Neml Sûresi 16. Ayet Meali

"Kuş dili öğretildi" sözünde, dil, yalnız insanlarda olur, maksat, kuşların seslerinden, meramlarını anladığını bildirmektir demişlerdir.  

 Allah Teâlâ, peygamberi Süleyman (a.s.)’a büyük nimetler vermiş, bu arada kuşların dilini anlama kabiliyetini de -mucize olarak- lütfetmiştir.  

1- Dâvud'tan sonra onun yerine geçti. 2- Ses ve hareketlerinden ne demek istedikleri öğretildi.  

(1)“*وَالطَّيْرمَحْشُورَةً*[Kuşları da toplanmış olarak (ona itâat ettirdik)]*عُلِّمْنَا مَنْطَقِ الطَّيْرِ*[Bize kuşların dili öğretildi] cümleleriyle Hz. Dâvûd ve Süleymân Aleyhimesselâm’a kuşlar envâ‘ının(çeşitlerinin) lisanlarını hem isti‘dâdlarının (kābiliyetlerinin) dillerini yani hangi işe yaradıklarını onlara Cenâb-ı Hakk’ın ihsân ettiğini şu cümleler gösteriyorlar. Evet mâdem hakīkattir, mâdem rûy-ı zemin(yeryüzü) bir sofra-i Rahmândır, insanın şerefine kurulmuştur. Öyle ise, o sofradan istifâde eden sâir hayvanât ve tuyûrun (kuşların) çoğu insana musahhar ve hizmetkâr olabilir. Nasıl ki, en küçüklerinden bal arısı ve ipek böceğini istihdâm edip (hizmet ettirip) ilhâm-ı İlâhî ile azîm bir istifâde yolunu açarak ve güvercinleri bazı işlerde istihdâm ederek ve papağan misillü (gibi) kuşları konuşturarak medeniyet-i beşeriyenin mehâsinine (insan medeniyetinin güzelliklerine) güzel şeyleri ilâve etmiştir.Öyle de başka kuş ve hayvanların isti‘dâd dili bilinirse, çok tâifeleri var ki karındaşları hayvanât-ı ehliye(ehil hayvanlar) gibi birer mühim işte istihdâm edilebilirler. Meselâ çekirge âfetinin istîlâsına karşı çekirgeyi yemeden mahveden sığırcık kuşlarının dili bilinse ve harekâtı tanzîm edilse (hareketleri düzenlense) ne kadar faydalı bir hizmette ücretsiz olarak istihdâm edilebilir. İşte kuşlardan şu nevi‘ istifâde ve teshîri (itâat ettirilmesi) ve telefon ve fonoğraf gibi câmidâtı (ruhsuz şeyleri) konuşturmak ve tuyurdan istifâde etmek, en müntehâ hudûdunu (en son sınırlarını) şu âyet çiziyor. En uzak hedefini ta‘yîn ediyor. En haşmetli sûretine parmağıyla işâret ediyor ve bir nevi‘ teşvîk eder.” (Zülfikār, 25. Söz, 84)  

(*) Dikkat edilirse Süleyman (a.s), “kuş nutkunun” değil “kuş mantığının” kendilerine öğretildiğini söylemiştir. Çünkü kuşların mantığı aynı, nutukları farklıdır. Her birisi ayrı bir ses çıkarmaktadır. Ayrı bir nağmeye sahiptir. Fakat mantıkları birdir.… İşte KUR’AN: Süleyman’a kuş mantığı öğretildi derken hiçbir zaman kuşların Süleyman’la konuştuğunu söylememiştir. Kuşlar ses çıkararak iletişim kurdukları gibi vücut dillerini de kullanarak gösterdiği davranış ve yeteneklere kuş mantığı denir. Fakat herhangi bir kuşun bir insanla konuşup sohbet etmesi mümkün değildir. Meallerde geleneksel tefsir ve çevirilerden kaynaklanan bir hata olduğu anlaşılmaktadır. Eğer bu ayette kuş dili ifadesi geçseydi ayetin Arapça metni de (- أو نطق الطير علمنا لغة الطير)’’ ûllimna luğata-tayrı, veya ‘’ev nutkat- tayrı‘’ şeklinde olması gerekirdi, oysa bu ayette (علمنا منطق الطير) ‘’ullimna mantıkat tayrı‘’diye geçer. Yani Hz. Süleyman kuşdilini değil, kuşları eğiterek onların mantığını, onlarla iletişim kurma yöntemini ve davranışlarından anlam çıkarmayı ve onların hâl dilini öğrenmişti. Kur’an, kuşların birbirleriyle iletişim kurduklarına, kuşların çıkardıkları seslerin (veya vücut dillerinin) rastgele olmadığına da dikkatlerimizi çekmektedir. يجب ان نعرف ما معنى كلمة منطق التى جائت في سياق الاية ...والجواب بسيط جدا جدا و الامر ليس له علاقة بالنطق او الكلام و الله يقول..وَوَرِثَ سُلَيْمَانُ دَاوُودَ وَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ ..منطق هنا معنيه علم الطير ..زاذا عرفنا الان ان معنى منطق الطير هو علم الطير و ليس الكلام او النطق إن القرآن استعمل كلمة (مَنطِقَ الطَّيْرِ) ولم يقل "نُطق الطير" ليؤكد أن المنطق له دلالات ومعاني أعمق وأشمل وأوسع من كلمة نُطْق فإذن فإن منطق الطير هو ما ينطق به سلوكه وعاداتها (سليمان و منطق الطير)  

[1] Süleyman aleyhisselâm seslerinin neye delâlet ettiğini anlardı.  

6 Mantık, doğru düşünmek ve meramı doğru ifade etmek anlamındadır. Nitekim “nutuk” kelimesi de buradan gelir. İnsanlardaki mantık/nutuk cogitatif akılla sağlanır. Cogitatif akıl, düşünce gerektiren akıldır. Hüküm mantığı kullanan akıldır. Hayvanlardaki mantık ise instenktif akılla yani içgüdüsel yolla sağlanır. Paket bilgi gibi her türe ait davranış şekilleri ve yolları içgüdüsel olarak doğuştan getirirler. Hayvanların, çıkardıkları sesler, ses tonları, hâl ve hareketlerinin hepsinin bir anlamı vardır. Özellikle hayvan eğiticileri bunları bilir. Bu işin de bir bilgisi ve ilmi vardır. Ayette ise bu konudaki bilgi Hz. Süleyman’a öğretilmiştir. Bir diğer ifadeyle bu bilgiyi öğrenme imkânı kendisine sağlanmıştır diye düşünüyoruz. “Kuşların dili” tabiri aynı zamanda sembolik bir ifadedir. Hz. Süleyman’ın yönetiminde sadece insan hakları değil, aynı zamanda hayvan hakları hatta kuşların hakkının bile korunduğunu da sembolize etmektedir.  

1 “Her şey” yerine, “her şeyden” denilmesi çokluktan kinâyedir. Bu ifâdeyle ayrıca devlette servetin önemine de bir işaret vardır.  

[3294] Mantıkın türetildiği mastar olan nutk, hem insana konuşma yeteneğini kazandıran düşünme ve akletme kapasitesine, hem de düşündüklerini ifade ettiği seslere denir. Bir anlamı ileten seslerden oluştuğu için her dile nutk adı verilir. Bu bağlamda kuşlara “mantık”ın nisbet edilmesi, Süleyman onların “mantığını bildiği”, bir başka ifadeyle “dilinden anladığı” içindir. Râğıb şöyle der: “Bir şeyden bir anlam çıkaran kimseye nisbetle o şeyin dili vardır, isterse hiç ses çıkarmasın; kişinin dilinden anlamadığı bir varlık ise o kimseye nisbetle dilsizdir, isterse konuşma yeteneğine sahip olsun.” Burada kuşlara Süleyman’ın mantığının/dilinin öğretildiği değil, Süleyman’a kuşların mantığının/dilinin öğretildiği ifade edilmektedir. Elmalılı’nın dediği gibi “ehemmiyet kuşun söylemesinden ziyade Süleyman’ın anlamasında ve anlayışının derinliğindedir. Hem de Kur’an’ın tabirine nazaran yalnız kuşun dilinde, lugatinde değil, mantığındadır.” Çevirimizin gerekçesi budur. [3295] Buradaki kullu şey’in ile genel mânada “her şey” değil bu konuyla sınırlı şeyler kastedildiği açıktır (Bkz: 16:89, not 101).  

Bu, veraset, nübüvvet ve hakimiyette yerine geçmektir ki bu Davud (a.s.)’ın on dokuz oğlundan yalnız Süleyman’a (a.s.) nasib oldu. Süleyman (a.s.)’ın M.Ö. 965-926 arasında 40 yıl kadar hükümdarlık yaptığı söylenmektedir. Şimdiki Filistin, Ürdün ve Doğu Suriye’de hüküm sürmüştür. Süleyman (a.s.)’ın kuş dili bildiği Tevrat’ta yer almasa da İsrailoğullarının geleneklerinde yer almıştır (Jewish Encyclopadea XI, 439 ‘dan Tefhimu’l-Kur’ân).  

3254 The point is that Solomon not only inherited his father's kingdom but his spiritual insight and the prophetic office, which do not necessarily go from father to son. 3255 Speech of Birds. The spoken word in human speech is different from the means of communication which birds and animals have between each other. But no man can doubt that they have means of communication with each other, if he only observes the orderly flight of migratory birds or the regulated behaviour of ants, bees, and other creatures who live in communities. The wisdom of Solomon and others like him (he speaks of "we") consisted in understanding these things-in the animal world and in the lower fringes of human intelligence. 3256 A little of all things: Solomon was a king of power and authority; outside his kingdom he had influence among many neighbouring peoples: he had knowledge of birds, and beasts and plants: he was just and wise, and understood men: and above all, he had spiritual insight, which brought him near to Allah. Thus he had something of all kinds of desirable gifts. And with true gratitude he referred them to Allah, the Giver of all gifts.