Munâfikûn Sûresi 8. Ayet Meali

Bu sözleri söyleyen Ubeyy oğlu Abdullah'tır (al-Tecrid, 118).  

Beni Mustalik seferinde iken “Müreysi” suyu başında Ensar’dan Sinan-ı Cüheni ile muhacirlerden Cehcah b. Said arasında kavga çıkmıştı. Olaydan haberdar olan münafıkların başı Abdullah b. Ubeyy, muhacirlere yardım edilmemesini istemiş ve “Medine’ye dönersek üstün olan zayıf ve düşük olanı oradan çıkaracaktır” şeklinde hezeyanda bulunmuştu.  

Bir sefer sırasında Ensardan bir şahıs ile Muhacirlerden birisi su yüzünden kavga etmiş ve Ensardan olan yaralanmıştı. Olaydan haberdar olan münafıkların lideri Abdullah b. Ubeyy, Muhacirlere yardım edilmemesini istemiş ve “Medine’ye dönersek üstün olan aşağı olanı oradan çıkaracak” demişti. 7. ve 8. âyetler bu olaya işaret etmektedir.  

 Münafıklar, kendilerini güçlü, şerefli, müslümanları zayıf ve hakir görüyorlar, Benî Mustalik dönüşünde onları Medine’den çıkaracaklarını söylüyorlardı.  

(1)Zeyd bin Erkām (ra) şöyle der: “Peygamber (asm) ile berâber bir sefere çıkmıştık. Bir ara bütün askerler sıkıntıya düştü. Abdullah bin Übey fırsattan istifâde şöyle dedi: ‘Resûlullah’ın (asm) yanında olan kimselere sadaka ile yardım etmeyin ki etrâfından dağılıp gitsinler!’ Ayrıca şunu da ilâve etti: ‘Hele Medîne’ye bir dönelim de azîz olanlar zelîl olanları elbette oradan sürüp çıkaracaktır.’ Ben de hemen gelip bu sözleri peygamberimiz (asm)’a haber verdim. Resûl-i Ekrem (asm) Abdullah bin Übey’i çağırtarak: ‘Bunları söylediğin doğru mu?’ diye sorunca, böyle şeylerden aslâ haberi olmadığına dâir yemîn etti. Orada bulunanlardan bazıları bu sözlere inanarak: ‘Zeyd Resûlullah (asm)’a yalan söyledi’ dediler. Onların bu sözlerine çok üzüldüm. Öyle ki Cenâb-ı Hakk bu sûreyi indirdi.” (İbn-i Kesîr, c. 3, 505)  

(*) Münafıklar, kendilerini güçlü, şerefli, müslümanları zayıf ve hakir görüyorlar, Benî Mustalik dönüşünde onları Medine’den çıkaracaklarını söylüyorlardı. Bununla ilgili olay şöyle olmuştu. Beni Müstalik Seferi’nden dönerken, bir Muhacir ile bir Ensar su yüzünden kavga ederler. Ensar yaralanır, bunun üzerine Abdullah bin Ubey, ayette belirtilen sözü etmiştir.  

4 Medine, şehir demektir. Eski adı Yesrib olan şimdiki Medine şehrinin adı, Hz. Peygamber’in hicretinden sonra “Medinetu’n-Nebi” (Peygamber şehri) oldu. Daha sonra bu şehre sadece “Medine” denmiştir. Bazı Arapça şiirlerde Medine’nin adı “Tîbe” olarak da geçer. 5 Benû Mustalik/Müstalikoğulları Seferi’nden dönerken, bir Muhacir/Mekkeli ile bir Ensar/Medineli su yüzünden kavga ederler. Ensar yaralanır, bunun üzerine Abdullah bin Ubey, ayette belirtilen sözü etmiştir. 6 Krş. Nisâ, 4/139  

1 İzzet: İnsanın kendi nefsinin hakikatini tanıması ve onu basit şeyler için hakarete düşürmeyip kıymetli tutmasıdır. Kibir ise; insanın kendisini bilmemesi ve kendisini bulunduğu seviyenin üzerinde görmesidir. İzzetin zıddı zillet, kibrin zıddı tevazu’dur. Hz. Hasan’a (r.a) birisi: “Ey Hasan! İnsanlar sende biraz kibir var zannediyorlar” deyince, Hz. Hasan: “o kibir değil, izzettir” demiş, bu ayeti okumuştur. Görülüyor ki bu âyette mü’minler, yani nifak eserinden uzak olan hâlis mü’minler izzet şerefiyle mümtaz kılınmışlardır. Çünkü hâlis mü’min fanî şeylere zebun olmaz, Allah’tan başkasına secde etmez. Bundan dolayı salihlerden bir kadın pejmürde bir halde idi ve şöyle demişti: “Sen İslâm üzere değil misin? İşte o, o izzettir ki beraberinde zillet yoktur ve o servettir ki beraberinde fakirlik yoktur.” (Elmalılı) Konu ile ilgili olarak Bk. (Nisa: 139, Yunus: 65, Fatır: 10)  

10 Yani, Medine’ye, “Peygamber’in şehri”ne (Medînetu’n-Nebî ): daha önce Yesrib olarak adlandırılan şehir hicretten sonra bu adla tanınmaya başladı. Sonraki sözler, Abdullah b. Ubeyy tarafından H. 5. yılda Benî Mustalik kabilesine karşı yürütülen bir harekat sırasında söylendiğinden, birçok Hadisde belirtildiği gibi, 7 ve 8. ayetlerin aynı tarihlerde veya kısa bir ara ile vahyedildikleri aşikardır.11 Yukarıdaki tarihsel atıfların gerçek ve süreklilik taşıyan anlamı bu iki Kur’ânî ifadede -“... hazineleri Allah’a aittir” ve “asıl şeref Allah’a aittir”- yer almaktadır.  

[5120] Saygınlığın gerçek kaynağı Allah’tır. İnsan saygınlığını Allah’tan alır. Allah’tan kopan, saygınlığından da kopar. Onurluluk sorumluluktur, sorumluluk takvâdır.  

Münafıklar akılları sıra Medinelilere dayandıklarından kendilerini güçlü, Mekkelileri sığıntı sandıklarından onları Medine’den çıkartıp İslâmı zayıflatma hülyaları kuruyorlardı.  

[1] Rasûl-ü Ekrem bir gazâya giderken "Müreysi' " nâmında bir kuyunun başuna nüzûl buyurdılar. Orada bir a'râbî, ensârdan biriyle gavga iderek bir sopa ile ensârînin başını yardı. Ensârî reisu'l münâfîkîn Abdullah bin Übey'ye şikâyet iyledi. Merkûm: "Rasûlullah ile berâber olanlara infâk ve ikrâm itmeyin ki yanından dağılub gitsünler. Medîne'ye 'avdetimizde, bizim 'azîz ve büyüğimiz onların en zelîlini oradan tard ider" didi. En 'azîzden maksadı kendi ve en zelîlden maksadı hazret-i fahr-i kâinât idi. Bu âyet-i kerîme nâzil olarak Cenâb-ı Hak bunı rasûlüne haber virdi. O zamân Cenâb-ı Fârûk: "Yâ Rasûlallah! Bana izin vir, gidüb başını keseyim" dimekle Fahr-i Risâlet: "İlişme, şimdi de 'Muhammed ashâbını katl idiyor' diye söz olur" buyurdı.  

[*] "Gevşemeyin, üzülmeyin; eğer inanıp güveniyorsanız en üstün olan, sizlersiniz. "(Al-i İmran 3/139)  

5475 Words of this import were spoken by 'Abd Allah Ibn Ubayy, the leader of the Madinah Hypocrites to or about the Exiles, in the course of the expedition against the Banu Mustaliq in the fourth or fifth year of the Hijrah. He had hopes of leadership which were disappointed by the coming to Madinah of a man far greater than he. So he arrogated to himself and his clique the title of "the more honourable (element)" and slightingly spoke of the Emigrants as the "meaner" element that had intruded from outside.