Necm Sûresi 14. Ayet Meali

Sidre'nin, bir sınır olduğu, meleklerin, oradan ileriye geçemiyecekleri rivâyet edilmiştir.  

“Sidre”, Arabistan kirazı denen meyvenin ağacıdır. Bu ağaç Araplarca arazinin sınırlarını belirlemek için de kullanılırdı.  

[1] Sidretü’l Müntehâ’nın şecere-i Tûbâ oldığı mervîdir.  

1- Son/sondaki sedir ağacı. (16)  

(*) İsra sûresi: İniş zamanı olarak, Necm sûresinden sonra inen bir sûre olup nasıl olur da İsra sûresinden önce inen bir sûrede, iddia edilen olayın ayrıntıları anlatılabilir? Bu düşüncemizin sebebi nüzul sırası rivayetlerine dayanarak değil, Necm suresi ayetlerinin daha erken Mekke dönemi ayetlerinin üslup özelliğine sahip olmasına istinadendir. Ayrıca, Necm sûresi 13. ayetindeki “Nezleten” (inişte) kelimesi dikkatlerden kaçırılarak, Muhammed (as) ın gördüğü her ne ise, onu miraca çıktığı zaman değil, görme olayının indiği zaman gerçekleştiğinin bildirilmesi çok önemli bir noktadır. Maalesef ilgili ayetleri miraca delil olarak okumaya ayarlı kafalar, bu kelimeyi de hallederek! “nezleten”kelimesinin inişi değil, zıt anlamı yani çıkışı (عروج) ifade ettiğini savunmuşlardır. Hâl böyle olunca 13. ayetin anlamı “Onu diğer çıkışta görmüştü”şeklinde okunarak mirac’a delil olma yönünde önemli bir engel aşılmış olmaktadır! Necm S. 13. ayetinin beyanı gereğince, Muhammed (as) ın kendisine vahyi getiren melek elçiyi gözü ile o elçinin İNİŞİNDE görmüş olduğunu bahsedilen yerin elçinin indiği yerde, yani Mekke de bir yer olması gerekmektedir. (SİDRETÜ’L MÜNTEHA” NEDİR? “CENNETÜ’L ME’VA” NEREDEDİR? İsmal Hakkı BAŞDAĞ | İKTİBASLAR) Ayette bahsedilen sidre ağacı, Mekke’ye yakın (بيشة) ‘’Bişha’’vadisinde yetişen bir ağaç türü olup “sedr ağacı” veya “Arabistan kirazı” olarak da bilinir. Genellikle sınırları belirlemek için büyütülen bu ağaç o dönemde kırsalda yaşayanlar için taş, kaya, ağaç, pınar gibi bir nirengi /işaret noktası olarak kabul edilirdi… Bu ağacın yaprakları büyük olduğundan gölgesi geniştir. Güneşin yakıcı sıcağından koruyan, barınak olan bir yapıya sahiptir. Bu ağaç Kur’an’da, gölgelikler manasında Vâkı’a 28’de kullanılmıştır… Müntehâ ise, “en uzak nokta, sınır” demektir. Nüzul ortamında bahçe sahipleri kendi alanlarının bittiği yerlere bu ağaçtan dikerdi ki arsanın sınırları belli olsun. Bu nedenle sınır ağacı denmektedir. Ayrıca lügatlara göre de ayette geçen (نزلة)’’nezleten’’ bir iniş demektir. Yani Hz. Peygamber vehiy getiren meleğin sidretü-l münteha ağacının bulunduğu yere /Mekke’ye yakın (وادي بيشة) ‘’ Bisha Wadisine’’/bir inişte daha onu asli suretinde görmüştür. Ki, Cennetü-l Me’va’’ da, yani yolcuların ve yorgun düşenlerin barınıp dinlendikleri bahçe de o sidre ağacının yanında bulunuyordu. (نزلة)’nin anlamı için bkz: (المعجم: اللغة العربية المعاصر) نَزْلَة مصدر نزِلَ. - اسم مرَّة من نزَلَ/ نزَلَ بـ/ نزَلَ على/ نزَلَ في- {وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَى)Yine (قاموس عربي تركي) de (نَزْلَةٌ (ج) نَزْلاَتٌ [عامة] ‘’nezleten’’bir kere iniş: Yani bu ayet vahiy getirmek için Cebrail’in yeryüzüne inişinden söz ediyor, Hz. Peygamberin (عروج)’’ urucun’dan’’ yükselişinden asla söz etmiyor. Ama maalesef uydurma hadislerle tefsir yapan gelenekselciler (Cebrail’in) İNİŞİNİ ifade eden (نزلة)’’nezleten’’kelimesini, tam zıddı olan (عروج) ‘’uruc’’, yükseliş anlamına çevirerek adeta ayeti gerçek anlamından saptırmışlardır.  

[11] Sidye Arabistan kirazı ağacı olup hudut başını temsil ediyor ki, mahlûkun ilmi ancak oraya kadar çıkıyor, demektir veya ukalânın (akıllıların) hayrette kaldıkları zaman gördü.  

5 Sidre, arazilerde sınırları belirlemek için dikilen bir nevi “Arap kirazı” denen bir ağaçtır. Birçok tefsirci bu olayın Miraç’ta vuku bulduğunu zanneder ama bu ayetlerin inişi, miraç olayından çok önce vuku bulmuştur. Burası, 13. ayete göre, Cebrail’in çıktığı değil, indiği ve Hz. Peygamber’in Hira civarında Cebrail’i gördüğü yerdir. Muhtemelen sidre ağacı ve me’va bahçesi, Hira Dağı’nın oralarda bir yerdir. Ayrıca “Me’va cenneti” Kur’an’da 22 yerde geçer, hepsi de ölümden sonraki gidilecek cennetlerden biridir. Ancak buradaki konteksi dikkate alırsak, Hira Dağı eteklerinde “me’va bahçesi” adı verilen bir bahçe olma ihtimali daha makuldür. Çünkü “me’va” kelimesi “sığınak, barınak, son durak” anlamındadır. Bu da yolcuların uğrak yeri olan bahçeyi akla getirir. Sidre, Hira dağı eteklerinde en son sınır olduğuna göre burası da onun yanında bir bahçedir şeklinde yorumlayanlara katılıyoruz. Doğrusunu Allah bilir.  

(Sidret’ül Münteha, amelleri yazan meleklerin yükselebildikleri son noktadır. Hz. Muhammed (s.a.a) dışında hiç bir peygamber ve melek oradan öteye geçememiştir. Maddi dünyanın son sınırı ve tüm ilimlerin son bulduğu nokta olarak ifade etmek de mümkündür.)  

1 Cennet’ül-Me’va; Barınılacak, oturulacak yer, içinde kalınacak cennet demektir. Hasan el-Basri’ye göre bu Cennet, mü’minlerin gireceği cennettir. Bununla ilgili çeşitli rivâyetler varsa da özel isim olabileceği düşüncesiyle tercüme edilmemiştir. Doğrusunu Allah bilir.2 Sidret’ül-Münteha: Varılacak yolun en sonu demektir. Sidre, Arabistan kirazı denilen gölgesi gayet koyu bir ağacın ismidir. Sidret’ül-Münteha; müfessirlerin geneline göre; Allah’tan başkası tarafından bilinmeyen ve ondan ileriye bir kulun geçemeyeceği, melek, nebi ve diğer mahlûkattan her âlimin ilminin nihayeti olan mahiyetini Allah’tan başkasının bilmediği bir makamdır. Tasavvuf erbabının bu konudaki söyledikleri ise; kerametleri kendilerinden menkul zevatın hayalleridir.3 Yani Hz. Muhammed (s.a.v) Cebrâil’i bir de Mi’rac’tan inerken gördü. Burada Cebrâil’in mertebesinin Efendimizin mertebesinden geri kaldığına işaret olunmuştur. Eğer (نَزْلَةً) mutlak mef’ul olarak düşünülürse anlamı: “Diğer bir kerre de bir inişte gördü”, hal olarak düşünülürse: “inerken gördü” demek olur. Bu inişin Mi’rac gecesi olduğunda ittifak vardır. Rasulullah (s.a.v) Cebrâil’i hakiki sureti ile bir kere Mi’rac’tan evvel Hıra’da gördü, o vakit Cebrâil Rasulullah’a inmiş idi, bir kere de Miraç’tan inerken gördü. Bunda da Rasulullah Cebrâil’e doğru iniyordu yani Cebrâil onu istikbal ediyordu. (Elmalılı)  

10 Yani, sırlarla dolu “mi‘râc” tecrübesi sırasında. Sidratu’l-muntehâ ifadesinde dile getirilen görüntüyü açıklarken Râğıb, yapraklarının gölgesinden dolayı sidr veya sidra’nın (Arabistanın hurma ağacı) Kur’an’da ve mi‘râc ile ilgili Hadislerde cennetin “gölgesi”nin -yani, ruhî sükûnet ve esenliğinin- bir sembolü olarak kullanıldığını söyler. El-muntehâ sıfatı (“en uzak nokta”), Nihâye’de işaret edildiği gibi, Allah’ın, yaratılmış varlıkların ulaşabileceği bilgilere bir sınır koyduğu gerçeğinin bir göstergesi olarak alınabilir: bu da, özellikle, ne kadar kapsayıcı ve nüfûz edici olsa da, insan bilgisinin bile -cennette (bir sonraki ayette zikredilen “vaad edilen bahçe”)- Yaratıcı’nın yalnız kendisine sakladığı nihaî gerçekliğin künhüne asla ulaşamayacağını gösterir (karş. yukarıda not 6).  

[4778] Veya: “hayranlığın sınırında”. Sidrenın “göz kamaşmak, hayran olmak” anlamındaki seder (ç. sederât) kök anlamına dayanarak. Arapça’da Nebk da denilen bu iğneli ağaç türü için üç özellik sayılır: Gölgesi geniş, meyvesi leziz, kokusu hoş (İbn Âşûr). Allah Rasûlü’nün vahiy meleğiyle özel buluşmasını tasvir eden bu pasaj içinde ağacın merkezî bir yer işgal etmesi, Hz. Mûsa’nın Tuvâ vadisinde vahyi ilk alışını hatırlatmaktadır. Ona da ilâhî kelâm bir ağaç üzerinden tecelli etmişti (28:30). Elçi melek ile elçi insanın buluşması yoluyla vahyin alındığı durumlarda (Krş: 42:51), ağaçla vahiy arasında izah edemediğimiz ve sırrını kavrayamadığımız bir ilişki var gibi görünmektedir.  

Hz. Peygamber’in Cibril’i ikinci defa görmesine işaret. Bu seferinde onu aslî sûretindeki azametiyle görmüştü. Sidretu’l-Münteha, Hz. Peygamber’e miraç gecesinde gösterilen, hilkatin aldığı son şekli gösteren, emir âleminin sonundaki “şeceretu’l-kevn” yani yaratılış ağacı, kâinat ağacıdır. Başka izahlar arasında, en kuvvetlisi bu görünüyor.  

[*] Sidret'ul-muntehâ .  

5093 For the Lote-tree in its literal meaning, see n. 3814 to 34:16. The wild Lote is thorny; under cultivation it yields good fruit and shade, and is symbolic of heavenly bliss, as here and in 56:28.