Nahl Sûresi 75. Ayet Meali

 Allah Teâlâ bu âyette bir benzetme yapmıştır. Hürriyetine sahip olmayan köleler ile güzel bir rızık ile rızıklandırıldıktan sonra, onu fakir ve yoksullara harcayan hür ve zengin kimseler eşit olur mu? Elbette bunlar eşit olmazlar. İşte bunun gibi, Allah’tan başkasına tapanlar da taptıkları şeylerin köleleri durumundadırlar.Yalnızca Allah’a ibadet eden müminler ise hür kimselerdir. Onlar Allah’tan başka hiçbir gücün karşısında eğilmezler. Elbette ki bu iki gurup da eşit değildir.  

1- “Abd”, kul demektir. Kul olma, boyun eğme, alçalma, kendisini aşağı tutma gibi anlamlara gelmektedir. Bu kulluğun; Allah'a özgü olanı, ibadet ve hizmetle olanının yanı sıra bir de köle anlamında insan için zorla yaptırılan kulluk vardır.  

(*) Ayetin verdiği mesajın özeti: Şimdi düşünün, hiçbir şey yaratamayan birtakım âciz varlıkları ilâh edinerek onların kulu, kölesi olan inkârcılarla, göklerin ve yerin mutlak hâkimi olan Allah’a kulluk ederek gerçek onur ve özgürlüğü elde eden ve insanlara yararı dokunan müminler hiç aynı olabilirler mi? Elbette hayır!.. O halde, sahte ilâhların, bâtıl inanç ve hurâfelerin, boyunduruğunda yaşamak ya da bunlardan kurtularak, her şeye kadir olan sadece Allah’a kul olmak ve böylece, özgürlük ve onuru yeniden kazanmak! Kur’an’ın gösterdiği apaydınlık yolda yürüyerek, mutluluğun egemen olduğu bir dünya kurmak! Allah’ın ve elçilerinin çağrısına uyarak, sonsuz cennet nimetleri içinde ebedî bir hayat yaşamak! İşte iki tip insan... Ayrıca, 1-Nahl-75.ayette köle veya esir değil, kölelik ve esaret durumu yerilmektedir.2-Bu ayette kölelik ve esaret, insan onuruna yakışmayan bir durum olduğuna vurgu yapılmıştır. 3- Bu ayette insanların köle ve esir olmayı değil, özgür olması özendirilip teşvik edilmektedir. Yani yüce Allah bu ayette özgürlüğün insan için ne kadar önemli olduğuna dikkat çekmektedir.  

[1] Bir köle ile hür, bir olmadığı halde nasıl olur da cemat makulesi olan putlar, Allah ile bir olur?  

Yüce Allah bu ayette özgürlüğün insan için ne kadar önemli olduğuna dikkat çekmektedir.  

1 (هَلْ يَسْتَوُونَ) Sorusu inkari olduğu için, (يَسْتَوُونَ) fiili olumsuz olarak tercüme edilmiştir. Burada (يَسْتَوُونَ) fiilinin ikil değil de çoğul kullanılması; bu mukayesenin, yalnız iki kişi arasında değil, iki sınıf arasında olduğuna işarettir. Yani, “köleler sınıfı ile hürler sınıfı hiç eşit olurlar mı? Elbette olmazlar” demektir. 2 Buradaki benzetmeye göre; Allah putları hiçbir şeye gücü yetmeyen ve başkasının kölesi olan kimselere benzetmiştir. Bununla da putların veya putlaştırılanların kendilerine değil, arkalarındaki “derin güçlere” dikkat çekilmektedir.  

85 Buna verilecek cevabın “hayır” olduğu açıktır. Bu kıyaslamanın taşıdığı anlam da açıktır: misaldeki bu iki tür insan bir tutulamazsa, peki öyleyse, her haliyle diğer yaratıklara -ya da insan aklıyla kavranabilen yahut tasavvur edilebilen tabiat güçlerine- bütünüyle bağımlı bir yaratık, var olan her şeyin mutlak yaratıcısı, sınırsız ve kavranmaz kudret sahibi Allah’la nasıl bir tutulabilir; kudret ve nüfuzca O’nunla nasıl kıyaslanabilir? (Bu istidlal tarzı sonraki meselde de devam ettirilip geliştirilecektir.)  

[2165] İkil form kullanılmayıp da çoğul form olan hel yestevûne şeklinde kullanılması, sadece iki bireyin değil, bunların mensup olduğu iki sınıfın kıyaslandığının delilidir (Elmalılı). “Köle sınıfı” şeklindeki çevirimizin gerekçesi budur. ‘Abd kelimesi Kur’an’da tekil olarak 27 yerde kullanılır. Bunlardan sadece üçü “köle” anlamında, gerisi “kul, Allah’a kullukla mükellef insan” anlamındadır. Üç kullanımdan birisi bu âyette, diğer ikisi Bakara 178 ve 221’dedir. ‘Abd’in “köle” mânası bu âyette zahir olmuştur. Zira ‘abden memlûken şeklinde bir sıfatla gelmiştir. Yukarıdaki sayım-döküm’ün bize gösterdiği şey ‘abd kelimesinin Kur’an’da galibiyetle “kul olan insan” anlamında kullanıldığıdır. Cahiliyye döneminde bu anlamda kullanıldığı bilinmemektedir. Bu durumda kelime, anlamı Kur’an tarafından boşaltılıp yeniden doldurulmuş/tanımlanmış kelimeler grubuna dahil olmuş olur. ‘Abdin çoğul kullanımında iki form göze çarpmaktadır: ‘abîd ve ‘ıbâd. Kur’an’da yalnızca 5 kez geçen ‘abîd, her seferinde Allah’ın kullarına zulmetmekten beri olduğunu ifade bağlamında geçer, ‘ıbâd çoğulu ise 97 kez gelir. Bu durumda ‘abîdin iman etmemiş kullar için ‘ıbâdın mümin kullar için kullanıldığı sonucuna ulaşırız. [2166] Cevap belli: Bir tutulamaz? Şu hâlde: Eğer aynı türe ait olduğu hâlde bu ikisi dahi bir olmazsa, yaratan (Hâlik) ile yaratılan (mahluk) arasında nasıl bir benzetme yapılabilir? [2167] Yani “özgürlüğün Allah’ın en büyük ihsanı olduğunun dahi…” Burada karşılaştırılan iki sınıfın, hürler ve köleler, iradeliler ve iradesizler olduğu açık. Buradaki hamd de, Allah’ın insana verdiği özgür iradenin hamdi olsa gerektir.  

Allah'tan başkasına tapan kimse, başkasının malı olan, hürriyetten yoksun, âciz köle durumundadır. Çünkü o, irâdesini bir yaratığın eline vermiş, köleleşmiştir. Allah'a kul olan ise, yaratıklara kölelikten kurtulmuş, tam özgürlüğe kavuşmuştur. Zira o, herşeyi yalnız Allah'tan beklediğinden, menfaat için kimseye boyun eğmez. İşte böylesi de elindeki malı, istediği gibi sarf edebilen hür insan durumundadır. Elbette bu iki tip insan bir olmaz. Âyetteki misâl ile, bu gerçek anlatılıyor.  

[*] Bunlar bir olmazsa Allah ile uydurduğunuz ilahlar nasıl bir olur.  

2107 The first parable is of two men, one of whom is a slave completely under the dominion of another, with no powers of any sort, and another a free man, who is gifted in every way, and is most generous in bestowing out of his opulent wealth (material as well as intangible), privately and publicly, without let or hindrance; for he is his own master and owes no account to anyone. The first is like the imaginary gods which men set up—whether powers of nature, which have no independent existence but are manifestations of Allah, or deified heroes or men, who can do nothing of their own authority but are subject to the Will and Power of Allah; the second describes in a faint way the position of Allah, the Self- Subsistent, to Whom belongs the dominion of all that is in heaven and earth, and Who bestows freely of His gifts on all His creatures.