Nahl Sûresi 101. Ayet Meali

101.Kur`an-ı Kerim`in bazı hükümleri yine vahiyle gelen başka hükümlerle neshedilince müşrikler: "Muhammed arkadaşlarıyla alay ediyor. Bir gün kendilerine bir şey yapmalarını emrediyor, ertesi gün ise onu yapmamalarını istiyor. Belli ki bunları kendinden uyduruyor" diye konuştular. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.  

Bkz. 2/106 ve dipnotu  

 Rivayete göre şiddet ifade eden bir âyet gelince kâfirler: «Muhammed bugün emrettiğini yarın yasaklayarak ashabıyla alay ediyor» diyorlardı. Bu âyet onlara bu konuda cevap teşkil eder. Nesh ve değiştirme, kulların maslahatına, ihtiyaçlarına göre Allah’ın bir lütfu olarak gerçekleşir. Bu durum, bir doktorun hastasına, tedavinin seyri boyunca bir ilaç vermişken değiştirip başka bir ilaç vermesine benzer. Binâenaleyh bir âyetin neshedilip yerine başka bir âyetin gönderilmesi, Allah’ın «ilim» sıfatına bir eksiklik getirmez, bilâkis «hakîm» olmasının bir eseridir.  

1- Tevrat ve İncil'deki hükümlerin yerine yeni bir hüküm getirdiğimiz zaman. Kur'an'da “nesh” edilmiş (geçersiz kılınmış) ayetler olduğunu iddia ederek, Kur'an'a iftira atanlar, referans olarak öne sürdükleri ayetlerden biri de bu ayettir. Oysa ayette söz konusu edilen şey, Kur'an'daki herhangi bir hükmün iptal edilmesi değil, daha önceki kitaplarda yer alan kimi hükümlerin değiştirilmesidir. Örneğin kıblenin yönünün değiştirilmesi gibi. 2- Allah, böyle bir ayet indirmemiştir; Allah, hangi ayeti indireceğini biliyor. Bu ayetler, Allah'ın indirdiği ayetler değil, bunlar senin uydurmandır.  

(*) İmam Ebü’l-Hasan el-Mâverdî’nin en-Nüket ve’l-uyûn (النكت والعيون) adlı tefsirinde (III, 214) aktardığı görüşe göre konumuz olan âyette Kur’an’ın bir âyetinin başka bir âyetle değiştirilmesi değil, yüce Allah’ın eski bir dinin hükmünü (o hükmü bildiren âyeti) sonradan gelen bir dinin hükmüyle (meselâ Tevrat ve İncil’deki bir hükmü Kur’an’ın bir âyetiyle) değiştirmesi kastedilmiştir (neshin anlamı, kapsamı ve Kur’an’da nesih konusunda bk. “Tefsire Giriş” bölümü, “I. Kur’ân-ı Kerîm F) Nesih” başlığı; Bakara 2/106)… Yani bu ayete göre, neshin Kur’an da değil, Kur’an’la diğer kitaplardaki bazı hükümlerin neshi söz konusu olmuştur. Buna dair açıklama aşağıdaki tefsir metinlerinde de geçmektedir. Ayrıca kıblenin değiştirilmesine gelince: Kudüs’teki Beytü’l-Makdis’in kıble oluşu; Kur’an ayeti ile sabit değildir, Tevrat’ın hükmü ile sabittir. İşte Kıble ile ilgili Kur’an’la bir ayet/hüküm henüz gelmediği için Hz. peygamber de Medine’ye yaptığı hicretin 16 -17 ayına kadar, yani kıblenin tahviline dair Kur’an ayeti gelinceye dek Tevrat’ta bulunan hüküm gereği namazlarında Beytü’l- Makdis’e yönelirdi. Yani burada Kur’an, başka bir Kur’an ayetini nasih etmemiş, bilakis Kur’an Tevtat’taki kıble ile ilgili hükmü nesih ediyor ve Kudus’taki Beytü’l Makdis kıblesi yerine Mescidi Haram daki Kabeyi kıbleye çeviriyor. Bu nedenle Kur’an da nesih edilmiş hiçbir ayet yoktur, Kur’an’ın bütün ayetleri muhkemdir. Zira (الر كتاب أحكمت آياته ثم فصلت من لدن حكيم خبير Hud-1. ayette de bu durum açıkça teyit edilmektedir. Ayrıca İmam Maturidi (تأويلات أهل السنة) adlı tefsirinde de ayetin anlamı (واذا بدلنا اية مكان اية) ‘’ Biz, bir delilden sonra başka bir delili, bir hüccetten sonra başka bir hücceti veya bir ayetten (alamet ve işaret) sonra başka bir alameti getirdiğimizde sen ancak uyduruyorsun diyorlar’’şeklindedir. Yani bunun anlamı, Kur’an’dan bir ayet kaldırıp, yerine başka bir ayeti getirmek değildir. Yine eğer Kur’an da bir nesih olsaydı, Hz. peygamberin hangi ayet, hangi ayeti nesih ettiğini söylemeyecek miydi? Neden böyle bir açıklamada bulunmamıştır? Böyle bir şey olduğu hâlde Allah resulü (haşa) bunu açıklamamışsa, Kur’an’ın tebliğ ve tebyin görevini ihmal etmiş anlamına gelmez mi? Hz. peygamberden böyle bir şey düşünmek mümkün mü? Demek, Kur’an da nesih edilen bir şey yok ki, Hz. peygamber onu açıklamış olsun! (وَإِذَا بَدَّلْنَا آيَةً) في القرآن (مَّكَانَ آيَةٍ) في التوراة ، يعني إذا بدّلنا حكماً من أحكام التوراة وفرضناه على المسلمين في القرآن (وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يُنَزِّلُ) من الأحكام التي تليق بكل أمّة (قَالُوا) أي اليهود لرسولنا محمد (إِنَّمَا أَنتَ مُفْتَرٍ) لأنّ أحكامك جاءت بخلاف ما في التوراة . وما ذلك الاعتراض إلّا جهلاً منهم بالتوراة الأصلية وبأوامر الله ونواهيه (بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ) الحقيقة ولذلك يعترضون عليك يا محمد : النصادر :(حقائق التأويل في الوحي والتنزيل - تفسير المتشابه من القران ) .قد ذكرنا أن مذهب أبي مسلم الأصفهاني : أن النسخ غير واقع في هذه الشريعة ، فقال : المراد ههنا إذا بدلنا آية مكان آية في الكتب المتقدمة ؛ مثل أنه حول القبلة من بيت المقدس إلى الكعبة ، قال المشركون : أنت مفتر في هذا التبديل (التفسير الكبير - الرازي) أي: جئنا بآية تدل على حكم يخالف ما جاء في التوراة، فقد كان استقبال الكعبة في القرآن بدل استقبال بيت المقدس في التوراة أي: اتهموا رسول الله صلى الله عليه وسلم بالكذب المتعمد، وأن هذا التحويل من عنده، وليس وحياً من الله تعالى ؛( مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أو نُنسِها).: ما نلغي أو نمحو من آية أو نجعلها تُنسى لأنَّ معناها قد حُرِّف = ما نلغي ونمحو من آية أي من كتاب كالتوراة أو الإنجيل لأنها قد حُرِّفت عبر الزمن، أو نتركها تُنسى بسبب تحريف الشيطان لمعناها.نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا ":نأتِ بآية أخرى بواسطة رسولٌ آخر خير من تلك الآية الباطلة الّتي حُرِّفت، أو نُعيدُ تنزيلها من جديد مع رسول آخر إذا كانت قد انتَسَت لأن معناها قد حُرِّف ولم يُعمل بها : المصدر:(حقائق في القرآن) قوله تعالى : وإذا بدلنا آية مكان آية والله أعلم بما ينزل قيل : المعنى بدلنا شريعة متقدمة بشريعة مستأنفة ; قاله ابن بحر . مجاهد : أي رفعنا آية وجعلنا موضعها غيره: (تفسير القرطبي - تفسير الماوردي ) 101- وإذا جعلنا معجزة لك بدل معجزة مساوية لنبى سابق، فجئناك بالقرآن معجزة، رموك بالافتراء والكذب على اللَّه، واللَّه - وحده - هو العليم (المنتخب في تفسير القرآن الكريم) فتبين أن موضوعها القرآن كله، لَا نسخ آية، واستبدال آية أخرى بها. الوجه الثالث - قوله تعالى بعد ذلك وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَهَذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ) لهذا كله سمحنا لأنفسنا بأن نخالف كثرة المفسرين - أي خالفناهم بأن لا نسخ في القران انما القران هو ناسخ لبعض أحكام وشرائع القديمة من التوراة المصدر : (زهرة التفاسير) التفسير الصحيح ؟ اقوله: {وَإِذَا بَدَّلْنَآ آيَةً مَّكَانَ آيَةٍ}، أي: بدّلنا حجّة بعد حجة، وآية بعد آية لرسالتي كلما أتاهم حجة على أثر حجة، وآية بعد آية يقولون: إنما أنت مفتر. ينسبون إليه الافتراء: أنه افترى، وكذلك كان عادتهم المعاندة والمكابرة؛ كقوله: { وَمَا تَأْتِيهِم مِّنْ آيَةٍ مِّنْ آيَٰتِ رَبِّهِمْ الخ} [الأنعام: 4]، وكقوله: { مَا يَأْتِيهِمْ مِّن ذِكْرٍ مِّن رَّبِّهِمْ مُّحْدَثٍ إِلاَّ ٱسْتَمَعُوهُ وَهُمْ يَلْعَبُونَ } [الأنبياء: 2]، ونحوه من الآيات. كلما أتى بهم حجة وآية بعد آية كانوا يستقبلونه بالتكذيب لها، ونسبة رسول الله إلى الافتراء من نفسه؛ ويزداد لهم بذلك كفراً، (تأويلات أهل السنة) يعني اذا قيدت الاية بالقران أوجاءت بصيغة الجمع اذا تكون الاية هي اية القران والا فلا: (واذا بدلنا اية مكان اية) ليس فيها تقييد حتي تكون اية من القران  

38 Burada zannedildiği gibi ve eski bazı âlimlerin ileri sürdüğü fikirlerin aksine, Kur’an’ın kendi içinde bir “nesih” olayı yoktur. Eski ümmetler için getirilen talimatlar ve muharref olmuş kitaplardaki birtakım hükümler Kur’an ayetleriyle nesh edilmiştir. Yani hükümleri ortadan kaldırılmıştır ve yerine yeni hükümler getirilmiştir. Ayet, “nesh” kelimesini kullanmıyor, “tebdil” (değiştirme) kelimesini kullanıyor. İbn Abbas’a göre bu değişiklik sert üsluptan yumuşak üslûba geçişe işaret etmektedir. Yoksa nesihçilerin söylediği “Nesih ahkâm ayetlerinde olur” kuralı burada söz konusu değildir. Çünkü bu sûre Mekki olan bir sûredir. Ahkâm ayetleri Medine’de nazil olan sûrelerdedir. Dolayısıyla Kur’an’ın kendi içinde bir nesih aramak Kur’an’a karşı bir bühtandır.  

Hz. Muhammed’e yönelik “müfteri” suçlamasıyla ilgili benzer mesajlar: Yûnus 10:38; Hûd 11:13; Enbiyâ 21:5; Furkân 25:4; Secde 32:3; Sebe’ 34:8; Şûrâ 42:24; Ahkâf 46:8.,Bu ayet bazıları tarafından “nesh”in delilleri arasında sayılmaktadır ki bu doğru olamaz. Çünkü konu Kur’an ayetleri arasındaki hükümlerle değil, aksine bütünüyle şeriat yani risaletle ilgilidir. Zaten bütünüyle Mekke döneminde indirilen Nahl suresinde bilinen anlamda neshle ilgili herhangi bir konu ele alınmış olamaz. Çünkü nesh hükümlerle ilgili bir konudur ve hükümlerle ilgili ayetler Medine dönemi surelerindedir. Ayrıca Nahl 16:102-103’teki bilgiler de bunun apaçık delilidir. nesh hakkında açıklamalarımız için bkz. Bakara 2:106, dipnot 2.  

1 Nesh konusunda geniş bilgi için; Bk. (Bakara: 106 ve dipnotları, Nisâ: 160-161)2 Bir âyetin, başka bir âyetle Allah tarafından değiştirilmesi; Allah’ın ilim ve hikmetindendir. Önceki kötü, sonraki iyi gibi anlaşılamaz. Her ikisi de iyidir. Bunu; Allah önce birinci iyiyi, sonra da ikinci iyiyi uygulamamızı emretmiştir, şeklinde anlamak gerekir.  

125 Yani, bazı Müslüman alimlerin ileri sürdüğü gibi Kur’an’ın bir ayetinin hükmünü kaldırıp “neshedip” onun yerine bir başka ayet koyarak değil, fakat önceki ümmetlere mahsus birtakım özel talimatların yerine Kur’an mesajını koyarak. (Kur’an’ın kendi ayetleri için sözkonusu edilen bu savunulamaz “nesih doktrini” için bkz. 2:106 ve ilgili 87. not; ayrıca 41:42 ve 35. not.)126 Yani, vahyin (yunezzil fiil formunun da îma ettiği) tedricî inişi Allah’ın planıyla uyum içindedir; öyle ki Allah istek ve buyruğunu bir plana göre insana tedricî olarak bildirmekte, insanlığın zihinsel ve toplumsal gelişme düzeyine göre bir talimatını bir başkasıyla değiştirmekte ve bütün bu süreci Kur’an mesajıyla doruğuna ulaştırmaktadır.127 Yani, onlar yeni bir hükmün/talimatın gerekliliğini anlamadıkları için, buna bağlı olarak Kur’an’ı da gereği gibi anlayıp değerlendiremiyorlar.  

[2190] Yani: “Önceki vahiyleri veya ilâhi kudret delillerini Kur’an ile değiştirdiğimizde”... Buradaki âyetin karşılığı Nebi’den ısrarla isteyip de bir türlü göremedikleri “mucize” olabileceği gibi vahiy de olabilir. İbarenin devamındaki “Allah neyi ne zaman indireceğini bilir” ara cümlesi bunu teyit eder. Bu âyet klasik nesh teorisinin savunulmasında ilk sırada yer alır. Ne var ki bu, yine bu teoriyi savunanların koydukları “nesh, inançla ilgili ihbârî âyetler için değil, dinî hükümlerle ilgili inşâî âyetler için geçerlidir” kuralına aykırıdır. Çünkü bu sûre Mekkîdir. Şu durumda bu âyetin, klasik nesh teorisine delil olması söz konusu değildir. Klasik nesh teorisi şu iki sebepten dolayı asla savunulamazdır: 1) Kur’an’da çelişki olduğu varsayımına dayandığı için. Bunu Kur’an reddeder (4:82). 2) Kur’an’da hükmü iptal edilmiş âyetler bulunduğu tezine dayandığı için. Kaldı ki bu âyette neshten değil tebdilden söz edilmektedir. Öte yandan bu âyet indiğinde, nesh teorisini savunanların değiştiğini iddia ettikleri “ahkâm âyetleri” henüz inmemişti. Hemen arkadan gelen yunezzilu fiili aslında bu âyetteki tebdilin nasıl anlaşılması gerektiğini de izah eder. İbn Abbas, “bir âyeti diğeriyle değiştirme” ibaresini, “daha sert âyetlerin yerini söylem olarak daha yumuşak âyetlere terk etmesi” olarak, yani üslûp değişikliği biçiminde anlamıştır (Mukâtil). Vahyin söylemindeki her farklılaşma bir öncekinin hükmünü geçersiz kılmayı değil, 125. âyette açıkça ifade edildiği gibi, “Rabbin yoluna hikmetle çağır” talimatının vahiy tarafından bizzat uygulandığını ifade eder. İbn Abbas’ın bu anlayışı, varsayıma dayalı sözde çelişkileri gidermek için, âyetlere birbirinin hükmünü iptal ettirmeye dayalı klasik nest teorisinden çok daha ehvendir. [2191] “Neyi ne zaman indireceği” şeklindeki çevirimiz, yunezzilu fiilinin “nassın yer ve zamanla irtibatlı olarak, parça parça indirilen” tabiatını ifade ettiği vakıasına dayanmaktadır. [2192] İstedikleri mucizeyi kendilerine getirmeyen Elçi’yi yalancılıkla suçlamak, aslında Allah’ı, kendi adına vahiy uyduran birini engellemekten aciz olmakla suçlamaktır. Allah’ın bir âyeti diğeriyle değiştirmesi iki anlama da gelebilir: 1) Önceki vahiylerin Kur’an vahyi ile değişimi. 2) Önceki elçilere verilen hissi ve duyulara hitap eden âyetlerin/mucizelerin, Son Rasul’de Kur’an mucizesiyle değiştirilmesi. Bu ilahi değişimin (tebdil) arkasında, Allah’ın insanlık aklı için koyduğu tekamül yasası yatmaktadır. Parantez içi açıklamamızın gerekçesi budur.  

(24) 2:106’nın açıklamasına bakınız.  

2140 See 2:106, and n. 107. The doctrine of progressive revelation from age to age and time to time does not mean that Allah's fundamental Law changes. It is not fair to charge a Prophet of Allah with forgery because the Message, as revealed to him, is in a different form from that revealed before, when the core of the Truth is the same, for it comes from Allah.