Nahl Sûresi 68. Ayet Meali

[273] Vahy çeşitleri hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XI, 17-19.  

Vahiy, “Allah’ın, irade ettiği bilgileri insanlar arasından seçtiği peygamberlerine kelâm, söz ve mana olarak bildirmesi” dir. Kur’an ayetlerine baktığımızda, “vahiy” terimi peygamberlerin dışında da kullanılmıştır ki biz buna genelde ilham diyoruz. Gökyüzüne (Fussılet, 41/12), yeryüzüne (Zilzal, 99/5), Meleklere (Enfal, 8/12) Burada görüldüğü gibi arıya (Nahl, 16/68), Hz. Musa’nın annesine (Kasas, 28/7) ve Hz. İsa’nın Havarilerine (Maide, 5/111) de vahyedilmiştir. Ayrıca Kur’an’da sözü edilen bir başka vahiy şekli ise, şeytanların insanlara vahyetmesidir (Enam, 6/121).  

1- Yuva, kovan. 2- Nasıl yapacağını bildirdi/ilham etti, öğretti.  

(2)“Evet, bal arısı fıtratça (yaratılışça) ve vazîfece öyle bir mu‘cize-i kudrettir (Allah’ın kudretinin bir mu‘cizesidir) ki, koca Sûre-i Nahl onun ismiyle tesmiye edilmiş (isimlendirilmiş). Çünki o küçücük bal makinesinin zerrecik başında, onun ehemmiyetli vazîfesinin mükemmel programını yazmak ve küçücük karnında taâmların (yiyeceklerin) en tatlısını koymak ve pişirmek ve süngücüğünde zîhayat a‘zâları (canlı uzuvları) tahrîb etmek ve öldürmek hâsıyetinde bulunan zehiri, o uzuvcuğuna ve cismine zarar vermeden yerleştirmek, nihâyet dikkat ve ilim ile ve gāyet hikmet ve irâde ile ve tam bir intizam ve muvâzene(denge) ile olduğundan, şuûrsuz, intizamsız ve mîzansız (ölçüsüz) olan tabîat ve tesâdüf gibi şeyler elbette müdâhale edemezler ve karışamazlar.” (Şuâ‘lar, 7. Şuâ‘, 142-143)  

(*) “İlham etti” şeklinde çevirdiğimiz evhâ fiilinin türetildiği vahiy kavramı [farklı anlamları için bk. “Tefsire Giriş” bölümü, “I. Kur’an-ı Kerîm A) Tanımı ve özellikleri 2. Vahiy” başlığı] burada “canlının kendisine yararlı olanları alması, zararlılardan sakınması ve kendi geçimini sağlaması hususunda muhtaç olduğu becerileri Allah Teâlâ’nın onda yaratması” anlamındaki ilham karşılığında kullanılmıştır (Ebû Bekir İbnü’l-Arabî, III, 1156). Psikolojide buna içgüdü denmektedir. Arıya yapması ilham edilen “yuvalar” dan maksat, arıların ağaç kovukları gibi uygun doğal mekânlarda veya insanların özel olarak hazırladığı kovanlarda kendi ürünleriyle oluşturdukları petekler ve her petekte bulunan altıgen gözcüklerdir. Bal arısı, Allah’ın verdiği ilham veya içgüdü sayesinde, bizzat kendisinin ürettiği bal mumuyla kendi yuvasını yapmakta, dalak içine milimetrik ölçülerle altıgen prizma şeklinde gözcükler yerleştirmektedir. Âyetteki deyimiyle “her türlü besleyici ürünler”den nektar denilen bal ham maddesi ve çiçek tozu toplayarak bunları hem kendi tüketimi için hem de bal ve bal mumu yapmak için değerlendirmektedir. Bu arada meyve, sebze ve ekinlerde tozlaşmayı sağlama konusunda da bütün diğer böceklerin toplamından daha fazla iş görmektedir. (Kaynak: Kur’an Yolu Tefsiri Cilt: 3 Sayfa: 416-418) Ayrıca Allah tarafından yapılan vahyin “ilâhî vahiy” kavramını kendi arasında tekvînî, ilhâmî ve teşriî/hakîkî vahiy şeklinde değişik kısımlara ayırmak mümkündür. 1-Tekvînî vahiy: Cansız varlıkların hususi görevlerini bildiren bir vahiy şeklidir. Hususi vazifelerini kendilerine bildiren Allah, bunu vahiy kelimesiyle ifade etmiştir. Kur’an’da bu vahiy çeşidi, göklere ve yere yapılan vahiy olarak kendini göstermektedir. 2- Canlılardan bal arısına vahyi (Nahl, 16/68-69). Bu vahiy, ilham, içgüdü anlamındadır. Ve yine insanlardan Hz. Musa (a.s)’ın annesine (Kasas, 28/7) ve Hz. İsa (a.s)’ın havarilerine (Mâide, 5/111) vahyi. Bu vahiy, fıtrî ilham, îma, emir anlamındadır 3-Teşriî Vahiy: İnsanlık camiasından seçilip görevlendirilen peygamberler vasıtasıyla, insanların ve de cinlerin dünya ve ahiret hayatlarının mutluluğu için prensipler koyan ilâhî mesajlardan ibarettir. Buna hakikî vahiy de denilir. Hakîki/Teşriî vahiy kavramı; "Allah tarafından peygamberlere vasıtalı veya vasıtasız olarak ulaştırılan vahiy” olarak da tanımlanabilir. Ama bu ayete bal arısına yapılan vahiy ise, ilham ve içgüdü anlamındadır.  

[4] Ona öğretti.[5] Yahut yola münkat olarak git[6] Yani Rabbinin öğrettiği yollarda bal yapmak için git.  

24 Rabbin arıya vahyetmesi bize vahyin mahiyetini de verir. Biz, asırlar önce gelip geçen peygamberlerin vahy alışını, Hz. Musa ve Hz. İsa’nın annelerinin vahye mazhar oluşlarını bizatihi gözlerimizle görmedik. Ancak insanoğlu kıyamete kadar yeryüzünün her noktasında arıyı görebilir ve onun bal yapışındaki odaklanışına somut bir örnek olarak şahit olabilir. Vahyin ne olduğunu arıya bakarak daha iyi anlayabiliriz. Bu ayette kastedilen, bir yandan arıya verilen bir içgüdü olduğu kadar, tabiri caizse, vahyin manyetik yumağı içinde, arı kendisine ne deniyorsa ancak onu yapar anlamındadır. Arıya evini böyle yap, balı böyle yap diye vahyedilmişse, bu arı ev ve bal yapmaktan başka bir şey yapamaz ve başka bir şeye de odaklanamaz yani başka bir şeyle de meşgul olamaz demektir. Arı, ne vahyediliyorsa ancak onu yapar. Yani her an arı balla meşguldür. Ya çiçeklerden öz topluyordur, ya taşıyordur veya kovanda bal imal ediyordur vs. Nitekim bir arı bir gram bal yapabilmek için dört bin çiçeği dolaşıyor. Vahy kelimesinin burada kullanılması boşuna değildir. Peygamberler için de durum aynıdır. Peygamberler de vahiy aldıkları esnada vahyin gereğinden başka bir şey yapamıyor ve vahyedilenin dışında bir şey düşünemiyordu. Ancak vahyde deneni yapıyordu. Yani bütün benliğiyle vahye odaklanıyordu. Keza Hz. Musa’nın ve Hz. İsa’nın anneleri de kendilerine deneni yapıyor başka bir şey düşünemiyorlardı. Bu itibarla arı için de aynı şeyi söyleyeceğiz. Arının; ışıklı masalardan yoksun, T cetveli, iletki ve pergel gibi aletler olmaksızın zifiri karanlık bir ortamda, mükemmel bir geometrik plan içinde yapmış olduğu altıgen gözeneklerden olan balmumu yuvası, bir nevi mimarlık harikasıdır dersek pek yanılmış olmayız. Prizmatik altıgenler hem mekân hem de malzeme olarak ekonomiktir. Yeryüzündeki bütün arıların yaptıkları altıgenlerin büyüklüğü ve bitkilerin özsularından elde ettikleri sıvıların arının bünyesinde bala dönüşmesi sünnetullah dediğimiz değişmez evrensel yasaların birer tezahüründen ibarettir. Böylece Allah, hem varlığın yasalarını koyuyor hem de varlığı emri altında bulunduruyor.  

1 Buradaki arıya vahiy, Allah’ın onu gizli bir şekilde terbiye ederek ona, o his ve sanatı öğretmesi, demektir. Bütün varlıklardaki, bugün “içgüdü” denilen şey aslında, Allah’ın arıya vahyi gibi, o varlıklara da birer vahyidir.  

77 Burada, “vahyetti” (evhâ) ifadesi, Allah’ın bu küçük kanatlı varlığa verdiği, mükemmel bir geometrik plan içinde şaşmaz oranlara dayalı altıgen, prizmatik balmumu hücrelerinden müteşekkil bal peteğini -o hem mekan, hem de malzeme bakımından son derece ekonomik, dolayısıyla son derece rasyonel mimarlık harikasını- yapma hüner ve insiyakına dikkat çekiyor. Ayetin devamında bahsedilen, bitki özsularının arının gövdesinde bala dönüşmesiyle bütünlenen bu olgu “sünnetullahın” tabiattaki çarpıcı tezahürlerinden birini teşkil etmektedir.  

[2153] Rabbin arıya vahyetmesi ile Fussılet 12’de geçen yedi kat göğe emrini vahyetmesi arasında mahiyet ilişkisi vardır. Her ikisi de nedenselliğin ilâhî yasalarına delâlet eder. Cebbâr, Kahhâr ve Maliku’l-Mulk olan Allah’ın hem varlığın yasalarını koymasını hem de varlığı sürekli emri altında bulundurmasını ifade eder (41:12’nin notuna bkz). Arıya vahyedilmesi, ona yaratılış amacının yüklenmesi demektir. Bu onun programına Allah tarafından yazılmıştır. Arının kendisi için yazılan programa göre hareket etmesi, kendisine yapılan vahye kulak vermesi, yani “fıtratının sesini dinlemesi”dir.  

(Nitekim düşünülecek olursa birinci örnekte; besin maddelerinden ince barsaklarda ilkin kan ve süt, bekletildiği zaman fışkı olmaktadır.. ikinci örnekte de: meyvelerden ilkin tatlı şurup ve bekletildiği zaman ise içki yapılmaktadır.. üçüncü örnek ise bu iki örnekten farklıdır: çünkü, bal arısının kusup da peteklere doldurduğu besin maddelerinden bal meydana gelmektedir... oysa o besin maddeleri kusulmayıp da barsaklara geçmiş olsaydı ondan da fışkı teşekkül edecekti.)  

(13) Balarısı bulduğu her yere yuva yapmaz; belirli ölçütlere başvurarak, elverişli yerler arasında en uygununu seçer. Bu ifadelerde de arının bu seçici davranışına bir işaret vardır.(14) Bu ve bir sonraki âyette, balarısıyla ilgili sözcükler, Türkçeye aktaramadığımız bir özellik taşımakta ve dişilik belirtmektedir. Gerçekten de, bir balarısı kovanında cereyan eden bütün işler dişi balarıları tarafından yapılmakta ve bu arada bal da tamamen dişi balarılarının elinden çıkmaktadır. Kovanın başındaki arı da kraliçe arıdır. Ancak bu gerçek yirminci yüzyılda keşfedilmiş; o zamana kadar insanlar “arı beyi” efsaneleriyle oyalanmışlardır.  

2097 Awha: wahy ordinarily means inspiration, the Message put into the mind or heart by Allah. Here the Bee's instinct is referred to Allah's teaching, which it undoubtedly is. In 99:5, it is applied to the earth: We shall discuss the precise meaning when we come to that passage. The honeycomb, itself, with its hexagonal cells, geometrically perfect, is a wonderful structure, and is well called buyut, homes. And the way the bee finds out inaccessible places, in the hills, in the trees, and even among the habitations of men, is one of the marvels of nature, i.e., of Allah's working in His Creation.