Mu'min Sûresi 37. Ayet Meali

Mûsâ [aleyhisselâm], Firavun ve adamlarına, Allah’tan başka hiçbir ilâhın olmadığını tebliğ etti, onlara Allah Teâlâ’nın hükümlerini bildirdi. Ancak hiçbir zaman Cenâb-ı Hakk’a mekân isnat etmedi, “Rabbim semâda” demedi. Firavun kendi sapık görüşü doğrultusunda, ahmakça hareket ederek, zaman ve mekândan münezzeh olan Allah Teâlâ’yı semâda zannetti de veziri Hâmân’a göklere çıkmak üzere kendisi için yüksek bir kule yaptırmasını emretti.  

(1)“Kur’ân’da çok tekrâr edilen kıssa-i Mûsâ Aleyhisselâm’ın cümleleri ve cüz’leridir (parçalarıdır) ki, her bir cümlesi, hattâ her bir cüz’ü, bir düstûr-ı küllînin (büyük bir kāidenin) ucu olarak gösterilmiş ve o düstûru ifâde ediyor. Meselâ: ياَ هاَماَنُ ابْنِ ل۪ي صَرْحاً Fir‘avun, vezîrine (Hâmân’a) emreder ki: ‘Bana yüksek bir kule yap, semâvâtın (gökyüzünün) hâlini rasad edip (gözleyip) bakacağım. Semânın gidişâtından, acabâ Mûsâ’nın (as) da‘vâ ettiği gibi semâda tasarruf eden (hükmeden) bir İlâh var mıdır?’ İşte صَرْحاً [bir kule] kelimesiyle ve şu cüz’î (küçük) hâdise ile, dağsız bir çölde olduğundan dağları arzulayan ve Hâlık’ı(yaratıcıyı) tanımadığından tabîatperest (tabîatçı) olup rubûbiyet (rab olmayı) da‘vâ eden ve âsâr-ı ceberrutlarını (kibirli eserlerini) göstermekle ibkā-yı nâm eden (nâm salan), şöhretperest olup dağ-misâl meşhur ehrâmları (piramitleri) binâ eden ve sihir ve tenâsühe kāil olup (öldükten sonra rûhun başka bir bedende tekrar dünyaya geleceğine inanıp) cenâzelerini mumya edip, dağ misillü (gibi) mezarlarda muhâfaza eden Mısır Fir‘avun’larının an‘anesinde (âdetlerinde) hükümfermâ (uygulanan) bir düstûr-ı acîbi (acâib birdüstûru) ifâde eder.” (Zülfikār, 25. Söz, 32)  

(*) Firavun, bu sözleriyle Hz. Mûsa’yı hafife almak istiyordu. Bir de kendi saçmalıklarını ispat etmek için, güya bilimselliğe, yani deneye sığınmaya çalışıyor ve bunu sadece halkı aldatmak için bir hile, olmak üzere yapıyordu. Ayrıca “Çünkü ben, onun yalancı olduğu sanıyorum’’ diyerek de fikrini önceden ihsas ediyordu. Bk. (Kasas: 38)  

[3] Galiba bir Rasathane bina edecek, ahval-i kevkebi tarassut edecek, bununla yer yüzünde Musa'nın nübüvvetine dair bir hâdise olup olmadığını öğrenecek.  

20 Krş. Kasas, 28/38  

Bu ayet Kasas 28:38 ile birlikte okunmalıdır.,Âyette geçen [tebâb] kelimesi Tebbet suresinde geçen [tebbe] fiili ve Hûd 11:101’de geçen [tetbîb] kelimesiyle aynı köktendir ve “helak olmak”, “kahrolmak”, “boşa çıkmak” gibi anlamlar içermektedir.  

1 Hâmân ile ilgili olarak Bk: (Şuara: 6 ve dipnotu.)2 Aslında Firavun, bu sözleriyle Hz. Mûsa’yı hafife almak istiyordu. Bir de kendi saçmalıklarını ispat etmek için, güya bilimselliğe, yani deneye sığınmaya çalışıyor ve bunu sadece halkı aldatmak için bir hile, olmak üzere yapıyordu. Ayrıca “Çünkü ben, onun yalancı olduğu kanaatindeyim.” diyerek de fikrini önceden ihsas ediyordu. Bk. (Kasas: 38)  

27 Bkz. sure 28, not 6 ve 37.  

[4197] Ünlem, Firavun’un alayına dikkat çekmek içindir. [4198] es-Sebîldeki belirlilik çeviriye “doğru” kelimesiyle yansımıştır. [4199] Ya da sadde okuyuşuna istinaden: “doğru yoldan döndü”.  

Firavun bir gözetleme kulesi yaptırarak teknik bir teşebbüste bulunmak ve bu şekilde Hz. Mûsâ’yı güya yalancı çıkarmak için bir şarlatanlık yapmak istiyordu. Bunda şu iki düşünceden biri vardı: Ya halka diyecekti ki, “İşte gökleri gözetledik, orada Mûsâ’nın dediği İlahı göremedik, olsaydı görünmesi gerekirdi” veya diyecekti ki: “Bakınız! Biz bu kadar malî imkânlarımızla göklere çıkmanın yolunu bulamadık, o halde Mûsâ nereden çıktı da bize onların Rabbi tarafından görevli olduğunu söylüyor?” Müteakip âyet, Firavun’un bu husustaki aptallığına ve kötü tutumuna işaret eder: Zira Allah’ın varlığını gökler, yer ve yerdeki bunca varlık gösterirken, gökte bir yıldız arar gibi O’nu aramak akıl kârı değildir.  

4409 Pharaoh's speech shows how his own egotism and haughty arrogance brought him to this pass, that even the evil which he did seemed alluring in his own eyes! His heart was indeed sealed, and his arrogance prevented him from seeing the right path. (With the Kufi Qira'ah I read sudda in the passive voice). 4410 Pharaoh had plotted to slay Moses (40:26) and to kill the Children of Israel (40:25). The plot recoiled on his own head and on the head of his people who joined in the plot; for they were all drowned in the Red Sea .