen “af dileme” emrinin, “asaleten” değil “vekâleten” olduğu sonucuna varır. Ama bunun delili yoktur. Kaldı ki 107. âyete verdiği anlam, yukarıdaki âyetlere dair aykırı okumasını geçersiz kılar. Oysa, buradaki “istiğfar” emri, mesela Nasr’daki ile aynı amacı taşır, o amaç uyarma ve dikkat çekmedir.