Necm Sûresi 9. Ayet Meali

bk. Hak Dini, Kur’an Dili, 7/294; et-Tefsîru’l-Kebir, 28/286-287. (Allah’ın Rasulü Herhangi birinizin cennetteki statüsü veya amellerinin değerine denk makamı, dünyadan ve dünyadakilerden hayırlıdır, buyurdu). Buhari, 3/1029, Hadis no. 2640; Müsned-i Ahmed, 2/482, 3/157; Beyhakî, Şuabü’l-iman, 6/31; Tergib ve Terhib, 4/314; Fethu’l-Bârî, 4/100. Bu hadisteki kabe kavs de anlayışımızı teyit etmektedir.  

[590] Vahyi getiren melek Cebrâîl hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ XVIII, 358-360.  

(*) Kavs, yay anlamına geldiği gibi, zira’ yani arşın anlamına da gelir. Mesafe ölçü biriminin yay değil de arşın olduğu için tercihimiz de bu yönde olmuştur. Arapça bilenler aşağıdaki lügat ve tefsir metinlerine bakabilirler. أوحى الله بواسطة جبريل إلى عبده محمد ص ما أوحى أي: الذي أوحاه إليه من الشرع العظيم، والنبأ المستقيم (تفسير السعدي) (فأوحى إلى عبده ما أوحى﴾ أي فأوحى الله على لسان جبرائيل إلى محمد (ص) ما أوحى (المكتبة المقروءة » مجمع البيان في تفسير القرآن) وفي تلك النزلة كان جبريل في الافق الاعلى، ثم دنى وتدلى ، فكان قاب قوسين أو أدنى (حقائق خفية في القرآن والتاريخ) ولعل الأقرب والأوفق، فى هذا المقام، أن يجىء جبريل إلى النبي فى أول لقاء له معه، فى صورة بشرية، أو أقرب إلى البشرية.. فهكذا يقتضى المنهج الحكيم، فى التربية والتعليم، وذلك بالتدرج من السهل إلى الصعب. وهكذا جاءت ملائكة السماء إلى إبراهيم كما يقول سبحانه: «هَلْ أَتاكَ حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْراهِيمَ الْمُكْرَمِينَ» فقد جاءوا إليه فى صورة بشرية كاملة.. كما جاءوا إلى لوط فى تلك الصورة البشرية نفسها، (التفسير القرآني للقرآن) الرابع: قدر ذراعين، قاله السدي، فيكون القاب عبارة عن القدر، والقوس عبارة عن الذراع (النكت والعيون - الماوردي) .قاب قوسين فيه اقوال القَوْسُ :الذراع لأنّه يقاس به المذروع (تعريف و معنى قوس في معجم المعاني الجامع - معجم عربي عربي) المعنى: فكان البعد قدر قوسين أو قدر ذراعين أو أقرب من ذلك (الميزان في تفسير القرآن) ويقال: فكان قاب قوسين يعني: قدر ذراعين ( بحر العلوم - السمرقندي)  

[7] Nazm-ı kerim Arap âdeti üzere vârit olmuştur. Büyükler barışıp muahede yaparlarsa yaylarını çıkarırlar, birbirlerine yaklaştırırladı.  

4 Araplarda eskiden beri gelen bir geleneğe göre, savaşan iki kabilenin reisi, savaşa son vermek istediklerinde ikisi bir araya gelir ve yaylarını üst üste koyarak birlikte iki yayı gererler ve bir tek ok atarlar. Böylece aralarında bir ittifakın oluştuğunu ilan ederler. Bu savaşın bittiği; dostluğun, birlik ve beraberliğin başladığı anlamına gelir. İşte Kur’an, Hz. Peygamber’le Cebrail arasındaki vahiy olayını ve Cebrail’in Hz. Peygamber’e yakınlığını ifade için Arapların bu çok eski geleneğini temsilen kullanıyor.  

Ayetteki [ev] edatına “veya” anlamı verilmemelidir. Çünkü ifade Allah’a aittir; mesafeden bahsedilirken O’nun seçenekli bir ifade kullanması değil, o mesafenin daha yakın olduğu mesajı kastedilmektedir.  

1 Araplar, bir konuda anlaşacakları zaman iki yayı birbirinin üzerine koyarak uçlarını birleştirir, sonra ikisini beraber çekip bir ok atarlardı. Bu onların her konuda ahitleştiklerini ifâde ederdi. Bu manevi bir yakınlığı ifâde ettiğinden, temsili olarak düşünülürse âyet, “…ve (onunla) her konuda mükemmel bir şekilde anlaştı.” şeklinde de anlaşılabilir.2 Delv ismi, “kova” demek olduğu gibi “delv” mastarı da, “kovayı sarkıtmak veya çekmek” manalarına geldiği için “tedellî” de “her hangi bir şeyin yukarıdan aşağı sarkması veya aşağıdan yukarı çekilmesi” manalarına gelir. Onun için birçok müfessir bunu, Cebrail’in fiili olmak üzere “sarkmak” manasıyla tefsir etmişlerdir. Yani “Cebrail ufuk-ı a’lâ’da göründükten sonra yaklaştı, birdenbire Peygambere doğru sarktı” demişlerdir. Bu “tedellî”yi, Peygamberin vasfı olmak üzere anlarsak, yukarıdan aşağıya sarkmak değil, aşağıdan yukarıya çekilip çıkmak manasına gelir ki, bununla da tamamen mi’rac’a işaret buyurulmuş olur. Bu da: “Peygamber, Cebrail’in talimi üzerine ufuk-ı a’lâda istivâ ile de kalmadı, o istivâdan sonra, Allah’a doğru manen yaklaştı” anlamına gelir. (Elmalılı)  

5 Eski Arapça’nın ifade şekline dayanan, meleğin yaklaşmasının bu görsel-temsîlî (graphic) “tanımlama”sı, Vahiy Meleği’nin açıkça hissedilebilir, hatta neredeyse dokunulabilir bir şekilde göründüğü düşüncesini yansıtmak içindir.  

[4775] Bu bir deyimdir. İki taraf arasındaki yakınlığı ifade eder. İki yayı birleştirip onlarla tek bir ok atmak güç birliğini simgelerdi. Bu deyim Türkçe’de “aralarından su sızmıyordu” ile karşılanır. Dostluğa ve yakınlığa delâlet eder.  

(3) Aynı oku atmak üzere üst üste konmuş iki yay kadar. Veya yayın iki ucu kadar.  

5089 Two bow-shots (counting 100 to 150 yards to a bow-shot) would be a clearly visible distance. (R).