Nisâ Sûresi 105. Ayet Meali

105.Tirmizi, Hakim ve daha başkalarının Katade bin Nu`man`dan rivayet ettiklerine göre Ubeyrik oğullarından Beşir adlı bir münafık Katade (r.a.)`nin evinden kavut dolu dağarcığıyla içindeki silahını çaldı. Dağarcık yırtık olduğundan giderken yollara döküldü. Münâfık dağarcığı bir yahudiye emanet etti. Katade önce münâfıktan şüphelendiği için evini aradı ama bir şey bulamadı. Münâfık da kendinin almadığına yemin etti. Sonra Katade (r.a.) dökülen kavut izini takib ederek yahudinin evine gitti ve silahını o evde buldu. Yahudi bunu adı geçen kişinin emanet bıraktığını söyledi ve bazı kimseleri de şahid gösterdi. Münâfığın yakınları Resulullah (a.s.)`tan çalıntı malın yahudinin evinde bulunması sebebiyle onu suçlamasını istediler. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.  

Tu’me b. Übeyrik’in sülalesi, bu hırsızlığı bir yahûdînin yaptığına ve Tu’me’nin bu suçtan berî olduğuna şahitlik etti. Hz. Peygamber [sallallahu aleyhi vesellem] onların şehadetlerinden şüphelenmeyi gerektiren bir şey göremeyince, bunu yahûdînin yaptığına hükmetmeye yöneldi. Sonra Cenâb-ı Hak, peygamberine, asıl suçlunun Tu’me b. Übeyrik olduğunu, onun munâfık ve şahitlerinin de yalancı olduklarını bildirdi. Hz. Peygamber [aleyhissalâtu vesselâm] her ne kadar Allah nezdinde mazur olsa da böyle bir hüküm vermeye niyetlenmiş olmasından dolayı Allah’tan bağışlanma istemiştir. * Zelle: Peygamberlerden bir kasıt olmaksızın, unutarak ya da yanılarak meydana gelen, evlayı terk kabilinden, makamlarına uygun düşmeyen söz veya davranış. * Peygamberler, ismet (günahsızlık) sıfatına sahiptirler. Hayatlarının hiçbir döneminde (çocukluk, gençlik, peygamberlik öncesi veya peygamberlik vazifesini yaparken) küçük-büyük, gizli-açık hiçbir günaha meyletmezler, her daim ilâhî koruma altındadırlar.  

1- Gerçek, doğruluk.  

(3)Tu‘me bin Ubeyrık adında bir münâfık, komşusunun zırhını çalarak bir yahudinin evinde saklamıştı. Zırh yahudinin yanında bulununca, yahudi onu kendisine Tu‘me’nin verdiğine dâir yemîn ederek bazı arkadaşlarını da buna şâhid göstermişti. Bunun üzerine Tu‘me’nin yakınları, suçlu olduğunu bildikleri hâlde yalan yere yemîn ederek Peygamber Efendimiz (asm)’dan onu müdâfaa ve berâat ettirmesini taleb etmişlerdi ki bu âyet nâzil oldu. Bunun üzerine Tu‘me, Mekke’ye kaçmış ve orada hırsızlık yapmak için deldiği bir evin duvarı altında kalarak can vermiştir. (Nesefî, c. 1, 362)  

(*) Bu ayetten de açıkça anlaşılıyor ki, Allah Resulu insanlar arasında sadece Kur’an’a göre hüküm verebilir, yani dini hüküm, kural ve kanunların kaynağı sadece Kur’an’ı Kerim’dir, Kur’an’dan başka dini bir kaynak söz konusu olamaz. Mütevatir ve sahih sünnet ise, sadece Kur’an’daki ilahi hüküm ve kuralların uygulama şeklini bize gösterir. Örneğin namaz nasıl kılınır, Hac ve diğer ibadetler nasıl ifa edilir? Vs. Yani Hz. peygamber de bizim gibi bir kul ve beşer olduğundan dini hüküm ve kuralları koyamaz, o vahiy yoluyla, yani Kur’an’la yüce Allah’tan aldığı ilahi hükümleri olduğu gibi insanlara tebliğ edip bildirir ve herkesten önce bizzat kendisi uygular. Bunun dışında hiçbir dini hükme ve kurala müdahale edemez, yani dini hüküm ve kural koyma yetkisine sahip değildir. Çünkü dini hükümlerin mutlak şari’i, dini hükümleri koyan yalnız yüce Allah’tır. ((ان الحكم الا لله’’İnil hükmü illa lillah’’ Bk:(Yusuf-40. Vb. ayetler)’’Hüküm vermek yalnız Allah’a mahsustur’’ şeklindeki ayetler de bunu kesin bir dille ifade etmektedir. Yani bu âyet, Kur’an’ın esas indiriliş sebebini net olarak ifâde etmektedir. Buna göre Kur’an, İslâm Devletinin ve o devletin yürütme organlarının, hükümlerini Allah’ın kitabında bildirdiği şekilde vermelerinin yollarını gösteren kitaptır… Ayrıca “Hainlerden taraf olmak, onları savunmak” yasaklanıyor, 109. âyette de “Kıyamet günü Allah’a karşı onları kim savunacak yahut onlara kim vekil olacak?” diye soruluyor. Bu hüküm ve irşad özellikle iki meslek erbabını muhatap alıyor: Hâkimler ve avukatlar. Âyetlere göre bunların asıl vazifeleri hakkın yerine gelmesi ve sahibini bulması için çalışmaktır. Davacının mevkii, şöhreti, serveti, rütbesi, sağladığı menfaat ne olursa olsun hâkim ve vekiller haksız olduğu halde onun tarafını tutmayacak, hükmün onun lehinde çıkması için özen göstermeyeceklerdir. Özellikle avukatlar bilgi ve becerilerini, haksız da olsalar müvekkilleri lehine hüküm almak için değil, hakkın ortaya çıkması ve sahibini bulması için kullanacaklardır. Avukatların bu anlayış ve ahlâk içinde hareket etmeleri yani haklıların davalarını savunmaları ve haksızların davalarında sulhu aramak, cezada ve tazminatta adalet ve hakkaniyetin gerçekleşmesine katkıda bulunmak gibi hedefler için çaba sarfetmeleri halinde avukatlık mesleği meşruiyet temelini korumuş olacaktır. Kaynak: (Kur’an Yolu Tefsiri) (مفاتيح الغيب) إذا عرفت هذا فنقول: قال المحققون:هذه الآية تدل على أنه عليه االسلام ما كان يحكم إلا بالوحي والنص. Not: Alimler derler ki, bu ayet Hz. Peygamberin sadece vahiyle yani Kur’an’daki nasslarla hükmettiğine delalet ediyor. Kaynak: (Mefatihu-lGayb – er- Razi)  

[8] Vahiy ettiği, öğrettiği veçhile.  

42 Hasîm kelimesi, tartışmak, çekişmek, münakaşa etmek anlamına gelen bir kelimedir. Tartışan, belli bir tarafı ve fikri savunmak ve düşüncesini kabul ettirmek için yapar. Bu ayet aynı zamanda “Hainlerle tartışmaya girme” anlamı da taşır.  

Bu ayet Nisâ 4:65, En‘âm 6:114, Nahl 16:44 ve 64. ayetlerle birlikte okunmalıdır. Verilmek istenen mesaj açıktır: Hz. Muhammed de diğer insanlar da hüküm verirken Kur’an ile hüküm vermelidir; çünkü vahyin indiriliş amacı hayatın, Yüce Allah’ın gösterdiği şekilde yaşanmasıdır.,Müfessirler bu ayetlerin çoğunun, Tu‘me İbn Ubeyrık hakkında indirildiği konusunda ittifak etmişlerdir. Bu iniş sebebi olayının nasıl meydana geldiği konusunda değişik rivayetler vardır. Tu‘me bir zırh çalmıştı. Bu zırh kendisinden istendiği zaman, bu hırsızlığı yahudilerden birinin üzerine atmıştı. Onunla o yahudinin kavmi arasında davalaşma iyice kızışınca münafık Tu‘me’nin sülalesi Hz. Muhammed’e gelerek, bu dava konusunda kendilerine yardım etmesini ve bu hırsızlık işini o yahudinin yaptığına hükmetmesini istemişlerdi. Hz. Muhammed de (onların sözüne güvenerek) bunu yapmak isteyince, işte bu ayet nazil olmuştu (Semerkandî, [Bahru’l-‘Ulûm], I, 335-336).  

1 Ey Peygamber! Allah’ın sana gösterdiği hak ve vahiy ile hükmedesin. İnsanlar arasında itikadî veya amelî her çeşit anlaşmazlığı Allah’ın Kitabı’nı düstur edinerek çözüp her kese hakkını veresin. Yani kitabın asıl indiriliş sebebi; insanlar arasında hüküm ve hâkimiyet için hakkı gösteren bir esas olması ve bunun Peygambere indirilmesi ise Peygamberin Allah tarafından gönderilen hükümleri uygulamasıdır. Müslümanların halifesinin esas görevi, ne kendinin, ne de şunun bunun görüş ve arzusunu değil, ancak hakkı takip etmesi ve hakkın hilafına asla hükmetmemesidir. Hz. Ömer, “Allah’ın bana verdiği re’y ile hükmettim” demeyin, zira ayetteki “Allah’ın sana gösterdiği şekil” ifadesi vahiydir ve Peygambere mahsustur. Sizin re’yiniz ise ilim değil, bir zandır.” demiştir. Binaenaleyh hâkimler kendi re’y ve kanaatleriyle hükmedemezler. (Özetle-Elmalılı)2 Bu âyet, Kur’an’ın esas indiriliş sebebini net olarak ifâde etmektedir. Buna göre Kur’an, İslâm Devletinin ve o devletin yürütme organlarının, hükümlerini Allah’ın kitabında gösterdiği şekilde vermelerinin yollarını gösteren kitaptır.3 Yani hainler lehine düşman olma. Sakın hainleri savunmak için kimseye düşmanlık etme ve onların avukatı kesilme.  

133 Buradaki ve bundan sonra gelen iki ayetteki -aynı zamanda 113. ayetteki- “sen” zamiri, görünüşte Hz. Peygamber’e yönelikse de dolaylı olarak Kur’an’ın rehberliğini kabul etmiş olan herkese şamildir. Bu, 109. ayette çoğul “siz” zamirinin kullanılmasından da anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, müfessirlerin çoğunun bu pasajı sırf tarihî açıdan açıklama teşebbüsleri fazla ikna edici değildir; çünkü genel bir muhtevanın kendi-kendini açıklayıcı ahlakî öğretisine gereksiz bir sınırlama koymuş olmaktadır.  

[1] Beni Zafer'den "Tu'me bin Ubeyrik" komşusı "Katâde bin Mu'mân"ın bir un tulumı içinde bulunan zırhını çalub "Zeyd bin Semîn" nâmında bir yahûdînin yanında sakladı. Tulum delik oldığından giderken yolda un dökülmüş ve iz yapmışdı. Mâl-ı mesrûk bulunmadı ve sârik de almadığına yemîn itdi. Bunun üzerine dökülen unı ta'kîb iderek yahûdînin evine geldiler ve zırhı orada bulub aldılar. Yahûdî bunı kendine Tu'me'nin virdiğini haber virdi. Bunun üzerine "Benî Zafer" Rasûl-ü Ekrem nezdine gidüb Tu'me'yi iltimâs itmesini ricâ itdiler. Eğer iltimâs itmez isen biz rezîl oluruz didiler. Rasûlullah kalben iltimâsa mütemâyil oldukda bu âyet-i kerîme nâzil olarak nehy buyuruldı. Erbâb-ı hal ve 'akdin, me'mûrîn-i hükümetin haksızları iltimâs itmesi câiz olmadığına delâlet ider.  

621 The Commentators explain this passage with reference to the case of Ta'imah ibn Ubayraq, who was nominally a Muslim but really a hypocrite, and given to all sorts of wicked deeds. He was suspected of having stolen a set of armour, and when the trail was hot, he planted the stolen property in the house of a Jew, where it was found. The Jew denied the charge and accused Ta'imah, but the sympathies of the Muslim community were with Ta'imah on account of his nominal profession of Islam. The case was brought to the Prophet, who acquitted the Jew according to the strict principle of justice, as "guided by Allah". Attempts were made to prejudice him and deceive him into using his authority to favour Ta'imah. When Ta'imah realized that his punishment was imminent he fled and turned apostate. (R). The general lesson is that the righteous man is faced with all sorts of subtle wiles: the wicked will try to appeal to his highest sympathies and most honourable motives to deceive him and use him as an instrument for defeating justice. He should be careful and cautious, and seek the help of Allah for protection against deception and for firmness in dealing the strictest justice without fear or favour. To do otherwise is to betray a sacred trust; the trustee must defeat all attempts made to mislead him.