1. Âyet
قَدْ اَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَۙ
Muhakkak ki mü'minler, felaha (kurtuluş ve saadete) ermiştir.
Mu'minûn Sûresi, Kur'ân-ı Kerîm'in 23. sûresidir. Mekkî bir sûredir, 118 âyetten oluşur ve nüzûl sırasına göre 74. sûredir. Aşağıda Arapça metni ve Muhammed Hüseyin (R.A.) hazretlerinin Âyetlere Göre Genişletilmiş Meali yer alır.
قَدْ اَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَۙ
Muhakkak ki mü'minler, felaha (kurtuluş ve saadete) ermiştir.
اَلَّذ۪ينَ هُمْ ف۪ي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَۙ
Onlar ki salâtlarında (namaz ve ibadetlerinde derin bir) saygı içindedirler.
وَالَّذ۪ينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَۙ
Onlar ki (kulluklarına fayda vermeyen) boş (ve yararsız) şeylerden yüz çevirirler.
وَالَّذ۪ينَ هُمْ لِلزَّكٰوةِ فَاعِلُونَۙ
Onlar ki zekâtı ver(erek nefislerinin cimriliğini temizl)erler.
وَالَّذ۪ينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَۙ
Onlar ki iffetlerini muhafaza ederler.
اِلَّا عَلٰٓى اَزْوَاجِهِمْ اَوْ مَا مَلَكَتْ اَيْمَانُهُمْ فَاِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُوم۪ينَۚ
Ancak eşleri ve ellerinin altında bulunan (cariyeleri) müstesna. (Bunlarla münasebetlerinden dolayı da) Elbette onlar, kınanacak değillerdir.
فَمَنِ ابْتَغٰى وَرَٓاءَ ذٰلِكَ فَاُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْعَادُونَۚ
Fakat kim bundan ötesini ararsa, işte onlar gerçekten haddi aşanlardır.
وَالَّذ۪ينَ هُمْ لِاَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَۙ
Yine onlar ki emanetlerine ve (öncelikle Allah ile olan, sonrada başkalarıyla yaptıkları) ahidlerine sadakat gösterirler.
وَالَّذ۪ينَ هُمْ عَلٰى صَلَوَاتِهِمْ يُحَافِظُونَۢ
Onlar ki salavatlarını (malları ve canlarıyla Allah'ın resulüne olan desteklerini ve Allah'a olan kulluklarını) muhafaza ederler.
اُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْوَارِثُونَۙ
İşte onlar, (âhiretteki nimetlere) vâris olanlardır.
اَلَّذ۪ينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَۜ هُمْ ف۪يهَا خَالِدُونَ
Onlar ki Firdevs (cennetin)e vâris olurlar. Onlar orada ebedi olarak kalırlar.
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْاِنْسَانَ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ ط۪ينٍۚ
Andolsun ki Biz insanı, çamurdan (süzülmüş) bir özden yarattık.
ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً ف۪ي قَرَارٍ مَك۪ينٍۖ
Sonra onu sağlam bir karargâh (olan ana rahminin) içine bir nutfe (bir damla su) olarak yerleştirdik.
ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَاماً فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْماًۗق ثُمَّ اَنْشَاْنَاهُ خَلْقاً اٰخَرَۜ فَتَبَارَكَ اللّٰهُ اَحْسَنُ الْخَالِق۪ينَۜ
Sonra o nutfeyi alaka (bir kan pıhtısı) olarak yarattık. Peşinden o alakayı bir parçacık et hâline getirdik, bu bir parçacık eti kemiklere (iskelete) çevirdik, bu kemikleri de etle kapladık. Sonra onu bambaşka bir yaratışla (insan olarak) vücuda getirdik. Yaratanların (ve biçim verip düzenleyenlerin) en güzeli olan Allah odur ki mübarek (ve şanı yüce)dir.
ثُمَّ اِنَّكُمْ بَعْدَ ذٰلِكَ لَمَيِّتُونَۜ
(Ey insanlar!) Sonra bunun ardından siz muhakkak öleceksiniz.
ثُمَّ اِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ تُبْعَثُونَ
Sonra yine siz muhakkak kıyamet gününde (tekrar) diriltileceksiniz.
وَلَقَدْ خَلَقْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعَ طَرَٓائِقَۗق وَمَا كُنَّا عَنِ الْخَلْقِ غَافِل۪ينَ
Andolsun ki Biz, sizin üstünüzde yedi yol (yedi gök) yarattık. Biz yarattıklarımızdan (hiçbir şekilde) gâfil değiliz.
وَاَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً بِقَدَرٍ فَاَسْكَنَّاهُ فِي الْاَرْضِۗق وَاِنَّا عَلٰى ذَهَابٍ بِه۪ لَقَادِرُونَۚ
Biz, gökten belli bir ölçüde su indirip (faydalanmanız için) onu yeryüzünde tuttuk. Biz onu (indirmeye kâdir olduğumuz gibi) elbet gidermeye de Kâdir'iz.
فَاَنْشَاْنَا لَكُمْ بِه۪ جَنَّاتٍ مِنْ نَخ۪يلٍ وَاَعْنَابٍۢ لَكُمْ ف۪يهَا فَوَاكِهُ۬ كَث۪يرَةٌ وَمِنْهَا تَاْكُلُونَۙ
Böylece Biz, onunla (o yağmurla) sizin için (yeryüzünde) hurmalıklardan, üzüm bağlarından bahçeler inşâ ettik. Orada sizin için her çeşit meyve vardır ve onlardan yersiniz.
وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَيْنَٓاءَ تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ وَصِبْغٍ لِلْاٰكِل۪ينَ
Bir de (ilk olarak) Tûr-i Sînâ'da biten bir ağaç (meydana getirdik) ki (bu ağaçtan) hem yağ hem de yiyenlerin (ekmeğine) katık edecekleri (zeytin) çıkar.
وَاِنَّ لَكُمْ فِي الْاَنْعَامِ لَعِبْرَةًۜ نُسْق۪يكُمْ مِمَّا ف۪ي بُطُونِهَا وَلَكُمْ ف۪يهَا مَنَافِعُ كَث۪يرَةٌ وَمِنْهَا تَاْكُلُونَۙ
Kuşkusuz sizin için hayvanlarda da bir ibret vardır; zira size onların karınlarında bulunan (süt)ten içiririz. Onlarda sizin için daha birçok faydalar vardır, hem onlar(ın etlerin)den de yersiniz.
وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ۟
Bir de (varacağınız yere) o (hayva)nların üzerinde ve gemiler üzerinde taşınırsınız.
وَلَقَدْ اَرْسَلْنَا نُوحاً اِلٰى قَوْمِه۪ فَقَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِنْ اِلٰهٍ غَيْرُهُۜ اَفَلَا تَتَّقُونَ
Andolsun ki Biz Nûh'u kavmine gönderdik de (onlara) dedi ki: "Ey kavmim! Allah'a âbd olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın), sizin için O'ndan başka hiçbir İlâh yoktur. Hâlâ takvâ sahibi olmayacak (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışmayacak) mısınız?"
فَقَالَ الْمَلَؤُا الَّذ۪ينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِه۪ مَا هٰذَٓا اِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْۙ يُر۪يدُ اَنْ يَتَفَضَّلَ عَلَيْكُمْۜ وَلَوْ شَٓاءَ اللّٰهُ لَاَنْزَلَ مَلٰٓئِكَةًۚ مَا سَمِعْنَا بِهٰذَا ف۪ٓي اٰبَٓائِنَا الْاَوَّل۪ينَۚ
Bunun üzerine, kavminden inkâr eden ileri gelenler şöyle dedi: "Bu, sadece sizin gibi bir beşerdir. Size üstünlük sağlamak istiyor. Eğer Allah (size bir resul göndermek) isteseydi, elbette melekler indirirdi ve biz önceki atalarımızdan da böyle bir şey işitmedik."
اِنْ هُوَ اِلَّا رَجُلٌ بِه۪ جِنَّةٌ فَتَرَبَّصُوا بِه۪ حَتّٰى ح۪ينٍ
"Bu, kendisinde delilik bulunan bir adamdan başkası değildir. Öyle ise bir süreye kadar (ona katlanıp) bekleyin."
قَالَ رَبِّ انْصُرْن۪ي بِمَا كَذَّبُونِ
(Nûh) Dedi ki: "Rabbim! Beni yalanlamalarına karşı bana yardım et!"
فَاَوْحَيْنَٓا اِلَيْهِ اَنِ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِاَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا فَاِذَا جَٓاءَ اَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُۙ فَاسْلُكْ ف۪يهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَاَهْلَكَ اِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْۚ وَلَا تُخَاطِبْن۪ي فِي الَّذ۪ينَ ظَلَمُواۚ اِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ
Bunun üzerine (Biz de) ona şöyle vahyettik: "Bizim nezaretimiz altında ve vahyimizle gemiyi yap! Bizim emrimiz gelip de (yeryüzü) tandır (gibi) kaynadığı (yerden sular fışkırdığı) zaman (canlıların) her birinden (erkek ve dişi olmak üzere) ikişer çift ile (boğulacağına dair) aleyhinde söz geçmiş olanlar dışında aileni (ve iman edenleri) gemiye yükle! Zulmedenler(in bağışlanmaları) hakkında bana (bir şey) söyleme! Çünkü onlar mutlaka (suda) boğulacaklardır."
فَاِذَا اسْتَوَيْتَ اَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ عَلَى الْفُلْكِ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذ۪ي نَجّٰينَا مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِم۪ينَ
Sen ve beraberinde bulunanlar gemiye yerleştiğin(iz) zaman de ki: "Bizi (o) zalim kavimden kurtaran Allah'a hamd olsun."
وَقُلْ رَبِّ اَنْزِلْن۪ي مُنْزَلاً مُبَارَكاً وَاَنْتَ خَيْرُ الْمُنْزِل۪ينَ
Yine de ki: "Rabbim! Beni bereketli bir yere indir! Sen, iskân edenlerin hayırlısısın."
اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ وَاِنْ كُنَّا لَمُبْتَل۪ينَ
Şüphesiz bunda (Nûh ve kavminin başından geçenlerde anlamak isteyenler için) âyetler (ibret ve dersler) vardır. Muhakkak ki Biz (kullarımızı) imtihan ederiz.
ثُمَّ اَنْشَاْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْناً اٰخَر۪ينَۚ
Sonra Biz onların ardından başka bir nesil meydana getirdik.
فَاَرْسَلْنَا ف۪يهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ اَنِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِنْ اِلٰهٍ غَيْرُهُۜ اَفَلَا تَتَّقُونَ۟
Onlara da içlerinden, "Allah'a âbd olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın), sizin için O'ndan başka hiçbir İlâh yoktur. Hâlâ takvâ sahibi olmayacak (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışmayacak) mısınız?" diye (öğüt veren) bir resul gönderdik.
وَقَالَ الْمَلَاُ مِنْ قَوْمِهِ الَّذ۪ينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِلِقَٓاءِ الْاٰخِرَةِ وَاَتْرَفْنَاهُمْ فِي الْحَيٰوةِ الدُّنْيَاۙ مَا هٰذَٓا اِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْۙ يَاْكُلُ مِمَّا تَاْكُلُونَ مِنْهُ وَيَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ
Onun kavminden inkâr edip âhirete kavuşmayı yalanlayan ve dünya hayatında kendilerine refah verdiğimiz (varlık içinde sefahate dalmış olan) ileri gelenler ise şöyle dedi: "Bu, sadece sizin gibi bir beşerdir; sizin yediğinizden yer, sizin içtiğinizden içer."
وَلَئِنْ اَطَعْتُمْ بَشَراً مِثْلَكُمْ اِنَّكُمْ اِذاً لَخَاسِرُونَ
"Eğer sizin gibi bir beşere tabi olursanız o takdirde siz kesinlikle hüsrana uğrayanlardan olursunuz."
اَيَعِدُكُمْ اَنَّكُمْ اِذَا مِتُّمْ وَكُنْتُمْ تُرَاباً وَعِظَاماً اَنَّكُمْ مُخْرَجُونَۖ
"(O) Size, öldüğünüz, toprak ve kemik hâline geldiğiniz zaman gerçekten sizin (diriltilip, kabirlerinizden) çıkarılacağınızı mı vaad ediyor?"
هَيْهَاتَ هَيْهَاتَ لِمَا تُوعَدُونَۖ
"Heyhât! Bu size vaad edilen şey (öldükten sonra yeniden dirilmeniz gerçek olmaktan) ne kadar da uzak!"
اِنْ هِيَ اِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا نَمُوتُ وَنَحْيَا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوث۪ينَۖ
"Hayat sadece dünya hayatımızdan ibarettir. (Burada) Ölürüz ve (burada) yaşarız. Biz (öldükten sonra bir daha) diriltilecek değiliz."
اِنْ هُوَ اِلَّا رَجُلٌنِ افْـتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِباً وَمَا نَحْنُ لَهُ بِمُؤْمِن۪ينَ
"O, Allah hakkında yalan uydurup iftira eden bir adamdan başkası değildir ve biz ona iman eden kimseler de değiliz."
قَالَ رَبِّ انْصُرْن۪ي بِمَا كَذَّبُونِ
(O resul) Dedi ki: "Rabbim! Beni yalanlamalarına karşı bana yardım et!"
قَالَ عَمَّا قَل۪يلٍ لَيُصْبِحُنَّ نَادِم۪ينَۚ
(Allah şöyle) Buyurdu: "Pek yakında onlar mutlaka pişman olacaklar!"
فَاَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ بِالْحَقِّ فَجَعَلْنَاهُمْ غُـثَٓاءًۚ فَبُعْداً لِلْقَوْمِ الظَّالِم۪ينَ
Derken onları (helâk edici) o sayha, hak ile yakaladı! Ve Biz onları, (selin sürüklediği) bir çer çöp (yığını) hâline getirdik. Artık (Allah'ın rahmetinden) uzak olsun o zalimler topluluğu!
ثُمَّ اَنْشَاْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قُرُوناً اٰخَر۪ينَۜ
Sonra Biz onların ardından başka nesiller meydana getirdik.
مَا تَسْبِقُ مِنْ اُمَّةٍ اَجَلَهَا وَمَا يَسْتَاْخِرُونَۜ
Hiçbir ümmet ne ecelinin önüne geçebilir ne de onu erteleyebilir.
ثُمَّ اَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَاۜ كُلَّمَا جَٓاءَ اُمَّةً رَسُولُهَا كَذَّبُوهُ فَاَتْبَعْنَا بَعْضَهُمْ بَعْضاً وَجَعَلْنَاهُمْ اَحَاد۪يثَۚ فَبُعْداً لِقَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ
Sonra biz birbiri ardınca resullerimizi gönderdik. Ne zaman bir ümmete resulleri geldiyse (her defasında) onu yalanladılar. Biz de onları birbiri ardına takarak (helâk edip) onları(n başlarına gelenleri, düşünüp anlamak isteyenler için ibretlik) hikâyeler yaptık. Artık (Allah'ın rahmetinden) uzak olsun o iman etmeyen topluluklar!
ثُمَّ اَرْسَلْنَا مُوسٰى وَاَخَاهُ هٰرُونَ بِاٰيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُب۪ينٍۙ
(45-46) Sonra Mûsâ ve kardeşi Hârûn'u mucizelerimizle ve apaçık bir delille Firavun'a ve onun ileri gelenlerine gönderdik. Onlar ise kibirlendiler ve (büyüklük taslayıp) böbürlenen bir kavim oldular.
اِلٰى فِرْعَوْنَ وَمَلَا۬ئِه۪ فَاسْتَكْـبَرُوا وَكَانُوا قَوْماً عَال۪ينَۚ
Bu âyetin meali 45. âyetle birlikte verilmiştir.
فَقَالُٓوا اَنُؤْمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثْلِنَا وَقَوْمُهُمَا لَنَا عَابِدُونَۚ
Bu yüzden dediler ki: "Kavimleri bize kulluk (ve kölelik) ederken bizim gibi iki beşere hiç iman eder miyiz!"
فَكَذَّبُوهُمَا فَكَانُوا مِنَ الْمُهْلَك۪ينَ
Böylece onları yalanladılar ve bu yüzden de helâk edilenlerden oldular.
وَلَقَدْ اٰتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ
Andolsun ki Biz Mûsâ'ya, belki onlar hidâyete ererler diye kitabı (Tevrât'ı) verdik.
وَجَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَاُمَّهُٓ اٰيَةً وَاٰوَيْنَاهُمَٓا اِلٰى رَبْوَةٍ ذَاتِ قَرَارٍ وَمَع۪ينٍ۟
Biz, Meryem oğlu (Îsâ'y)ı ve annesini de bir âyet (kudretimize bir delil ve mucize) kıldık ve her ikisini de (dünyada belli bir süre) oturmaya elverişli, suyu akan bir tepeye yerleştirdik.
يَٓا اَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحاًۜ اِنّ۪ي بِمَا تَعْمَلُونَ عَل۪يمٌۜ
Ey resuller! Temiz olan şeylerden yiyin ve sâlih ameller işleyin! Çünkü Ben, sizin yaptıklarınızı (en ince ayrıntısına kadar) bilmekteyim.
وَاِنَّ هٰذِه۪ٓ اُمَّتُكُمْ اُمَّةً وَاحِدَةً وَاَنَا۬ رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ
(Ey insanlar!) Muhakkak ki bu (bütün resuller ve onlara iman edenler) bir tek ümmet olarak sizin ümmetinizdir. Ben de sizin Rabbinizim. Öyle ise Bana karşı takvâ sahibi olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın)!
فَـتَقَطَّـعُٓوا اَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُراًۜ كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ
Ama (insanlar) aralarındaki bu birliği parça parça edip gruplara ayrıldılar. Her grup kendi yanındaki (parça)yla sevin(ip kibirlen)mektedir.
فَذَرْهُمْ ف۪ي غَمْرَتِهِمْ حَتّٰى ح۪ينٍ
(Resulüm!) Şimdi sen onları (belli) bir vakte kadar kendi gaflet (ve cehalet)leriyle (baş başa) bırak!
اَيَحْسَبُونَ اَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِه۪ مِنْ مَالٍ وَبَن۪ينَۙ
(55-56) Onlar, kendilerine verdiğimiz servet ve oğullar ile onların hayırlarına koştuğumuzu mu sanıyorlar? Hayır! (Bu dünyada onlara verdiğimiz nimetler sadece bir imtihandır; fakat) Onlar (bunun) farkına varamıyorlar!
نُسَارِعُ لَهُمْ فِي الْخَيْرَاتِۜ بَلْ لَا يَشْعُرُونَ
Bu âyetin meali 55. âyetle birlikte verilmiştir.
اِنَّ الَّذ۪ينَ هُمْ مِنْ خَشْيَةِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَۙ
Şüphesiz (Bizim, bir de mü'min kullarımız vardır) onlar ki Rabblerine olan haşyetlerinden dolayı tir tir titrerler.
وَالَّذ۪ينَ هُمْ بِاٰيَاتِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَۙ
Onlar ki Rabblerinin âyetlerine iman ederler.
وَالَّذ۪ينَ هُمْ بِرَبِّهِمْ لَا يُشْرِكُونَۙ
Onlar ki Rabblerine (hiçbir şeyi) şirk koşmazlar.
وَالَّذ۪ينَ يُؤْتُونَ مَٓا اٰتَوْا وَقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ اَنَّهُمْ اِلٰى رَبِّهِمْ رَاجِعُونَۙ
Ve onlar ki Rabblerine dönecekleri(ni bildikleri) için (Allah yolunda) verdikleri (her) şeyi kalpleri ürpererek verirler.
اُو۬لٰٓئِكَ يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَهُمْ لَهَا سَابِقُونَ
İşte onlar, hayırda yarışırlar ve (yine) onlar (imanda, amelde ve hayırda) öne geçenlerdir.
وَلَا نُكَلِّفُ نَفْساً اِلَّا وُسْعَهَا وَلَدَيْنَا كِتَابٌ يَنْطِقُ بِالْحَقِّ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
Biz hiç kimseye gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz. Bizim katımızda hakkı söyleyen bir kitap vardır ve onlar zulme de uğratılmazlar.
بَلْ قُلُوبُهُمْ ف۪ي غَمْرَةٍ مِنْ هٰذَا وَلَهُمْ اَعْمَالٌ مِنْ دُونِ ذٰلِكَ هُمْ لَهَا عَامِلُونَ
Ancak o (kâfir)lerin kalpleri bundan gaflet içindedir. Ayrıca onların bu (şirk ve inkârcılıkların)dan öte birtakım (kötü) işleri de vardır ki onlar bu işleri yapar dururlar.
حَتّٰٓى اِذَٓا اَخَذْنَا مُتْرَف۪يهِمْ بِالْعَذَابِ اِذَا هُمْ يَجْـَٔرُونَۜ
Nihayet onların (varlık içinde) sefahate dalmış olanlarını azap ile (kıskıvrak) yakaladığımız zaman bir de bakarsın ki onlar, (feryat edip Bize) yalvarır yakarırlar.
لَا تَجْـَٔرُوا الْيَوْمَ اِنَّكُمْ مِنَّا لَا تُنْصَرُونَ
(Onlara şöyle deriz) "Bugün (boşuna feryat edip Bize) yalvarmayın; zira Bizden yardım görmeyeceksiniz!"
قَدْ كَانَتْ اٰيَات۪ي تُتْلٰى عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ عَلٰٓى اَعْقَابِكُمْ تَنْكِصُونَۙ
"Çünkü âyetlerim size okunurdu da siz buna karşı arkanızı döner,"
مُسْتَكْبِر۪ينَ بِه۪ۗق سَامِراً تَهْجُرُونَ
"Kibirlenerek geceleyin (resulümüz ve âyetlerimiz hakkında ileri geri konuşup) saçmalardınız."
اَفَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ اَمْ جَٓاءَهُمْ مَا لَمْ يَاْتِ اٰبَٓاءَهُمُ الْاَوَّل۪ينَۘ
Onlar bu sözü (Kur'ân'ı) hiç tedebbür etmediler mi (akıllarını kullanıp bunların Allah katından olduğunu düşünmediler mi)? Yoksa onlara, daha önce geçmişteki atalarına gelmeyen bir şey mi geldi?
اَمْ لَمْ يَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَۘ
Yahut onlar resullerini(n neslini, dürüstlüğünü, güvenilirliğini ve ahde vefasını) bilmiyorlar da bu yüzden mi onu inkâr ediyorlar?
اَمْ يَقُولُونَ بِه۪ جِنَّةٌۜ بَلْ جَٓاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَاَكْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ كَارِهُونَ
Ya da onda bir delilik olduğunu mu söylüyorlar? Bilakis! (O resulümüz Muhammed) Hakk (olan Kur'ân) ile onlara gelmiştir; fakat onların çoğu Hakk'ı kerih gör(üp ondan hoşlanm)ıyorlar.
وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ اَهْوَٓاءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّمٰوَاتُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ ف۪يهِنَّۜ بَلْ اَتَيْنَاهُمْ بِذِكْرِهِمْ فَهُمْ عَنْ ذِكْرِهِمْ مُعْرِضُونَۜ
Eğer hak, onların hevâlarına (nefsani istek ve arzularına) tabi olsaydı, mutlaka gökler, yer ve bunların içinde bulunanlar fesada uğrar (bozulup gider)di. Bilakis, Biz onlara (şerefli olan ve kendilerini şereflendiren bu Kur'ân ile) zikirlerini getirdik; fakat onlar zikirlerinden (yani kendi şereflerinden) yüz çevirdiler.
اَمْ تَسْـَٔلُهُمْ خَرْجاً فَخَرَاجُ رَبِّكَ خَيْرٌۗق وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِق۪ينَ
(Resulüm!) Yoksa (sen) onlardan bir haraç mı istiyorsun? Rabbinin haracı (dünya ve âhiret mükâfatı elbette) daha hayırlıdır. Çünkü O, rızık verenlerin hayırlısıdır.
وَاِنَّكَ لَتَدْعُوهُمْ اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَق۪يمٍ
Hâlbuki sen onları şüphesiz sırât-ı mustakîme (dosdoğru bir yola) çağırıyorsun.
وَاِنَّ الَّذ۪ينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْاٰخِرَةِ عَنِ الصِّرَاطِ لَنَاكِبُونَ
Fakat âhirete iman etmeyenler, (ısrarla) yoldan çıkmaktadırlar.
وَلَوْ رَحِمْنَاهُمْ وَكَشَفْنَا مَا بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ لَلَجُّوا ف۪ي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ
Eğer Biz, onlara rahmet edip içinde bulundukları sıkıntıyı (onlardan) giderseydik, yine azgınlıkları içinde bocalamaya devam ederlerdi.
وَلَقَدْ اَخَذْنَاهُمْ بِالْعَذَابِ فَمَا اسْتَكَانُوا لِرَبِّهِمْ وَمَا يَتَضَرَّعُونَ
Andolsun Biz onları azap ile (sıkıntıya düşürerek kıskıvrak) yakaladık da yine Rabblerine boyun eğmediler ve (O'na) yalvarıp yakarmadılar.
حَتّٰٓى اِذَا فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَاباً ذَا عَذَابٍ شَد۪يدٍ اِذَا هُمْ ف۪يهِ مُبْلِسُونَ۟
Nihayet (kıyamet günü) onlara şiddetli bir azap kapısı açtığımızda, bir de bakarsın ki onlar, onun içinde (kurtuluştan yana) bütün ümitlerini yitirmişlerdir.
وَهُوَ الَّـذ۪ٓي اَنْشَاَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْاَبْصَارَ وَالْاَفْـِٔدَةَۜ قَل۪يلاً مَا تَشْكُرُونَ
O, sizin için kulakları, gözleri ve gönülleri inşâ ed(ip yarat)andır. Ne kadar da az şükrediyorsunuz!
وَهُوَ الَّذ۪ي ذَرَاَكُمْ فِي الْاَرْضِ وَاِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
O, sizi yeryüzünde (yaratıp) çoğaltandır. (Kıyamet gününde ise hepiniz) O'nun huzurunda toplanacaksınız.
وَهُوَ الَّذ۪ي يُحْـي۪ وَيُم۪يتُ وَلَهُ اخْتِلَافُ الَّيْلِ وَالنَّهَارِۜ اَفَلَا تَعْقِلُونَ
O, hayat veren ve öldürendir, gece ve gündüzün birbiri ardınca gelmesi de ancak O'na aittir. Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?
بَلْ قَالُوا مِثْلَ مَا قَالَ الْاَوَّلُونَ
Buna rağmen onlar öncekilerin dedikleri gibi söylediler.
قَالُٓوا ءَاِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَاباً وَعِظَاماً ءَاِنَّا لَمَبْعُوثُونَ
Dediler ki: "Gerçekten biz öldükten, toprak ve kemik hâline geldikten sonra biz mi bir daha diriltileceğiz?"
لَقَدْ وُعِدْنَا نَحْنُ وَاٰبَٓاؤُ۬نَا هٰذَا مِنْ قَبْلُ اِنْ هٰذَٓا اِلَّٓا اَسَاط۪يرُ الْاَوَّل۪ينَ
"Andolsun ki bu vaad (edilen tehdit) bize yapıldığı gibi daha önce atalarımıza da yapılmıştı. Bu, öncekilerin masallarından başka bir şey değildir."
قُلْ لِمَنِ الْاَرْضُ وَمَنْ ف۪يهَٓا اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
(Resulüm) De ki: "Eğer biliyorsanız (söyleyin bakalım), (bu) yer ve içinde bulunanlar kime aittir?"
سَيَقُولُونَ لِلّٰهِۜ قُلْ اَفَلَا تَذَكَّرُونَ
"Allah'a aittir" diyecekler. "Öyle ise siz hiç düşün(üp bundan ibret al)maz mısınız!" de.
قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰوَاتِ السَّبْعِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْعَظ۪يمِ
De ki: "Yedi kat göğün Rabbi ve azim olan Arş'ın Rabbi kimdir?"
سَيَقُولُونَ لِلّٰهِۜ قُلْ اَفَلَا تَتَّقُونَ
(Bunlar da) "Allah'ındır" diyecekler. "Şu hâlde siz hâlâ takvâ sahibi olmayacak (Allah'a karşı kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışmayacak) mısınız" de.
قُلْ مَنْ بِيَدِه۪ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ يُج۪يرُ وَلَا يُجَارُ عَلَيْهِ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
De ki: "Eğer biliyorsanız (söyleyin bakalım), her şeyin melekûtu (mülkiyet ve idaresi kudret) elinde olan, kendisi (her şeyi) koruyup kollayan; fakat kendisi korunmaya (muhtaç olmaya)n kimdir?"
سَيَقُولُونَ لِلّٰهِۜ قُلْ فَاَنّٰى تُسْحَرُونَ
(Bu vasıfların hepsi) "Allah'a aittir" diyecekler. "Öyle ise (asıl siz) nasıl (bir) sihre kapılıyorsunuz (da Kur'ân'a sihir, bana da kâhin diyorsunuz)?" de.
بَلْ اَتَيْنَاهُمْ بِالْحَقِّ وَاِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ
Bilakis, Biz onlara hakkı getirdik; fakat onlar kesinlikle yalancıdırlar.
مَا اتَّخَذَ اللّٰهُ مِنْ وَلَدٍ وَمَا كَانَ مَعَهُ مِنْ اِلٰهٍ اِذاً لَذَهَبَ كُلُّ اِلٰهٍ بِمَا خَلَقَ وَلَعَلَا بَعْضُهُمْ عَلٰى بَعْضٍۜ سُبْحَانَ اللّٰهِ عَمَّا يَصِفُونَۙ
(Hâşâ!) Allah çocuk edinmemiştir ve O'nunla beraber hiçbir ilâh da yoktur. Öyle olsaydı, her ilâh kendi yarattığını (sevk ve idare edip dilediği yere) götürür ve mutlaka birbirlerine üstün gelmeye çalışırdı. Allah Subhân'dır, onların vasıflandırmalarından (ve her türlü noksanlıktan münezzehtir).
عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَتَعَالٰى عَمَّا يُشْرِكُونَ۟
O, gaybı da şehadeti de (görünmeyeni de görüneni de en ince ayrıntısına kadar) bilendir. O, (kâfirlerin) şirk koştukları şeylerden çok yücedir.
قُلْ رَبِّ اِمَّا تُرِيَنّ۪ي مَا يُوعَدُونَۙ
(Resulüm!) De ki: "Rabbim! Eğer onlara vaad olunan (azab)ı mutlaka bana göstereceksen (ben sağ iken onları helâk edeceksen),"
رَبِّ فَلَا تَجْعَلْن۪ي فِي الْقَوْمِ الظَّالِم۪ينَ
"Rabbim! Bu durumda beni o zalimler topluluğunun içinde bulundurma!"
وَاِنَّا عَلٰٓى اَنْ نُرِيَكَ مَا نَعِدُهُمْ لَقَادِرُونَ
Muhakkak ki Biz, onlara vaad ettiğimiz (azab)ı sana göstermeye Kâdir'iz.
اِدْفَعْ بِالَّت۪ي هِيَ اَحْسَنُ السَّيِّئَةَۜ نَحْنُ اَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ
Sen, kötülüğü (sana yakışan) en güzel şekilde sav! Biz onların (sana) yakıştırmakta oldukları şeyleri çok iyi biliriz.
وَقُلْ رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاط۪ينِۙ
(Sen) De ki: "Rabbim! (Tüm insan ve cin) şeytanların(ın) vesveselerinden Sana sığınırım!"
وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَنْ يَحْضُرُونِ
"Onların benim yanımda bulunmalarından da Rabbim Sana sığınırım."
حَتّٰٓى اِذَا جَٓاءَ اَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِۙ
Nihayet o (âhirete inanmaya)nlardan birine ölüm geldiği zaman der ki: "Rabbim! Beni (dünyaya) geri gönder!"
لَعَلّ۪ٓي اَعْمَلُ صَالِحاً ف۪يمَا تَرَكْتُ كَلَّاۜ اِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَٓائِلُهَاۜ وَمِنْ وَرَٓائِهِمْ بَرْزَخٌ اِلٰى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
"Belki orada terk ettiğim (âyetlerine ve resullerine iman eder) sâlih ameller işlerim." Hayır! Bu sadece onun söylediği (boş) bir sözdür ve (insanların) tekrar diriltilecekleri güne kadar arkalarında (onları geriye dönmekten alıkoyan) bir berzah (olan kabir âlemi) vardır.
فَاِذَا نُفِـخَ فِي الصُّورِ فَلَٓا اَنْسَابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَلَا يَتَسَٓاءَلُونَ
Sûr'a üflendiği zaman artık o gün(ün dehşetinden insanların) aralarında akrabalık bağı kalmamıştır. (Herkes kendi derdine düşer) Birbirlerini de arayıp sormazlar.
فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَاز۪ينُهُ فَاُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
Artık (o gün) kimin (iman, güzel ve sâlih amel) tartıları ağır gelirse, işte onlar felaha (kurtuluş ve saadete) erenlerdir.
وَمَنْ خَفَّتْ مَوَاز۪ينُهُ فَاُو۬لٰٓئِكَ الَّذ۪ينَ خَسِرُٓوا اَنْفُسَهُمْ ف۪ي جَهَنَّمَ خَالِدُونَۚ
Kimin de tartıları hafif gelirse, işte onlar da (dünyada yaptıklarıyla) kendilerini hüsrana uğratanlardır. Onlar cehennemde ebedi kalacaklardır.
تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَهُمْ ف۪يهَا كَالِحُونَ
Ateş onların yüzlerini yalayarak yakar da onlar orada (yüzlerindeki etleri sıyrılmış olarak) sırıtan dişleriyle kalıverirler.
اَلَمْ تَكُنْ اٰيَات۪ي تُتْلٰى عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ
(Allah onlara buyurur) "(Dünyada) Size âyetlerim okunuyordu da siz onları yalanlıyordunuz değil mi?"
قَالُوا رَبَّـنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا وَكُنَّا قَوْماً ضَٓالّ۪ينَ
(Onlar) Derler ki: "Rabbimiz! Azgınlığımız bize galip geldi de biz dalâlete düşen bir toplum olduk."
رَبَّـنَٓا اَخْرِجْنَا مِنْهَا فَاِنْ عُدْنَا فَاِنَّا ظَالِمُونَ
"Rabbimiz! Bizi buradan çıkar. Eğer bir daha (küfre) dönersek şüphesiz kendimize zulmetmiş oluruz."
قَالَ اخْسَؤُ۫ا ف۪يهَا وَلَا تُكَلِّمُونِ
(Allah onlara) Buyurur: "Orada (azap içinde kalın) susun ve artık (bir daha) Benimle konuşmayın!"
اِنَّهُ كَانَ فَر۪يقٌ مِنْ عِبَاد۪ي يَقُولُونَ رَبَّـنَٓا اٰمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَاَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِم۪ينَۚ
"Zira kullarımdan bir zümre, 'Rabbimiz! Biz iman ettik, bizi mağfiret et ve bize merhamet et; çünkü Sen, merhametlilerin hayırlısısın!' diyorlardı."
فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِياًّ حَتّٰٓى اَنْسَوْكُمْ ذِكْر۪ي وَكُنْتُمْ مِنْهُمْ تَضْحَكُونَ
"Siz ise onlarla alay ediyordunuz. Hatta onlar (ile alay etmeniz) size Beni zikretmeyi unutturdu. Üstelik siz bir de onlara gülüyordunuz."
اِنّ۪ي جَزَيْتُهُمُ الْيَوْمَ بِمَا صَبَرُٓواۙ اَنَّهُمْ هُمُ الْفَٓائِزُونَ
"Muhakkak ki bugün Ben, (sizin alaylarınıza ve gülmelerinize) sabrettiklerinden dolayı onları mükâfatlandırdım. Şüphesiz onlar gerçek kurtuluşa (ve saadete) erenlerdir."
قَالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْاَرْضِ عَدَدَ سِن۪ينَ
(Allah, kâfirlere) "Yıl sayısı olarak yeryüzünde ne kadar kaldınız?" buyurur.
قَالُوا لَبِثْنَا يَوْماً اَوْ بَعْضَ يَوْمٍ فَسْـَٔلِ الْعَٓادّ۪ينَ
(Onlar da) "Bir gün veya günün bir kısmı kadar kaldık. (Eğer hata ediyorsak) Artık sayanlara (bu hesabı tutan meleklere) sor!" derler.
قَالَ اِنْ لَبِثْتُمْ اِلَّا قَل۪يلاً لَوْ اَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
(Allah) Buyurur: "Çok az (bir zaman) kaldınız. Ne olurdu siz (bunu vaktiyle) bilmiş olsaydınız!"
اَفَحَسِبْتُمْ اَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثاً وَاَنَّكُمْ اِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ
"Siz, Bizim sizi boş yere yarattığımızı ve Bize asla döndürülmeyeceğinizi mi sandınız?"
فَتَعَالَى اللّٰهُ الْمَلِكُ الْحَقُّۚ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَۚ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَر۪يمِ
Gerçek Melik (hükümdar) olan Allah çok yücedir. O'ndan başka İlâh yoktur, (O) kerim olan Arş'ın Rabbidir.
وَمَنْ يَدْعُ مَعَ اللّٰهِ اِلٰهاً اٰخَرَۙ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِه۪ۙ فَاِنَّمَا حِسَابُهُ عِنْدَ رَبِّه۪ۜ اِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ
Her kim Allah ile beraber hakkında hiçbir delil bulunmayan başka bir ilâha (dua edip) yalvarırsa onun hesabı ancak Rabbinin katındadır. Muhakkak ki kâfirler iflah olmazlar.
وَقُلْ رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَاَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِم۪ينَ
(Resulüm!) De ki: "Rabbim! (Beni ve bütün ümmeti) Mağfiret et ve (bize) merhamet et; çünkü Sen, merhametlilerin hayırlısısın!"
Mekke döneminin sonlarında nâzil olmuştur. Yüz on sekiz âyettir. Sûre ismini, “İnananlar mutlaka kurtuluşa erecektir” meâlindeki ilâhî beyanla başlayıp müminlerin (mü’minûn) vasıflarını anlatan giriş kısmından almıştır. Fâsılası dört âyette م, diğerlerinde ن harfidir.
Mü’minûn sûresinin muhtevasını bir girişle üç bölüm halinde ele almak mümkündür. Kur’ân-ı Kerîm’de çeşitli âyetlerde ebedî hayattaki mutluluğun son noktası (felâh) Allah’ın rızâsına ulaşıp O’nun cemâlini müşahede etme şeklinde belirtilmekte (et-Tevbe 9/72; Yûnus 10/26; el-Kıyâme 75/22-23), sûrenin girişinde sözü edilen mutluluğun mekânını teşkil eden cennete vurgu yapılmaktadır. Sûrenin ilk âyetlerinde cennete gireceklerin vasıfları namaz ve zekât ibadetlerini yerine getirmek, emanete riayet etmek, faydasız söz ve davranışlardan sakınmak ve iffetlerini korumak diye ifade edilmiştir (âyet 1-11). Ardından duyu yoluyla algılama ve akılla istidlâlde bulunma imkânına sahip kılınan insanın yaratıcının varlığı, O’nun bütün evreni yaratıp yönettiği gerçeğine ulaşabilmesi için bazı örnekler sıralanır. Bunlar beşer türünün spermadan üretilip en güzel biçime getirilmesi, dünyanın da içinde yer aldığı mükemmel kozmik sistem vb. hususlardır (âyet 12-22).
Birinci bölümde, Hz. Nûh’tan başlamak üzere peygamberler tarihi boyunca devam eden hak-bâtıl mücadelesi anlatılmaktadır. Peygamberler, insan için onur kırıcı bir davranış olan puta tapmaktan vazgeçmeleri ve tevhid inancını benimsemeleri yolundaki tebliğlerini muhataplarına ulaştırmışlar, dünyadaki bütün fiil ve hareketlerin ölümden sonraki ebedî hayatta hesabının verileceğini söylemişlerdir. Ancak gerçeğe karşı direnişte ısrar eden ve genellikle malî güç ve iktidar sahibi olan kimseler peygamberleri yalanlamış, onların üstünlük ve hâkimiyet peşinde koşan insanlar olduklarını, Allah’ın elçi göndermesi halinde bunun insan değil melek olmasının gerektiğini belirtmişler ve eski yanlış davranışlarını sürdürmüşlerdir. Allah da bu kavimleri helâk etmiştir (âyet 23-44). Daha sonra Hz. Mûsâ ile Firavun mücadelesine kısaca temas edilerek kibirli Firavun ve hânedanının helâk edildiği belirtilmiş, ardından özel bir yaratılışa sahip kılınan Hz. Îsâ zikredilmiştir. Bütün peygamberlerin temel ilkeleri ortak olan ilâhî mesajları insanlara ilettikleri, toplumların ise farklı inanç ve ideolojilere bölündükleri ve her grubun kendisini haklı gördüğü ifade edilmiştir (âyet 45-53).
Sûrenin ikinci bölümünde Hz. Peygamber döneminde mevcut inkârcılar konu edilmiştir. Bu âyetlerde genellikle mal ve evlât sahibi olan inkârcıların gaflet içinde bulundukları, gurura kapıldıkları, âkıbetlerini düşünmedikleri, fiil ve hareketlerinden sorumlu tutulacakları âhiret hayatına inanmadıkları belirtilmektedir. Halbuki yaratıcının sayısız nimetlerinden faydalanan inkârcılar, gerçeği kendilerine haber veren ve hiçbir menfaat beklemeyen Allah elçilerinin uyarılarına sürekli muhatap olmaktadır. Ayrıca ataları gibi kendileri de zaman zaman sıkıntılara mâruz bırakılmakta, sızlanmaları sonucu musibetleri kaldırılmakta, fakat yine de eski tutum ve davranışlarını sürdürmektedirler (âyet 54-92). Daha sonra Hz. Peygamber’e ve kıyamete kadar gelecek İslâm davetçilerine hitap edilerek zalim inkârcılara gelebilecek dünyevî cezalardan, şeytanların kışkırtma ve müdahalelerinden Allah’a sığınmaları emredilmekte, kötülüğü iyilikle bertaraf etmek için çaba sarfetmeleri istenmektedir (âyet 93-98).
Üçüncü bölüm âhiret hayatına ayrılmış olup burada inkârcıların âhirette karşılaşacakları azap anlatılmaktadır. İnkârcıların suçlarını itiraf edip cehennemden çıkarılmayı talep edecekleri, fakat dünyada müminlere karşı onur kırıcı davranışlarının cezasının benzer şekilde kendilerine uygulanacağı belirtilmektedir. Sûrenin son âyetlerinde tevhid inancına tekrar dikkat çekilmekte ve sûre Resûlullah’a tavsiye edilen şu dua ile sona ermektedir: “Rabbim, affet, merhamet et! Sen merhamet edenlerin en hayırlısısın” (âyet 99-118).
Nübüvvetin Mekke’de geçen ilk on üç yılının son zamanlarında nâzil olduğu bilinen Mü’minûn sûresinde Hz. Peygamber ile ashabının dinî hayatlarını sürdürmelerine izin vermeyen, onları hicret etmeye mecbur eden müşriklere tekrar uyarıda bulunulduğu görülmektedir. Bununla birlikte Resûlullah’a ve dolayısıyla davet ve irşad görevini yerine getirecek kimselere tebliğ sırasında muhataplarına sert davranmamaları tavsiye edilmekte, başarılı olabilmek için öncelikle kendi dinî hayatlarını iyileştirmeleri gerektiği bildirilmektedir.
Hz. Ömer’den nakledildiğine göre Resûl-i Ekrem, “Bana öyle on âyet nâzil oldu ki onların icabını yerine getiren kimse mutlaka cennete girer” dedikten sonra Mü’minûn sûresinin ilk âyetlerini okumuştur (Kurtubî, XII, 102; sûrenin faziletiyle ilgili diğer rivayetler için bk. a.g.e., XII, 102-103; Şevkânî, III, 473). Ebüssuûd Efendi Tefsîru sûreti’l-Müǿminîn (Süleymaniye Ktp., Süleymaniye, nr. 1026/4) ve Mustafa b. Ebû Saîd el-Hâdimî Risâle fî ķad efleĥa’l-müǿminûn adıyla birer risâle kaleme almışlardır (Süleymaniye Ktp., Tırnovalı, nr. 1842).
BİBLİYOGRAFYA:
Vâhidî, Esbâbü’n-nüzûl (nşr. Seyyid el-Cümeylî), Beyrut 1410/1990, s. 258-260; Kurtubî, el-CâmiǾ, XII, 102-103; Şevkânî, Fetĥu’l-ķadîr, III, 473; N. Robinson, “The Structure and Interpretation of Sūrat al-Mu’minūn”, Journal of Qur’anic Studies, II/1, London 2000, s. 89-106.
M. Kâmil Yaşaroğlu