Neml Sûresi 82. Ayet Meali

Âyetteki mahlûkun, kıyamet alâmetlerinden olduğu, müminle kâfiri ayırt edeceği hakkında hadisler vardır.  

bk. et-Tefsîru’l-Kebir, 24/218; Tefsîru Ebüssuûd 6/302.  

[396] Dâbbetü’l-arz hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIV, 266-268.  

“Dâbbe” sözcüğü “hareket eden, debelenen, yeryüzünde yürüyen” demektir. Daha çok haşere türünden canlılar için kullanılan bu kelime dört ayaklı hayvanlar ve insanlar için de kullanılır. Bu âyette “dâbbe” kelimesi müteşabih bir kavramdır. “Dâbbeten mine-l-ardi”, “yerden çıkan canlı” demektir. Burada esas üzerinde durulması gereken husus âyette de belirtildiği gibi “dâbbe”nin insanlara, “Allah’ın mesajlarına gerçekten iman etmediklerini” söylemesi ve onları uyarıp hakka davet etmesidir. Konuşma özelliğinden dolayı buradaki “dâbbe” nin insan olacağı söylenmiş olsa da mesajın illa da dille konuşarak verilmesi gerekmez. Yaşadığımız gezegendeki olağanüstü bir durumla da olabilir. Örneğin (Allah korusun!) Firavun ve kavmini istila eden bit, çekirge ve kurbağa felâketi gibi, Ebrehe ve ordusunu helâk eden kuşlar gibi insanların akıllarını başlarına getirebilecek herhangi doğal bir felâket de olabilir.  

 Kıyamet alâmetleri arasında sayılan ve «dâbbetü’l-arz» denen yaratık hakkında Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır’ın «Hak Dini Kur’an Dili» isimli tefsirinin 5. cilt 3701-3704. sahifelerine bakınız.  

Bu ayette söz edilen yaratık, sudan değil, topraktan yaratılmıştır. Tümüyle toprak elementlerinden yapılma olan bilgisayar, Kuran'ın 19 kodu üzerine kurulu matematiksel mucizesini ortaya çıkararak insanların Allah'ın sözünü önemsemediklerini kanıtladı. Bak 72:28.  

1- Mahşerde toplayıp hesap sorma, hesaba çekme. 2- Dabbe, Hareket eden, canlı demektir. Genellikle sürüngenler için kullanılır. Kur'an'da tüm canlılar için de kullanılmıştır. (8:22; 35:45) Ancak “Dabbetü'l-arz”, bir tamlama olarak “yer canlısı” demektir. Bu sözcük, tefsirlerde daha çok İsrâîliyyât'ın, atalar dinlerinin hurafelerine dayalı olarak ele alınmakta, kıyametin alameti de olmak üzere, gerçeği yansıtmayan pek çok farklı rivayetlere yer verilmektedir. Bu rivayetlerin hiç birsinin Kur'an'i bir dayanağı yoktur. Bu tamlamanın, Kıyamet'in yaklaşması anıyla bir ilgisi olmayıp, Kıyamet'in kopuşundan sonraki durum olan “hesaba çekilme” anından söz etmektedir. Ayetin bağlamı dikkate alındığında Müşriklerin gerçeğe kapalı, hiçbir sözden anlamaz oldukları eleştiri konusu edildiği görülmektedir. Dabbe, bu bağlamda Müşriklerin bütün yapıp ettiklerinin ortaya çıkarılması, gerçeklerin ortaya dökülmesinin ifadesi olarak mecaz bir anlatımdır. Yerden yapılmış konuşan bir varlığın/cismin/aletin, onların yapıp ettiklerini tek tek söyleyeceği mecazen anlatılmaktadır. Tıpkı insanın uzuvlarının, insanın yapıp ettiklerine tanıklık edecekleri hususundaki ayetler gibi. (24:24). 3- Müşriklerin. Kâfirlerin. 4- Onlar adına konuşacak.  

(1)“Nasıl ki kavm-i Fira‘vun’a ‘çekirge âfeti ve bit belâsı’ ve Kâ‘benin tahrîbine çalışan Kavm-i Ebrehe’ye ‘Ebâbîl Kuşları’ musallat olmuşlar. Öyle de, Süfyân’ın ve Deccâllerin fitneleriyle bilerek ve severek isyâna ve tuğyâna (azgınlığa) ve Ye’cüc ve Me’cüc’ün anarşistliğiyle fesâda ve canavarlığa giden ve dinsizliğe ve küfür ve küfrâna (nankörlüğe) düşen insanların akıllarını başlarına getirmek hikmetiyle, arzdan (yerden) bir hayvan çıkıp musallat olacak. Zîr ü zeber (darmadağın) edecek. اَلّٰلهُ اَعْلَمُ[Allah en iyi bilendir] o dâbbe (hareketli canlı) bir nev‘dir (tâifedir). Çünki gāyet büyük bir tek şahıs olsa, her yere ve herkese yetişemez. Demek dehşetli bir tâife-i hayvâniye olacak. Belki اِلَّادَبَّةُ الْأَرْضِ تَاْكُلُ مِنْساَتَهُ[Ancak asâsından yemekte olan dâbbetü’l-arz (bir ağaç kurdu) müstesna] âyetinin işâretiyle, o hayvan dâbbetü’l-arz (yer hayvanı) denilen ağaç kurtlarıdır ki, insanların kemiklerini ağaç gibi kemirecek. İnsanın cisminde dişinden tırnağına kadar yerleşecek. Mü’minler îman bereketiyle, sefâhet ve sû’-i isti‘mâlâttan tecennübleriyle (günahlar ve israflardan sakınmalarıyla) kurtulacaklarına işâreten, âyet, îman husûsunda o hayvanı konuşturmuş.” (Şuâ‘lar, 5. Şuâ‘, 84)  

(*) Aşağıda da anlatıldığı gibi bu olay kıyamet gününde hesap ve yargılama esnasında cereyan ediyor. Yani yeryüzünü üzerinde insanların ne yapıp ettiklerini Arzı temsilen haber veren ve yüce Allah tarafından ortaya çıkarılan canlı bir varlığa işaret ediliyor ki, o gün bu canlı yaratık Allah’ın emriyle Neml-82. ayetteki mesajı bütün insanlara duyuracaktır. Yani ZİLZAL-4-5. ayetler, bu ayetin tefsiri niteliğindedir. Çünkü Neml 82 ile Zilzâl -1-6 ayetlerinde anlatılan konu aynıdır. İşte Neml-82. ayetin başında buyuruluyorki ‘’Ve izâ veka’al kavlü aleyhim’’onlar aleyhinde ki o söz gerçekleştiği zaman. Yani kıyamet kopmuş, azap tahakkuk etmek üzere, yargılama esnasında artık arzın canlıları konuşacak demek, bu ayette olduğu gibi arzın ortaya çıkardığı mahşer için hiçbir şeyin gizli kalmaması anlamında bir toprağın konuşması anlamında mecâzi bir konuşmadan, azabın, yargılamanın hemen öncesinde söz meydana gelmiş, bitmiş artık. Yani kıyamet kopmuş, olay meydana geliyor artık, daha kaçacak bir tarafı yok, gizli saklı hiçbir şey kalmayacak, yer canlanacak, yer konuşacak. Yer hareketlenmiş, debelenmiş ve diyor ki siz Allah’ın ayetlerine yakıyn ile yaklaşmadınız. Hani biz böyle bir şey dememiştik falan gibi. Bunun bir anlamı yok. Yani o insanın küfrüne şahit olan yer konuşacak demektir bu. Bu ayet okununca, ‘’Yevmeizin tühaddisü ahbâreha, bienne Rabbeke evha leha,’’ (Zilzal/4-5) ayetlerdeki mesaj bize hatırlatılıyor. Çünkü burada artık kıyamet kopmuş, mahşer şartlarından söz ediliyor. O ayetle bu ayetleri birbirinin müfessiri ve müfesseri olarak algılarsak mantıklı bir çözüm olur. (alıntı) 1- ‘’Ve o söz gerçekleştiği zaman’’ yani herkesin mahşerde toplanıp hesaba çekildiği zaman. 2- Dabbe, hareket eden, canlı demektir...(8/Enfal, 22; 35/Fatır, 45) Ancak “Dabbetü’l-arz”, bir tamlama olarak “yer canlısı” demektir. Bu sözcük, tefsirlerde daha çok eski inançların hurafelerine dayalı olarak ele alınmakta, kıyametin alameti de olmak üzere, gerçeği yansıtmayan pek çok farklı rivayetlere yer verilmektedir. Bu rivayetlerin hiç birsinin Kur’an’i bir dayanağı yoktur. Bu tamlamanın, Kıyamet’in yaklaşması anıyla da bir ilgisi olmayıp, Kıyamet’in kopuşundan sonraki durum olan “hesaba çekilme” anından söz etmektedir. Ayetin bağlamı dikkate alındığında müşriklerin gerçeğe kapalı, hiçbir sözden anlamaz oldukları eleştiri konusu edildiği görülmektedir. Not: Dabbetü’l-arz’ın ortaya çıkış zamanı hakkında Mehmet Okuyan, Erhan Aktaş, Mustafa Çoban, R .İhsan Eliaçık, Mustafa Çevik ve İsmail Yakıt’ın meal açıklamalarına da bakılabilir. Özetle, (دَابَّةً مِّنَ الْأَرْضِ )‘’Arzdan bir dabbe çıkarmış olacağız …’’ şeklindeki olay kıyameten önce değil, yani kıyamet alameti değil, bilakis kıyamet gününde/hesaba çekilme gününde ortaya çıkacaktır. Bu nedenle o gün arz canlı bir varlık gibi dile gelecek ve 82. ayetteki ilahi mesajını mahşerde toplanan tüm insanlara duyuracaktır. Çünkü o gün bütün insanların en büyük şahidi yaşadıkları yeryüzüdür. İnsanlar iyilik te yapsa kötülük te yapsa yeryüzünde yapmaktadır. Bu yüzden o gün inkârcılar, azgınlar ve zalimler için yeryüzünün şahitliği korkunç olup canlı bir yaratık gibi dile gelir ve bu şahitliği yapar. (الله اعلم) اشتبه علي القوم موضوع دابة الارض وظنوا أنها أمارة من أمارات الساعة, وظنوا أن القران الكريم قد ذكرها أنها أمارة من جملة الامارات الكبري (وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِّنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كَانُوا بِآيَاتِنَا لَا يُوقِنُونَ ﴿٨٢﴾ وذلك بعد أن يقع القول علي من يستحق النار ’ ولا يكون ذلك الا بعد حساب هؤلاء يوم القيامة, لا قبله, فيخرجها لله من الارض ),... والدواب لاتتكلم, ولكن, وبعد الحساب يفهم كلامها, خارقة واعجازا واستخفافا بمن وقع القول عليهم وقد كانوا في الدنيا لايؤمنون بايات الله, ولا يصدقون بالبعث . وتكليم دابة الارض علامة من علامات الكبري قبيل قيام الساعة أمر لايقبل, لان الله يقول (وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ), وأحاديث دابة الارض لم ترد متواترة (بل مضطربة ومتعارضة) والحديث الوحيد الذي أورده الترمذي في سننه في هذا الشأن هو التالي (... عن أبي هريرة أن رسول الله . ص . قال تخرج الدابة معها خاتم سليمان وعصا موسي فتجلو وجه المؤمن وتختم أنف الكافر بالخاتم حتي أن اهل الخوان ليجتمعون بيقول هاها يا مؤمن ويقال هاها يا كافر ويقول هاذا يا مؤمن ويقول هاذا يا كافر... ) وهاذالحديث معنعن وفي سنده أوس بن خالد منكر... الحديث , مجهول الحال لايعرف – كما قال الازدي وابن القطان والذهبي علي التوالي ! أما علي بن زيد فقد كان يتشيع ويترك يحي القطان حديثه : راويان متعابان وجراحهما بلغت حد الترك, فالحديث باطل... ) نعود للاية 82 فنجد دابة الارض, وقبلها بقليل نجد بأن الموتي والصم والعمي لايسمعون دعوة الحق ولا يهتدون طريق الايمان (من اية 80 الي 81 ) فالسياق هو لبعد الحساب وليس قبل الساعة كعلامة لها... كما افتري رواة السؤ في الرواية الحديثية فتأثر بذلك اخوة لنا فتركوا القران واتبعوا قول الرواة لا قول الرسول... ومشهد دابة الارض بعد حساب من يقع القول علهم يوم القيامة... ألمصدر : (روايات الحديث النبوي في ميزان البحث العلمي - دابة الأرض في ...) وإما أنه أطلق القول على المقول، لما كان المقول مؤدى بالقول، وهو ما وعدوا به من قيام الساعة والعذاب (البحر المحيط – أبو حيان) قال بعضهم: والمعنى إذا قامت القيامة بعث الله نوعا مخصوصا من دواب هذه الأرض،... وينطقه فيوبخ الإنسان على كفره، كما ينطق أعضاءه في ذلك اليوم أيضا (محاسن التأويل - تفسير القاسمي ) المحكم القرآني القائل في هذا السياق بأن الساعة ستاتي بغتة..أو فجأة..وهو سياق قرآني ينفي أن تكون هذه الدابة أو غيرها من أشراط الساعة - أما قوله تعالى: {وَإِذَا وَقَعَ ٱلْقَوْلُ عَلَيْهِم } فالمراد من القول متعلقه وهو ما وعدوا به من قيام الساعة ووقوعه حصوله (مفاتيح الغيب ، التفسير الكبير)، {وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ}، وثبت الوعد الإلهيّ، وجاء موعد القيامة، واندفع النّاس إلى الحشر ليواجهوا نتائج أعمالهم، وربما كان المراد منه العذاب الّذي وعد الله المشركين به.. {أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِّنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ}، وتعلن لهم النّتائج العمليّة لما عاشه الناس مع الأنبياء، في ما أنزل الله عليهم من رسالات، وأقام لهم من بيّنات، وأظهره من دلائل وآيات، وتقول لهم {أَنَّ النَّاسَ كَانُوا بِآيَاتِنَا لَا يُوقِنُونَ}، لأنهم لم ينفتحوا على الحقّ النّازل من الله، والمنطلق من خلال الفطرة، والمتحرّك في دائرة العقل،... (تفسير من وحي القرآن، ج:17، ص:244 – 227) جعل الدابة من علامات الساعة الكبرى القريبة غير صحيح كما سنرى ,... (سامح عسكر - بحث في أكذوبة تفسير المشايخ لدابة الأرض) والدابة من خرافات المسيحيين، ومن الكتاب الذي اسمه رؤيا يوحنا اللاهوتي، والذي عبارة عن وصف لأحلام رآها، ومن ذلك وصفه لوحش رآه في أحد أحلامه، يقول عنه: فرأيت وحشا طالعا من البحر له سبعة رؤوس وعشرة قرون وعلى قرونه عشرة تيجان وعلى رؤوسه اسم تجديف (13:1).ويقول إن هذا الوحش يضع علامة له على أيدي الناس أو جباههم عبارة عن الرقم 666: يجعل الجميع الصغار والكبار والأغنياء والفقراء والأحرار والعبيد تصنع لهم سمة على يدهم اليمنى أو على جبهتهم. وان لا يقدر احد ان يشتري او يبيع الا من له السمة او اسم الوحش او عدد اسمه. هنا الحكمة.من له فهم فليحسب عدد الوحش فانه عدد انسان.وعدده ست مئة وستة وستون. (13: 16-18) وقام المفسرون بأسلمة هذه الدابة وتحوير قصصها المسيحية، وقالوا أن هذه الدابة هي المذكورة في قوله تعالى: وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِّنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كَانُوا بِآيَاتِنَا لَا يُوقِنُونَ{82} النمل. - فسروا وقع القول بأنه يعني آخر الزمان. ووقع القول عليهم لا يكون إلا يوم القيامة، وليس في الدنيا. والحديث في سياق الآيات عن قريش التي لم تر دابة تخرج من الأرض (علامات الساعة - الباحث ابن قرناس).  

[3] Halk hakkında kıyamete ait söz husûl bulunca veya yaklaşınca.[4] Kıyamet veya kıyametten evvel olan alâmetleri.  

20 Sözün gerçekleşmesi kıyametin kopmasıdır. Kıyamet koptuktan sonra yerden çıkacağı belirtilen bir canlıdan bahsediliyor. “Dabbetu’l-arz” (yer canlısı, yer hayvanı) denen bir yaratıktır. Geleneksel inanç bu canlıyı, ayete rağmen, kıyamet kopmadan önceye almış ve onu alâmetlerinden saymıştır. Ayete göre kıyamet koptuktan sonra vuku bulacağı anlaşılıyor. Çünkü ayetin devamında her ümmetin içinden yalancılardan oluşan bir grubun hesap yerine sevk edileceğinden bahsedilmektedir. Kur’an’a göre kıyamet aniden gelecektir. Aniden gelecek olayın alâmeti olmaz. Kıyamet alâmetleri denilen olayların eleştirileri için Bkz. “İslam’ı Anlamak” isimli kitabımız (s. 235-278)  

Bu ifade, Zilzâl 99:4-5 gereği bizzat “yer”in mahşerde konuşturulması olarak yorumlanabilir. [Dâbbetu’l-ard] “yer kurdu” ifadesi sadece Sebe’ 34:14’te Hz. Süleyman’ın ölümünün yer aldığı pasajda geçmektedir. Bu ayette ise söz konusu ifade [dâbbetu’l-ard] “arzın canlısı” şeklinde tamlama olarak değil de [dâbbeten mine’l-ardı] “arzdan bir canlı” şeklinde geçmektedir. Bu ifade “onlar hakkında o (azap) sözü gerçekleştiği zaman” cümlesinden sonra geldiği için bu canlının ve mecasi olarak konuşmasının mahşerin konusu olduğu açıktır.  

1 Dâbbe: Yeryüzünde debelenen, hareket eden daha ziyade haşere türünden canlılar için kullanılan bir kelimedir. Dört ayaklı hayvanlar ve insanlar için de kullanılabilir. Bu âyette “dâbbe” kelimesinin nekra kullanılmasından dolayı, bunun bildiğimiz dâbbelerden başka bir dâbbe olduğunu da anlamak mümkündür. “Dâbbe,” kıyametin kopmasına yakın, ortaya çıkacağı bildirilen ve kıyametin alâmetlerinden olan bir yaratıktır. Bu konudaki rivâyetler mütevâtir olmadığından, kıyamet gibi gaybî bir konuda delil olamazlar. Bunun için, “Dâbbe” ile ilgili teferruatı bir yana bırakıp, Allah’ın Kur’ân’da bildirdikleriyle yetinmek, işin iç yüzünü Ona havâle edip, bunun kıyamete yakın bir zamanda çıkacağına îman etmek en doğrusudur. Ayrıca bu âyetten dâbbe’nin kıyamet koptuktan sonra çıkacağı da anlaşılabilir. Ancak burada esas üzerinde durulması gereken husus âyette de belirtildiği gibi “dâbbe”nin insanlara, “Allah’ın âyetlerine gerçekten îman etmediklerini” söylemesi ve onları uyarıp hakka davet etmesidir. En doğrusunu Allah bilir.  

73 Lafzen, “onların başlarına geldiği gün”. Yani, bütün beklentilerinin tersine, gerçek bütün açıklığıyla ortaya çıkıp da onları allak bullak ettiğinde; Son Saat’in, Kıyamet Günü’nün, Allah’ın nihaî yargısının, ve sonuç olarak, inkarcıların “eskilerin/öncekilerin masalları” olarak gördükleri ne varsa hepsinin vukuuna işaret eden bir ifade (karş. yukarıda 67-68. ayetler). İzâ veka‘a’l-kavlu ‘aleyhim ifadesinden, “ahiret azabının onların başlarına geleceği”, yani tevbe ve pişmanlık için vaktin artık geç olacağı Son Saat’in vukuu da anlaşılabilir.74 “Yerden çıkarılan yaratık” ifadesi, öyle anlaşılıyor ki, insanın hayata “dünyevî” bakışını, başka bir deyişle, Kıyamet Günü’nden önceki zamanların insanı ruhen yoksullaştıran maddeci karakterini dile getiren temsîlî bir ifadedir. Bu “yaratık”, insana mecaz yoluyla, özellikle maddeci değerlere gömülüp gitmesinin ve dolayısıyla kendi kendini tüketmesinin Allah inancının eksikliğinden ileri geldiğini söyler/gösterir. (Bkz. 7:175-176 ve ilgili 141. not.)  

[3353] Yani: “azab sözü” (Mukâtil ve Ferra). Onlar soruyorlardı: “bu vaadiniz ne zaman gerçekleşecek” (71. âyet). [3354] “Onlar için” yani “onlar adına konuşan”. Çünkü “ölüler, sağırlar” -açıkça yer almasa da- söz geliminden çıkardığımız “dilsizler” konuşamayacağı için onlar adına konuşan bir “canlı varlık”. [3355] Dâbbe, “hareket etmek, yavaşça yürümek” anlamındaki debîbden türetilmiştir. Genellikle sürüngenler ve haşerat için kullanılmakla birlikte, hem insan hem de hayvan olmak üzere, her tür hareket eden canlı için kullanılır. Kur’an’da bu kelime, insanın da içerisinde yer aldığı tüm canlılara ilişkin kullanılmıştır (Bkz: 8:22, 55; 35:45). Âyette geçen dâbbetu’l-ard terkibinin yorumu, şu iki hususa göre değişir: 1) İnsan mı, hayvan mı? 2) Dünyada mı, âhirette mi? Hz. Ali, bu “canlı”nın “hayvan” olarak yorumlanmasına itiraz sadedinde “Kuyruğu değil sakalı olan bir canlı” diyerek “insan” olduğuna işaret etmiştir. Ebu Ubeyde de 35:45’te geçen dâbbenin “insan”a işaret eden bir mecaz olduğunu söyler (Mecaz). [3356] Bu gerçeği söylemek için “yerden bir canlının çıkarılması”, öldükten sonra dirilişe yürekten inanmayan insanın içine düştüğü yaman çelişkiyi temsil eden çarpıcı bir ibret sahnesidir. “Yerden”, yani “topraktan” yaratılan canlıların en gelişmişi olan insan, bu geçmişine rağmen yeniden dirilişi nasıl inkâr edebilir? Bu formun bir benzeri de dünyevî hayat için kullanılır (Bkz: 2:164). Dünyada hakikate karşı kör ve sağır kesilenlerin Hesap Günü dilsiz olacakları için (Bkz: 36:65), insanoğlunun bu vurdumduymaz tavrının orada bir biçimde dile geleceğinin veciz ifadesi. “Mesajlarımıza insanların inanmadıklarını söyler” diyen âyet, bu “canlı”nın Allah adına konuşan bir tür “elçi” olduğunu da hatıra getirmektedir. Yani zımnen şöyle der: Allah size insan bir elçiyle mesaj gönderdi ve yaptıklarınızdan hesap soracağını bildirdi. Siz bu mesaja karşı bir hayvan gibi davranıp aldırmadınız. Şimdi Hesap Günü’ndesiniz ve aynı hakikati bir hayvandan işitin! Zira siz ancak bu dilden anlarsınız. Selim akla insanın içindeki “elçi” gözüyle bakılırsa, bunu insan vicdanının (ya da fıtratının) insana gerçeği mutlaka söyleyeceği şeklinde okumak da mümkündür. Bir başka yorumumuz da, “yer hayvanı” ile “hayvanlaşan insan”ın kastedilmiş olmasıdır. İnsanı hayvanlaştıran nihilizm, insanın sonunu getirecek, insan sorumsuz davranışlarıyla bir hayvana dönecektir. İşte Son Saat, hayvanlaşan insanın haber verdiği ‘insanlık kıyameti’dir. [3357] Veya tukellimuhumu “yaralama” kök anlamıyla alarak: “o insanlığı yaralar; çünkü insanlar vaktiyle âyetlerimize yürekten inanmadılar.” Bu çeviri tercih edilebilir. Bu takdirde olay âhirette değil dünyada gerçekleşmiş olur. Allah en doğrusunu bilir.  

Kıyamet alâmeti olan dabbe müteşabih bir kavramdır. Dilde, hafifçe de olsa hareket eden her şeye hatta tren, otomobil gibi cansız şeylere de denebilir. Fakat esas itibariyle canlılar hakkında kullanılır. Konuşma sıfatından dolayı çıkarılacak dabbenin insan olacağı söylenmiştir. Bu konudaki hadis-i şeriflerden birinin meali: “Dabbetü’l-arz Mûsâ’nın asası, Süleyman’ın mührü yanında olarak çıkacak, mühür ile müminin yüzünü parlatacak, asâ ile kâfirin burnunu kıracak, insanlar sofraya toplanacak, mümin ve kâfir tanınacak.”  

[*] Ölene kadar tevbe kapısı açıktır. Kişi hakkındaki karar ölünce verilir. Dolayısıyla bu ayette kişinin ölümünün gerçekleştirilmesi ifade edilmektedir. [2] Dabbe: Hareket etme özelliği olan, canlı demektir. Bunların gölerde ve yerlerde olduğu, insan ve melek grubunun da dabbe özelliği olduğu ilgili ayetlerde anlatılmıştır. Dolayısıyla bu ayetteki dabbe kendini doğrulara kapatan insanlardan ölenlere, durumunu kabirde iken tebliğ eden melektir. İlgili diğer ayetler: (Şura 26/29, Nahl 16/49, Nahl 16/61, Bakara 2/164, En'am 6/38 , Hud 11/6, Hud 11/56, Nur 24/45, Ankebut 29/60, Lokman 31/10, Sebe 34/14, Fatır 35/45, Casiye 46/4)  

(11) Dâbbe, “hareket eden” anlamını taşıyan bir kelimedir. Mutlaka canlı anlamına gelmese de, genellikle bütün hayvanlar hakkında kullanılan bir kelimedir. “Dâbbetü’l-arz” adıyla bilinen bu varlık hakkında çeşitli rivayetler gelmiş ve pek çok yorumlar yapılmıştır. Ancak bu konudaki rivayetlerin müteşabihat kabilinden olduğu ve doğru bir şekilde yorumlanması gerektiği, daha da ötesi, sağlıklı yorumların, ancak olaylar net bir şekilde geliştikten sonra yapılabileceği unutulmamalıdır. Bu bakımdan, konuyla ilgili olarak girişilen veya girişilecek olan uzun uzadıya tasvirlerin, Kur’ân’ın irşadını kavramakta bize yardımcı olmayacağı açıktır. Yalnız, bir hadiste dâbbetü’l-arz için “mü’minin yüzünü cilâlayıp kâfirin yüzünü de mühürleyeceği” haber verilmiş (Tirmizî, Tefsir 27:1), âyette de onun “konuşacağı” bildirilmiş olduğuna göre, bu şeyin bir şekilde mü’min ile kâfiri ayırt edeceği anlaşılmaktadır.  

3312 The Word: the Decree or Sentence, the Decision to end the respite and restore the true values of right and wrong in a new world: their cup of iniquity will then have been full. 3313 The Beast will be one of the Signs of the Last Day to come, before the present World passes away and the new World is brought into being. In symbolic language it would represent gross Materialism. It will be the embodiment of fat worldly triumph, which will appeal to a misguided and degenerate world, because such a corrupt world will have no assured belief in the Signs of Allah or in spiritual Light. It will itself be a Sign or Portent, closing the door of repentance. I do not know whether this Beast has any reference to the symbolism in chapter 12 of the Book of Revelation, which closes the New Testament. If taklimuhum is read instead of tukallimuhum, it would mean that the Beast would wound them, symbolically, that Materialism would produce its own Nemesis.