Mu'minûn Sûresi 4. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 41/6-7; 91/9-10.  

“Onlar, zekât vermek için çalışırlar” söylemi; “Mü’minler, mallarını, ruh ve bedenlerini arındıran; dayanışmaya, kaynaşmaya, berekete vesile olan zekât verir duruma gelmek ve bu yolla hayırlara vesile olmak, vicdanları temizlemek, uhuvvet duygularını geliştirmek için çaba harcarlar” demektir.5-6-7. Bkz. 70/30  

İslâm’ın beş temel şartından biri olan zekât ibadetinin, Mekkî olan bu sûrenin inmesinden sonra, hicretin 2. yılında Medine’de farz kılındığı bilinmektedir. Şu hâlde buradaki “zekât” kelimesi geniş anlamıyla “sadaka” yerine kullanılmış olmalıdır. Kur’ân-ı Kerîm’de “zekât” ve “sadaka” kelimelerinin zaman zaman birbirinin yerine kullanıldığı görülür. Nitekim farz olan zekâtın, kimlere verileceğini açıklayan âyet-i kerîmede de, “zekât” yerine “sadaka” kelimesi kullanılmıştır (Tevbe 9/60).  

1- Benliğin her türlü kötülükten arınması, temizlenmesi, arı duru hale gelmesi.  

[2] Gözlerini sağa, sola çevirmezler, garaz, i'vaz mülâhaza etmezler. Yalnız hakka dönerler.  

1 Zekât vermek, Kur’an’da “âti’z-zekât” (zekâtı vermek, getirmek) şeklinde ifade edilir. Burada ise “zekât” yalın hâlde gelmiştir. Kök manası “arınmak” olduğu için, çeviride bunu tercih ettik. Ayrıca, bu sûre Mekkîdir. Zekât vermek, Medine’de farz olmuştur.  

Bu cümle kötü, yanlış ve batıl olan her türlü şeyden arınmak için çalışmayı içermektedir.  

1 Huşû: Korkmak, boyun eğmek ve iltifatı terk etmek anlamlarına gelir. Terim olarak huşû: Allah’ın azameti karşısında kişinin kendi küçüklüğünü göstererek, Onun emirlerine boyun eğip korku, sevgi ve saygı hissi duyması, tevazu göstermesi demektir. Burada bahsedilen “namazdaki huşû” ise; secde yerine bakıp sağa sola, şuna buna iltifat etmemektir. Huşû’un aslı, namazın şartlarından olan niyetin tam yapılmasıyla, görüntüsü ise namazın adap ve tadil-i erkân ile alâkadardır. Rasulullah (s.a.v.) ve ashabı namazda gözlerini semaya kaldırırlardı, bu âyetin nüzulü üzerine önlerine eğdiler ve namazlarını biraz daha uzattılar. Aişe (r.a.)’nin annesi Ümm-i Rûman: “namazımda sallanıyordum, Ebû Bekir bu durumu gördü, beni azarladı ve Rasulullah’ın: ‘her hangi biriniz namaza durduğunda her tarafı sakin olsun. Yahudiler gibi sallanmasın. Zira namazda sakin olmak namazın tamamındandır.’ buyurdu” dedi. (Buharî, Müslim) 2 Buradaki zekât’tan, temizlik de anlaşılabilir. O zaman bu âyet, “(nefsî, bedenî ve malî) temizliklerini yerine getirirler.” şeklinde de tercüme edilebilir.  

1 Lafzen, “[içsel olarak] arınmaya çalışanlar” yahut “arınmak için çaba harcayanlar” -Zekat’ın bu anlam örgüsü içindeki anlamı budur (Zemahşerî; Ebû Müslim’in yorumu da aynı yöndedir).  

[*] Bazıları zekat vermek için çalışır, bazıları da zekatın yerine ulaşması için gayret gösterirler.  

(2) Zekât alan değil, veren kimse olmak için çalışırlar. Çalışmalarının asıl amacı yutup büyümek, biriktirip yığmak değil, Allah’ın kullarına yararlı olmaktır. Ayrıca, zekâtın, mal dışında, Allah tarafından verilmiş olan her türlü nimeti kapsadığı da unutulmamalıdır.