Nahl Sûresi 98. Ayet Meali

Ayette, şeytandan korunmanın tek yolunun iradeyi ortaya koyduktan sonra Allah’a sığınmak olduğu ifade ediliyor. İnsan, doğası gereği, her zaman manevî ve ahlakî ölçülerin gerçek değerini sorgulama ya da onlara şüpheyle yaklaşma eğilimindedir. Bunun içindir ki, inanan kişi Kur’an’dan bir ayet ya da bir bölüm okuyacağı ve onun üzerinde düşüneceği zaman, Allah’a yani Allah’ın gönderdiği diğer âyetlere de baş vurmalı ve onların desteğini de alarak şeytanın ve şeytani düşüncelerin etkisinden korunmaya çalışmalıdır. Çünkü bazı ayetler mücmel, bazıları mufassaldır. Mücmel ayetleri mufassal ayetler üzerinden anlamak daha kolay olacaktır. Aksi takdirde şer dürtülerin kuşatmasıyla İlahi Kelamla ilgili inancını yaralayacak gereksiz ve anlamsız şeyler düşünebilir. Bu ayetten ayrıca Kur’an okuyacağımız ya da Mushaf’a tutacağımız zaman abdestli olmak gibi bir şartın olmadığını da anlamış oluyoruz. Zira Maide, 5/6 ayetinde “Namaza duracağınız zaman…” diye başlayan bir hitap var ve arkasından da abdest alma zorunluluğu getiriliyor. Aynı şart Kur’an okumak ya da Mushaf’a tutmak için olsaydı burada da “Kur’an okumaya başlayacağınız zaman…” hitabıyla abdest zorunluluğu getirilir ve arkasından şeytandan sığınma önerilirdi. Ayrıca “Kur’an okuduğun zaman, kovulmuş şeytandan Allah’a sığın” maktan kasıt her türlü ön yargılardan, geleneksel bilgi ve düşüncelerden, Kuran dışındaki yanlış algı ve tasavvurlardan sıyrılarak adeta Rabbimizin terbiyesine girerek hikmetlerinden faydalanmak, samimi bir kul olarak okuma yapmak demektir.  

Âyette sözü edilen Allah’a sığınma, “Eûzübillâhimineşşeytânirracîm” diyerek yapılır.  

 Allah Teâlâ, Kur’an okumak isteyen kimseye, önce şeytanın şerrinden Allah’a sığınmasını emretmektedir. Bu sığınma «Eûzü billâhi mineşşeytanirracîm» demekle olur. Kovulmuş şeytandan Allah’a sığınırım demektir.  

1- Taşlanmış, kovulmuş, lanetlenmiş, yerilmiş. 2- Şeytani düşüncelerden. Şeytan, “Hakikat”tan uzak olan, hakka, adalete ve iyiliğe aykırı hareket eden varlık, kişi, kurumun ve kötülük dürtüsünün ortak “karakteristik adıdır.” 3- “Eûzu billahi mine'ş-şeytâni'r-râcim”e “kovulmuş şeytandan Allah'a sığınırım” anlamını vermek doğru değildir. “Şeytandan Allah'a sığınmak”, “ins” ve “cinn”nin yani görünen görünmeyen güçlerin, kişi ve kurumların saptırıcı telkin ve yönlendirmelerine karşı kişinin, vahyi ölçü alarak kendisini koruması demektir. Doğru olanı vahiyden öğrenip, şeytanın saptırmasını önlemektir. Zaten ayette, “Allah'a sığınırım” denmiyor; “Allah'a sığın” deniyor. Allah'a sığınmak da O'nun buyruklarına uymak demektir.  

(2)Bu sığınma, [Kovulmuş şeytandan Allah’a sığınırım!] ma‘nâsına gelen اَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّج۪يمِ demekle olur. (Celâleyn Şerhi, c. 4, 268)  

(*) Bu buyruk, Kur’an’ı [kıraat] edenlerin yani anlayarak okuyanların şeytanı ne kadar rahatsız edeceğini ve onun şerrinden korunmak için kovulmuş şeytandan Yüce Allah’a sığınmanın gerekliliğini içermektedir. (M. Okuyan Meal Açıklaması) Şeytandan Allah’a sığınmak”, “ins” ve “cinn”nin yani görünen görünmeyen güçlerin, kişi ve kurumların saptırıcı telkin ve yönlendirmelerine karşı kişinin, vahyi ölçü alarak kendisini koruması demektir. Doğru olanı vahiyden öğrenip, şeytanın saptırmasını önlemektir. Zaten ayette, “Allah’a sığınırım” denmiyor; “Allah’a sığın” deniyor. Allah’a sığınmak da O’nun buyruklarına uymak demektir. (M. İslamoğlu Meal Açıklaması) Ayrıca Buradaki hitap, Kur’an okuyan ve anlamaya çalışan herkesedir, sadece Hz. Peygambere değil.  

[3] Namaz kılanlardan, mütevazı olanlardan.  

36 Allah’a sığınma sözü “Eûzu bi’llahimin’eş-şeytânir-racîm” sözüyle yapılmaktadır. Anlamı: “Kovulmuş şeytandan Allah’a sığınırım” demektir.  

Bu buyruk, Kur’an’ı [kıraat] edenlerin yani anlayarak okuyanların şeytanı ne kadar rahatsız edeceğini ve onun şerrinden korunmak için kovulmuş şeytandan Yüce Allah’a sığınmanın gerekliliğini içermektedir. Benzer mesajlar: A‘râf 7:200; Mü’minûn 23:97-98; Fussilet 41:36.  

1 “Kur’an okuduğun zaman...” demek; “Kur’an okumak istediğin zaman...” demektir. 2 Önce, her türlü şeytandan ve şeytani düşüncelerden zihnen uzaklaş ve sonra da bunu dilinle “Eûzü Besmele” çekerek ifâde et. Kur’an okurken “Besmele” çekmek kalben vaciptir. Dil ile söylemek ise âlimlerin çoğunluğuna göre vacip değil müstehab’tır.  

122 Bu pasaj 98. ayetten başlayarak 105. ayeti de kapsamakta ve yukarıda 90. ayette geçen kapsamlı ahlakî talimatla ve buna bağlı olarak (89. ayetteki) Kur’an’ın amacının her şeyi açıklamak, Allah’a yürekten boyun eğenlere bir doğru yol bilgisi, bir rahmet (zihin ve ruh aydınlığı) ve bir müjde sağlamak olduğunu dile getiren ifadeyle açık bir bağlantı kurmaktadır. Sözü geçen son ifade, Kur’an’ın, Allah’ın öngördüğü manevî ve ahlakî değerlerin nihaî kaynağı ve dolayısıyla iyinin ve kötünün ne olduğunu ortaya koyan değişmez bir ölçü olduğunu îma etmektedir. Ne var ki insan, yapısı gereği, her zaman vahiy yoluyla ortaya konan manevî, ahlakî ölçülerin gerçek değerini sorgulama ya da onlara şüpheyle yaklaşma eğilimindedir; bunun içindir ki, yukarıdaki ayetle, inanan kişiye, ilahî kelâmı okuyacağı yahut onun üzerinde düşüneceği zaman, Kur’an’ın “kovulmuş Şeytan” olarak isimlendirdiği varlığın -yani, insanın kendi ruhunda ve toplumsal çevresinde bulunan ve onu ahlakî ilke ve endişelerinden koparıp Allah’tan uzaklaştıran her türlü güç ve saikin- ayartmalarına, fısıltılarına karşı Allah’ın manevî desteğine başvurması öğütleniyor.  

[2187] Akleden kalbe mânevî abdest aldırma demeye gelen isti‘âze için bkz: 1:1, not 1. Baştaki izâ zaman zarfı, fiilin yapılacağı her zamanı kapsadığı için, izâ kara’teyi “okuduğun her zaman” diye çevirdik. Kur’an okumanın tilavet ile değil kırâet ile ifade edilmesi, aktarmadan önce anlamanın gerekliliğine delâlet eder (Bkz: 35:29 ve 73:4, notlar). Aklın okuması olan kırâet, bir anlama-yaşama-anlatma çabasını içerir. İsti’âze, Kur’an’ı anlama çabasına yönelik her tür şeytanî müdâhaleden sakınma iradesini ifade eder. Kur’an okurken yapılacak zihnî ve kalbî hazırlığı emreden ilk ve tek âyet bu olduğundan (7:200 âyeti, benzer emri farklı bir bağlamda içerir) baştaki fâ edatı bu şekilde karşılanmıştır. Aynı edat bir sonraki cümleciğe “öncelikle” anlamı katmaktadır. Burada verilen emir, bir şeyi söyleme değil, bir şeyi yapma emridir. Bu da, önyargılardan bilinci arındırma başta olmak üzere, duygu ve düşünceyi vahye hazırlamak ve onları dış etkilere kapalı, yalnızca vahyin etkisine açık hâle getirmektir. Kur’an okurken Allah’a sığınma emrini dar anlamda bir “isti’âze” olarak anlamamak gerek. İstiaze emri, bir bilincin imha edilerek yeniden inşâ edilmesi talimatıdır. Bu bilinçle yapılan bir isti’âze, zaman ve mekân boyutuna inen bir hareket olmayı aşar. Artık isti’âze kelimesinin gösterdiği Allah’a sığınma ve iltica, Kur’an’ın insana yönelik bütün hükümlerinin gözden geçirilmesinde hâkim olması beklenen derunî bir bilinç hâline dönüşür. Bu bilinç, ayrıntılı bir varoluş haritası olan ve geçmişle birlikte insanlığın hâl ve istikbaline işarette bulunan Kur’an’ı, ilâhî murakabe ve müşahede önünde okuma bilincidir. Özetle isti’âze, Kur’an’ı okumaya duran insanın kendi bilincini öz elleriyle vahyin sahibine teslim etme, yani bir ‘huzurda okuma’ iradesidir.  

Seni şeytânın vesveselerinden korumasını Allah'tan iste. E'ûzu billâhi mine'ş-şeytâni'r-racîm, de.  

2139 Evil has no authority or influence on those who put their trust in Allah. It is good to express that trust in outward actions, and a formal expression of it-as in the formula, "I seek Allah's protection from Evil'-helps us. Reading or reciting the Qur'an should be understood both literally and figuratively as the symbol of the earnest desire of the soul to know and understand Allah's Will and act in accordance therewith. Man is weak at best, and he should seek strength for his will in Allah's help and protection.