1. Âyet
وَالنَّجْمِ اِذَا هَوٰىۙ
Parıldadığı zaman yıldıza (ve nûr saçan âyetlere) andolsun ki,
Necm Sûresi, Kur'ân-ı Kerîm'in 53. sûresidir. Mekkî bir sûredir, 62 âyetten oluşur ve nüzûl sırasına göre 23. sûredir. Aşağıda Arapça metni ve Muhammed Hüseyin (R.A.) hazretlerinin Âyetlere Göre Genişletilmiş Meali yer alır.
وَالنَّجْمِ اِذَا هَوٰىۙ
Parıldadığı zaman yıldıza (ve nûr saçan âyetlere) andolsun ki,
مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوٰىۚ
Arkadaşınız (Muhammed) dalâlete düşmedi ve (bâtıla uyup) azmadı.
وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوٰىۜ
O, (nefsinin) hevâsından da konuşmaz.
اِنْ هُوَ اِلَّا وَحْيٌ يُوحٰىۙ
O(nun söyledikleri Allah tarafından ona) vahyedilen bir vahiyden başkası değildir.
عَلَّمَهُ شَد۪يدُ الْقُوٰىۙ
(Bu âyetleri) Ona, üstün bir güç sahibi (olan Allah) öğretti.
ذُو مِرَّةٍۜ فَاسْتَوٰىۙ
(6-7) (Resulü için) Tecelli sahibi olan Allah yüce ufuğu istiva ed(ip orada tecelli et)ti.
وَهُوَ بِالْاُفُقِ الْاَعْلٰىۜ
Bu âyetin meali 6. âyetle birlikte verilmiştir.
ثُمَّ دَنَا فَتَدَلّٰىۙ
Sonra yaklaştı ve (onu muhatap alıp onun idrak edebileceği seviyeye) indi.
فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ اَوْ اَدْنٰىۚ
Sonra (ikisi arasındaki uzaklık) kâbe kavseyn (bir yayın iki ucu kadar) hatta daha yakın oldu.
فَاَوْحٰٓى اِلٰى عَبْدِه۪ مَٓا اَوْحٰىۜ
Sonra (Allah) kuluna vahyedeceğini vahyetti.
مَا كَذَبَ الْفُؤٰادُ مَا رَاٰى
(Daha önce kalp gözüyle) Gördüğü (Allah'ın tecellisi)ni kalb(i) yalanlamadı.
اَفَتُمَارُونَهُ عَلٰى مَا يَرٰى
Şimdi (siz onun) gördükleri hakkında kendisiyle tartışıyor musunuz?
وَلَقَدْ رَاٰهُ نَزْلَةً اُخْرٰىۙ
Andolsun ki onu (daha önce) başka bir (tecelliyle) inerken de görmüştü.
عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهٰى
Sidretü'l-Müntehâ'nın* yanında. <Sidretü'l-Müntehâ; varlık âleminin bittiği yer.>
عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَاْوٰىۜ
Cennetü'l-Me'vâ da onun yanındadır.
اِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشٰىۙ
O zaman Sidre'yi bürüyen bürüyordu.
مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغٰى
(Önceden gördüğünden dolayı resulümüzün) Göz(ü) ne kaydı ne de haddini aştı.
لَقَدْ رَاٰى مِنْ اٰيَاتِ رَبِّهِ الْـكُبْرٰى
Andolsun ki o, Rabbinin âyetlerinden en büyüğü (olan Allah isminin tecellisi)ni gördü.
اَفَرَاَيْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزّٰىۙ
Hâl böyleyken (neden taptığınızı) hiç düşündünüz mü Lât ve Uzzâ'ya?
وَمَنٰوةَ الثَّالِثَةَ الْاُخْرٰى
Ve diğer üçüncüsü Menât'a?
اَلَـكُمُ الذَّكَرُ وَلَهُ الْاُنْثٰى
Erkek (çocuklar) sizin de kızlar O'nun mu?
تِلْكَ اِذاً قِسْمَةٌ ض۪يزٰى
Öyle ise bu çok (kötü ve) saygısızca bir paylaştırmadır.
اِنْ هِيَ اِلَّٓا اَسْمَٓاءٌ سَمَّيْتُمُوهَٓا اَنْتُمْ وَاٰبَٓاؤُ۬كُمْ مَٓا اَنْزَلَ اللّٰهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍۜ اِنْ يَتَّبِعُونَ اِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْاَنْفُسُۚ وَلَقَدْ جَٓاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدٰىۜ
(Hâlbuki) O (put)lar hiçbir şey değil, sırf sizin ve babalarınızın (uydurarak taşlara) taktığı isimlerdir. Allah onlar hakkında hiçbir hüccet indirmemiş (ve onlara hiçbir güç vermemiştir). Onlar yalnız zanna ve nefislerinin hevâlarına uyuyorlar. Andolsun ki Rabblerinden onlara (bir hidâyetçi ve) hidâyet gelmiştir.
اَمْ لِلْاِنْسَانِ مَا تَمَنّٰىۘ
Yoksa insan her arzu ettiğine sahip mi olacaktır (Biz ona böyle bir vaad de mi bulunduk)?
فَلِلّٰهِ الْاٰخِرَةُ وَالْاُو۫لٰى۟
(Unutmayın!) Son da ilk de (âhiret de dünya da) Allah'ındır.
وَكَمْ مِنْ مَلَكٍ فِي السَّمٰوَاتِ لَا تُغْن۪ي شَفَاعَتُهُمْ شَيْـٔاً اِلَّا مِنْ بَعْدِ اَنْ يَاْذَنَ اللّٰهُ لِمَنْ يَشَٓاءُ وَيَرْضٰى
Semalarda nice melekler vardır ki onların şefâati Allah'ın dilediği ve razı olup izin verdikleri müstesna, hiç kimseye fayda vermez.
اِنَّ الَّذ۪ينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْاٰخِرَةِ لَيُسَمُّونَ الْمَلٰٓئِكَةَ تَسْمِيَةَ الْاُنْثٰى
Şüphesiz ki âhirete iman etmeyenler, melekleri dişi isimleriyle isimlendirir.
وَمَا لَهُمْ بِه۪ مِنْ عِلْمٍۜ اِنْ يَتَّبِعُونَ اِلَّا الظَّنَّۚ وَاِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْن۪ي مِنَ الْحَقِّ شَيْـٔاًۚ
Hâlbuki onların bu hususta hiçbir bilgileri yoktur, onlar sadece zanna uyuyorlar. Zan ise hiç şüphesiz, haktan (ve hakikatten yana insana) hiçbir şey kazandırmaz.
فَاَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلّٰى عَنْ ذِكْرِنَا وَلَمْ يُرِدْ اِلَّا الْحَيٰوةَ الدُّنْيَاۜ
Öyle ise (resulüm!) Bizim zikrimiz (olan Kur'ân'dan ve Allah'ın hesabını yapmak)tan yüz çeviren ve dünya hayatından başka bir şey istemeyen kimselerden (sen) yüz çevir!
ذٰلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِۜ اِنَّ رَبَّكَ هُوَ اَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَب۪يلِه۪ وَهُوَ اَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدٰى
İşte onların, ilimden erişebilecekleri (son noktaları) budur (bu da sadece zandan ibarettir)! Muhakkak ki senin Rabbin, evet O, yolundan sapanı da en iyi bilendir. Yine O, hidâyette olanı da en iyi bilendir.
وَلِلّٰهِ مَا فِي السَّمٰوَاتِ وَمَا فِي الْاَرْضِۙ لِيَجْزِيَ الَّذ۪ينَ اَسَٓاؤُ۫ا بِمَا عَمِلُوا وَيَجْزِيَ الَّذ۪ينَ اَحْسَنُوا بِالْحُسْنٰىۚ
Göklerdeki her şey ve yerdeki her şey Allah'ındır. (Bütün bunlar) Kötülük edenleri yaptıklarıyla cezalandırması, güzel davrananları da daha güzeliyle mükâfatlandırması içindir.
اَلَّذ۪ينَ يَجْتَنِبُونَ كَـبَٓائِرَ الْاِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ اِلَّا اللَّمَمَۜ اِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِۜ هُوَ اَعْلَمُ بِكُمْ اِذْ اَنْشَاَكُمْ مِنَ الْاَرْضِ وَاِذْ اَنْتُمْ اَجِنَّةٌ ف۪ي بُطُونِ اُمَّهَاتِكُمْۚ فَلَا تُزَكُّٓوا اَنْفُسَكُمْۜ هُوَ اَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقٰى۟
(O mükâfatlandırılacak olanlar) Onlardır ki küçük günahlar müstesna, büyük günahlardan, fuhşiyat (ve aşırılık)tan kaçınırlar. Muhakkak ki Rabbin, mağfireti çok geniş olandır. Sizi, yerden (topraktan) yarattığında da analarınızın karnında ceninler iken de en iyi bilen sadece O'dur. Öyleyse nefislerinizi temize çıkarmayın. O, takvâ sahibi olanları (kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanları) çok iyi bilendir.
اَفَرَاَيْتَ الَّذ۪ي تَوَلّٰىۙ
(Resulüm!) Gördün mü, o (haktan) yüz çevireni?
وَاَعْطٰى قَل۪يلاً وَاَكْدٰى
(Malından ihtiyaç sahiplerine) Pek az verip (gerisini cimrilikle) sımsıkı tutanı!
اَعِنْدَهُ عِلْمُ الْغَيْبِ فَهُوَ يَرٰى
Gaybın ilmi kendi yanındadır da o (doğru yaptığını biliyor ve bunu) görüyor mu?
اَمْ لَمْ يُنَبَّاْ بِمَا ف۪ي صُحُفِ مُوسٰىۙ
(36-37) Yoksa Mûsâ'nın ve (ahdine) vefa gösteren İbrâhîm'in sahifelerinde olanlar (ona) haber verilmedi mi?
وَاِبْرٰه۪يمَ الَّذ۪ي وَفّٰىۙ
Bu âyetin meali 36. âyetle birlikte verilmiştir.
اَلَّا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰىۙ
Dikkat edin! Hiçbir günahkâr, başkasının (günah) yükünü yüklenmez.
وَاَنْ لَيْسَ لِلْاِنْسَانِ اِلَّا مَا سَعٰىۙ
Doğrusu insana, çalışmasından başka bir şey yoktur.
وَاَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرٰىۖ
Muhakkak ki bu çalışması(nın, çaba ve gayretinin hesabı) da yakında görülecektir.
ثُمَّ يُجْزٰيهُ الْجَزَٓاءَ الْاَوْفٰىۙ
Sonra ona (çalışmasının) karşılığı tastamam verilecektir.
وَاَنَّ اِلٰى رَبِّكَ الْمُنْتَهٰىۙ
Şüphesiz ki en son varış Rabbinedir.
وَاَنَّهُ هُوَ اَضْحَكَ وَاَبْكٰىۙ
Şüphesiz ki güldüren de ağlatan da O'dur.
وَاَنَّهُ هُوَ اَمَاتَ وَاَحْيَاۙ
Yine şüphesiz ki öldüren de dirilten de O'dur.
وَاَنَّهُ خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْاُنْثٰىۙ
(45-46) Muhakkak ki (rahime) atıldığı zaman nutfeden erkeği ve dişiyi çiftler hâlinde yaratan da O'dur.
مِنْ نُطْفَةٍ اِذَا تُمْنٰىۖ
Bu âyetin meali 45. âyetle birlikte verilmiştir.
وَاَنَّ عَلَيْهِ النَّشْاَةَ الْاُخْرٰىۙ
Şüphesiz (insanı, öldükten sonra) tekrar diriltmek de O'na aittir.
وَاَنَّهُ هُوَ اَغْنٰى وَاَقْنٰىۙ
Muhakkak (zahiri olarak) zengin eden de (manevi olarak) memnun eden de O'dur.
وَاَنَّهُ هُوَ رَبُّ الشِّعْرٰىۙ
Doğrusu O, Şi'râ'nın (imanı ve marifetiyle bir yıdız gibi parlayan mukarrebunun) Rabbidir.
وَاَنَّـهُٓ اَهْلَكَ عَاداًنِ الْاُو۫لٰىۙ
(50-51) Şüphesiz O, önce gelen Âd ve Semûd (kavmin)i de helâk etti de (onlardan hiç kimseyi sağ) bırakmadı.
وَثَمُودَا۬ فَمَٓا اَبْـقٰىۙ
Bu âyetin meali 50. âyetle birlikte verilmiştir.
وَقَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُۜ اِنَّهُمْ كَانُوا هُمْ اَظْلَمَ وَاَطْغٰىۜ
Daha önce Nûh'un kavmini de (helâk etmişti). Şüphesiz onlar daha zalim ve daha azgındı.
وَالْمُؤْتَفِكَةَ اَهْوٰىۙ
(Lût kavmine ait) Altüst olan (şehirler)i de O, yerin dibine geçirdi.
فَغَشّٰيهَا مَا غَشّٰىۚ
Onlar(ın başların)a (azap olarak) sardırdığını sardırdı.
فَبِاَيِّ اٰلَٓاءِ رَبِّكَ تَتَمَارٰى
O hâlde Rabbinin nimetlerinin hangisinden şüphe ediyorsun!
هٰذَا نَذ۪يرٌ مِنَ النُّذُرِ الْاُو۫لٰى
İşte bu (resul de sizin için gelen) önceki uyarıcılar gibi bir uyarıcıdır.
اَزِفَتِ الْاٰزِفَةُۚ
Yaklaşmakta olan (kıyamet saati iyice) yaklaştı.
لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللّٰهِ كَاشِفَةٌ
Onu Allah'tan başka açığa çıkaracak (geldiği zaman vaktini erteleyecek veya onun ne zaman geleceğini belirleyecek hiç kimse) yoktur.
اَفَمِنْ هٰذَا الْحَد۪يثِ تَعْجَبُونَۙ
Şimdi siz, (vahyimiz olan) bu söze mi şaşırıyorsunuz?
وَتَضْحَكُونَ وَلَا تَبْكُونَۙ
Ve (ağlanacak hâlinize) gülüyorsunuz da ağlamıyorsunuz!
وَاَنْتُمْ سَامِدُونَ
Ve siz (hiç düşünmeden Allah'a ve resulüne mi) baş kaldırıyorsunuz!
فَاسْجُدُوا لِلّٰهِ وَاعْبُدُوا
Artık (tövbe edip hemen) Allah'a secde edin ve ona âbd olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın)!
Mekke döneminde İhlâs sûresinden sonra nâzil olmuştur. Tamamının veya bir kısmının Medine devrinde indiği ileri sürülmüşse de bu görüş mevcut rivayetler ile sûrenin üslûp ve muhtevası göz önünde bulundurularak itibar görmemiştir (Muhammed b. Ahmed el-Kurtubî, XVII, 55). Adını sûrenin başında yer alan necm (yıldız) kelimesinden alır; “Ve’n-Necm” sûresi olarak da isimlendirilir. Altmış iki âyet olup fâsılası “ا، ة، ن، و، ى” harfleridir.
İslâm akaidinin üç temel ilkesini oluşturan -sûredeki sıraya göre- nübüvvet, tevhid ve âhiret hayatını konu edinen Necm sûresinin muhtevasını bu çerçevede incelemek mümkündür. Hz. Muhammed’in hak peygamber, Kur’an’ın da vahiy ürünü olduğunu bildiren birinci bölüm, -verilecek mesaja dikkatçekmek amacıyla- hem Kur’an’ın ilk muhatapları olan Araplar hem de sonraki insanlar için önemli bir gök cismi sayılan yıldıza yemin etmekle başlar. Ardından yakınlık ve ülfet vesilesi olması için “arkadaşınız” diye nitelendirilen Hz. Peygamber’in müşriklerin iddiasının aksine doğru yoldan sapmadığı belirtilir. Onun tebliğ ettiği hususların kendi duygu ve düşüncelerinin ürünü değil Cebrâil vasıtasıyla gönderilen ilâhî vahiy olduğu vurgulanır. Resûlullah’ın Cebrâil ile olan ilişkisine temas edilerek bu konuda tartışmaya girmenin gereksizliği belirtilir (âyet: 1-18). İkinci bölümde şirk inancı ele alınarak o dönemde tapınılan ve Allah’ın kızları kabul edilen putlardan (Taberî, XXVII, 77) Lât, Uzzâ ve Menât’ın adı zikredilir. Daha sonra, kız babası olmayı kendilerine yakıştıramayan putperestlerin dişi tanrılara ibadet etmelerinin mantıksızlığına değinilir ve onların insanlara hiçbir fayda sağlayamayacağı ifade edilir (âyet: 19-26). Sûrenin üçüncü bölümü dünya hayatından başka hiçbir emeli olmayan, kesin bilgiden yoksun olup sadece zan ve tahmine dayanarak âhireti inkâr edenlerin melekleri dişi kabul edip bu vasıfta gördükleri putlara tapındıklarının tesbitiyle başlar. Ardından bütün kâinatın mülkiyet ve tasarrufunun Allah’a ait olduğu, insan türünü yaratan, üreme kanununu koyan Cenâb-ı Hakk’ın kişileri dünyada yaptıkları davranışlardan sorumlu tutacağı ifade edilir ve bunun Hz. İbrâhim’den beri tebliğ edilen ilâhî bir hüküm olduğu hatırlatılır. Hz. Nûh’tan itibaren Allah elçilerinin mesajlarına karşı çıkanların helâke mâruz bırakıldığı anlatılır ve bunun herkes için bir uyarı ve ibret vesilesi olduğu vurgulanır. Aslında kıyamet gününün yaklaştığı, fakat zamanını Allah’tan başka kimsenin bilmediği ifade edilir (âyet: 27-58). Sûrenin son âyetlerinde Kur’an’ın vahiy ürünü olduğunu ortaya koyan başlangıçtaki konuya vurgu yapılarak müşriklere hitap edilir, onların bu ilâhî kelâm karşısında şaşkınlık veya lâubalilik göstermemeleri gerektiği anlatılır; müşrikler artık putlara değil Allah’a secde etmeye ve O’na tapınmaya çağrılır (âyet: 59-62).
Necm sûresinde ele alınan konular etkileyici ifadelerle insanların zihnine ve gönlüne yerleştirilir. Kaynakların belirttiğine göre bu sûre nüzûl sırasına göre içinde secde âyeti bulunan ilk sûredir. Hz. Peygamber sûreyi okurken son âyetindeki emir gereğince kendisi secde etmiş, okuyuşunu duyanlar da secde etmiştir (Buhârî, “Tefsîr”, 53/4; Müslim, “Mesâcid”, 105; Ebü’l-Fidâ İbn Kesîr, VI, 445). Bazı tefsir kaynaklarında yer alan, Necm sûresini okuyan kimseye Mekke’de Muhammed’i tasdik veya inkâr eden her kişiye mukabil on sevap verileceğine dair hadisin (meselâ bk. Zemahşerî, IV, 35; Beyzâvî, IV, 211) mevzû olduğu kabul edilmiştir (Muhammed et-Trablusî, II, 722).
Necm sûresi üzerine yapılan çalışmalardan bazıları şunlardır: Fevzi Efendi, Kudsiyyü’l-irfân fî tefsîri sûreti’n-Necm mine’l-Kur’ân (İstanbul 1304); Mustafa Abdülfettâh Ahmed Âmir, Sûretü’n-Necm: Tefsîr ve dirâse (Kahire 1415/1994); Muhammed Ömer el-Mûrîtânî, el-Üsüsü’l-Ǿaķāǿidiyye ve’t-teşrîǾiyye ve’l-aħlâķıyye kemâ tüśavviruhâ sûretü’n-Necm (doktora tezi, 1403/1983, Câmiatü ümmi’l-kurâ [Mekke]).
BİBLİYOGRAFYA:
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “ncm” md.; Buhârî, “Tefsîr”, 53/4; Müslim, “Mesâcid”, 105; Taberî, CâmiǾu’l-beyân (nşr. Sıdkī Cemîl el-Attâr), Beyrut 1415/1995, XXVII, 77; Vâhidî, Esbâbü’n-nüzûl, Kahire 1379/1959, s. 226-227; Zemahşerî, el-Keşşâf (Beyrut), IV, 27-35; Muhammed b. Ahmed el-Kurtubî, el-CâmiǾ li-aĥkâmi’l-Ķurǿân, Beyrut 1408/1988, XVII, 55; Beyzâvî, Envârü’t-tenzîl, Beyrut 1410/1990, IV, 211; Ebü’l-Fidâ İbn Kesîr, Tefsîrü’l-Ķurǿâni’l-Ǿažîm, Beyrut 1385/1966, VI, 445; Muhammed et-Trablusî, el-Keşfü’l-ilâhî Ǿan şedîdi’ż-żaǾf ve’l-mevżûǾ ve’l-vâhî (nşr. M. Mahmûd Ahmed Bekkâr), Mekke 1408/1987, II, 722; J. van Ess, “Vision and Ascension: Surat al-Najm and its Relationship with Muhammad’s Mi‘raj”, Journal of Qur’anic Studies, I/1, London 1999, s. 47-62; Mehmet Akif Koç, “53/Necm Sûresinin Tefsirinde Bazı Tarihî Sorunlar Üzerine”, İslâmiyât, VI/1, Ankara 2003, s. 165-171; Mahbûbe Müezzin, “Sûre-i Necm”, DMT, IX, 385.
M. Kâmil Yaşaroğlu