Mulk Sûresi 5. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 37/5-6.  

Bkz. 15/16-17 ve dipnotu, 37/6-10  

Yıldızların şeytanlara atılan taşlar yapılması ile, ya mahiyetini yalnızca Allah’ın bildiği bir şekilde şeytanların taşlanması kastedilmekte; ya da, insanlardan şeytanî özellikler taşıyan ve yıldızlara bakıp gaybden haber veriyormuş gibi insanları birtakım yalanlarla, saçma-sapan şeylerle kandırmaya çalışan falcıların ve kâhinlerin hiçbir bilgiye dayanmayan atıp tutmalarına işaret edilmektedir. Ayrıca bakınız: Hicr sûresi, âyet,15-18; Sâffât sûresi, âyet, 6-10.  

 Bazı tefsirlere göre burada, havada parıldayan, bir ateş tanesi gibi hızla ve tek istikamette hareket edip sönen «şihâb»lar kasdedilmektedir. Bu konuda, Hıcr sûresinin 16-18. âyetlerine ve Sâffât sûresinin 6-10. âyetlerine bak.  

* “Onları şeytanlara atılan taşlar yaptık”; Âyet-i kerîmedeki bu ifadeden maksat, “onlara yıldızların kütleleri atılır” demek değildir. Yıldızlardan bir şulenin ayrılıp o şeytanları yakmasıdır ki bunlar da, “şihâb” denilen ve yıldızdan kopan alevlerdir. Bu, yanmakta olan ateşten alınan bir kora benzer.  

1- Aldatıcılardan olan kâhinler, falcılar; yıldızları kullanarak uydurdukları yalanlarla insanları aldatmaktadırlar.  

(*) Ayette yıldız ifadesi yoktur. Çünkü Arapça da yıldızlara (نجوم) ‘’nücûm’’, gezegenlere de, (كواكب)’’kevakib’’ denir. Bu ayette nücum (yıldızlar) değil, mesabih ifadesi kullanılmıştır. Fakat aynı konuyu anlatan Saffât- 6. ayette (الكواكب) ‘’kevakib’’, yani gezegenler ifadesi kullanılmıştır. Demek ki, buradaki (مصابيح) mesabih de, yine (الكواكب) ‘’kevakib’’, yani çıplak gözle yıldızlar gibi parlayan ve güneşten ışık yansıtan gezegenler olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca bu ayette ‘’dünyaya yakın gök…’’diye bir ifade de yoktur. Zaten dünyanın kendisi de sema, yani Güneş sisteminin de içinde bulunduğu uzay içindedir. Bu nedenle bu semaya dünya seması denilmiştir. Yani burada dünyanın da içinde bulunduğu Güneş Sistemi kastedilmiştir. Demek ki burada yıldızlardan değil, güneş sisteminde bulunan gezgenler, onların uydularından vs. söz edilmiş olabilir. Ayrıca 1. Sema, yani dünya seması, Güneş sistemi ile birlikte temsil ettiğimiz uzay mekânıdır, bu sema yaklaşık olarak 6. 5 trilyon km’dir. Kaynak: (Kur’an-ı Kerim’den Ayetler ve İlmi Gerçekler- Dr. Nurbaki) İşte dünyamız da bu sema (bu manyetik uzay mekânı) içindedir, bu nedenle buna dünya seması denilmiştir. Yedi (7) sema ile ilgili detaylı bilgi için Bakara-29. ayetin açıklamasına bakabilirsiniz. (الله اعلم) Ayrıca maalesef burada mealciler hatalı olarak ( وجعلناها) ‘’ve cealnaha’’daki (ha) zamiri mesabiha raci yapmışlardır, hâlbuki bu zamir, mesabiha değil, dünya semasına gider. Nitekim bazı müfessirler (جَعَلْنَاهَا )‘’ce’alnaha’’ daki zamiri, mesabiihe değil, semaya raci yapmışlardır, doğrusu da budur. Ayette geçen rucum kelimesinin çoğulu meracım ise (مساجد - منازل) (رجوما - أي مراجم ‘’Mesacid-Menazil’’ gibi ismi mekân anlamına da gelir. Bu nedenle buradaki ayete göre (سماء )‘’Sema’’ şeytanların atılma ve kovulma ortamı’’ kılınmıştır. Bu konuda aşağıdaki tefsir metinlerine bakılabilir. İşte doğru meale göre ne yıldızlar ne de gezegenler şeytanlara atılır. Zira şeytanlara atılan metafizik şihaplardır. Şeytanlar da melekler gibi gözle görülmeyen metafizik varlıklar olduğundan, melekler tarafından kendilerine atılan bu metafizik şihaplar da gözle görülmezler ve dolayısıyla bu olayın da meteor taşlarıyla hiçbir alakası da yoktur. Ayrıca Kur’an’ın genel şiirsel ve edebi dili kapsamında; bu gök cisimleri için süs benzetmesi yapılmasında sıradışı bir durum bulunmamaktadır. Kozmik gözden gök cisimleri devasa yapılar olsa da, dünyadan bakan insan açısından göze hoş gelen, adeta karanlık gökyüzünü süsleyen noktacıklar olarak görülebilir. Bu nedenle Kur’an da insana gönderilmiş bir kitap olduğundan, onun bakış açısına göre bir benzetme barındırmasında bir tuhaflık yoktur. Ayrıca) ( جعلناها’’cealnaha’’daki zamirin semaya gittiğine dair bazı müfessirlerin görüşleri de aşağıdadır. وجعل بعض المفسرين الضمير المنصوب في ( جعلناها ) عائدا إلى السماء الدنيا (التحرير والتنوير - اللباب في علوم الكتاب) وجعلنا ها = اي سماء الدنيا = رجوما للشياطين = اي مراجم - والظاهر أن المراد الكواكب المضيئة بالليل إضاءة السراج من السيارات والثوابت بناء على أنها كلها في أفلاك ومجار متفاوتة قربا وبعدا في ثخن السماء الدنييا (روح المعاني – تفسير الالوسي) -- و عودة الى قوله تعالى (( و لقد زينا السماء الدنيا بمصابح و جعلناها رجوما للشياطين )), فيبدو ان الاشكال وقع من الضمير في جعلناها انه عائد على النجوم, حيث هي المصابيح و هي ايضا الرجوم ... و هذا ليس بذلك الاشكال لانه يمكن دفعه بعدة تفسيرات, لا يهمني في هذا المقام ان اختار تفسيرا معينا بقدر ما يهمني ازالة اللبس, فأبسط تفسير يتوافق مع ما هو مشاهد و مع بقية الايات, ان الضمير عائد على السماء و ليس على النجوم. و هذا ليس اختراعا من عندي بل هو موجود في التفاسير القديمة. اي لقد زينا السماء الدنيا بمصابيح, و جعلناها (اي السماء) رجوما للشياطين. و هذا التعبير ليس بغريب فهو مشابه لتعبير "ستكون ارضنا مقبرة للغزاة (وجعلناها رجوما ) مراجم ( للشياطين (- تفسير الجلالين ) فالضمير فى قوله تعالى: «وجعلناها» يعود إلى السماء (التفسير القرآني للقرآن) المَصَابِيحُ - الكَوَاكِبُ العَظِيمَةُ المُضِيئَةُ.( أيسر التفاسير- ) بمصابيح} وهو الكواكب،( تفسير الأعقم) (وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ )، فالقول واقع على السماء الدنيا و ليس على سبع سماوات فالزينة المقصودة هي الكواكب السيارة و المذنبات التي تسبح في السماء الدنيا، وما ينتج عنها من حبيبات أو حصى أو حجارة تأتي على مسار الأرض لتسقط عليها ثم لتشتعل نتيجة الإحتكاك بالأوكسجين والغلاف الجوي لتتحول الى وقود ملتهب، فنراها نحن في السماء تضيئ و كأنها ألعاب نارية أو كما قال عنها القدماء (رد شبهة في سورة الملك – رجوم الشياطين) - تحرير موضع الشبهة ؟ وإذا ما عدنا إلى موضوعنا، فإن تلك الشهب هي أجرام يمكن رصدها ما دامت حواسنا تصل إليها، ولكن الشياطين كائنات غيبية لا يمكن رصدها، ولذلك فلا يصح أن نفهم الأمر وكأن رجم الشياطين بالشهب هو عملية فيزيائية يمكن من خلالها قياس أبعاد الشيطان وكتلته ثم حساب شدة ارتطام الشهاب به.. الخ. وإنما رجم الشياطين هو وظيفة غيبية لهذه الأجرام لا يمكننا تكييفه، لأنه ببساطة يقع على تلك الكائنات الغيبية غير الفيزيائية.ولا شك أن تلك الشهب ظاهرة قديمة جدا، وإنما وظيفة رجم الشياطين هي وظيفة طارئة كما يتضح من الآية 9 من سورة الجن: "وَأَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْهَا مَقَاعِدَ لِلسَّمْعِ ۖ فَمَن يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهَابًا رَّصَدًا". ولهذا فليس كل شهاب نراه فهو بالضرورة يرجم شيطانا.وخلاصة القول أننا نؤمن بوقوع الرجم دون أن نخرجه من الحالة الغيبية، بالضبط كما نؤمن بأن الكائنات تسبح لله دون أن ندرك تسبيحها، وكما نؤمن بوجود الروح في الكائن الحي حيث لا تقوم الحياة إلا بها مع أنها غيبية لا نعلم حقيقتها ولا يمكننا رصدها أو رصد نشأتها في الجنين مع قدرتنا على رصده فيزيائيا (ويحتمل حفظ السماء نفسها: بالملائكة، وهو ما ذكر: {وَيُقْذَفُونَ...} الآية.( تأويلات أهل السنة)  

[4] Yıldızlarla.[5] Yıldız gibi görünen şu'leli ateş parçalarını.[6] Yahut şeytan sıfatlı olan müneccimine gaybe taş atılacak şeyler yaptık.  

3 Krş. Hicr, 15/16-18; Sâffât, 37/6-10; Cin, 72/8-9. Eski Arap inancına göre, kâhinler, özel cinleriyle gökten haber çaldıklarını söyleyerek birtakım gelecekle ilgili haberler verirlerdi. Kur’an bu ayetlerle bu nevi inançlara rağbet edilmemesi mesajını verir.  

Benzer mesajlar: Hicr 15:16; Sâffât 37:6; Fussilet 41:12 Benzer mesajlar: Hicr 15:17; Sâffât 37:7-9; Cinn 72:8-9.  

1 Dünya: Dünya kelimesi, yakın olmak mâna¬sına gelen “dünüv” kökünden türemiş en yakın anlamındaki (أَدْنَى) ismi tafdilinin müennesi olup, “en yakın” yahut “pek alçak” manasına bir sıfattır. (السَّمَٓاءَ الدُّنْيَا) terkibi, "dünyanın göğü" şeklinde isim tamlaması zannedilerek çoğunlukla yanlış anlaşılmıştır. Doğrusu, “dünya” sıfat, “sema” mevsuf olarak bir sıfat tamlamasıdır. Dünya kelimesi Kur’ân’da hep sıfat tamlaması olarak yer almıştır. Şu halde (الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا) hayat-ı dünya; “Dünya’nın hayatı” değil “dünya denilen hayat” yani “aşağılık ve alçak hayat” anlamınadır. (السَّمَٓاءَ الدُّنْيَا) ise, “(size) yakın olan gökyüzü” demektir. Dünya kelimesinin al¬çaklık, kötülük mânasındaki “denâet” kö¬künden geldiği de ileri sürülmüştür. Kur’an’da yer ve yeryüzü için “arz” kelimesi kullanılmış, şu anda yaşa¬nılan hayata “el-hayât’üd-dünyâ”, sonraki hayata da “dâr’ü’l-karâr” gibi ismi veril¬miştir. Böylece Kur’ân-ı Kerîm’de “arz” coğrafî, “dünya” ise dinî ve ahlâkî bir te¬rim olarak yer almıştır. Geniş bilgi için Bk. (Bakara: 86) 2 Mesâbih: “Sirâc” yani kandil demek olan “mısbâh”ın çoğuludur. Kandiller, yıldızlardan mecaz yapılıp, sonra da çoğul yapılmıştır. “Mesâbih” kelimesinin nekre olarak getirilmesi de ta’zim içindir ki bu, sizin bildiğiniz kandiller gibi değil, büyük kandiller demektir. Esasen kastedilen de geceleyin kandilin ışık vermesi gibi etrafa ışık veren gezegen ve sâbit olarak görünen yıldızlar gibi tüm yıldızlardır. 3 Bu şeytanlar; gerek insanlardan, gerekse cinlerden, şeytanlık özelliğini kazanmış şahıslar veya aynı özelliklere sahip düşünce sistemleri, olabilir.4 Rücûm: Kelimesi, mecâzen, “zanna dayanarak rasgele konuşmak, tahmin yürütmek” anlamlarında kullanılır. Burada kastedilen ise; “medyumlar, astrologlar, falcılar veya Peygamberler dışında gökten kendilerine bilgi geldiğini iddiâ eden sahtekâr, şeytan rûhlu kimseler” olabilir. “Şeytanlara atmak”, onları yerin sınırlarından yukarı çıkarmamak, göğü şerlerinden korumak için mermiler demektir ki, en meşhur mânâ da budur. Hicr 16-17. ayetlerde: “Yemin olsun, (bir de) Biz, gökte burçlar yarattık ve o (göğü) seyredenler için süsledik. Ve onu bütün lânetlenmiş şeytanlardan koruduk.” buyurulmaktadır. Buna rağmen o şeytanlar, şeytanlaşmış kimseler, sistemler ve ilimler yeryüzünde birtakım kimseleri, Allah tarafından gönderilmiş bir ilham vasıtası imiş gibi mıknatıslayarak ispritizma, manyetizma, psişizm ve metapsişizm gibi tamamı yalan olan kâhinlik, murakabe, uyduruk kerametler ve cincilik kabilinden acayip bazı ruhi hayallerle aldatıp meleklere, peygamberlere rekabet etmek isterlerse de, Allah onları o yüksekliğe yaklaştırmaz, istediklerinde muvaffak etmez, yalancılıklarını yüzlerine vurarak ateş alevleriyle defeder. En doğrusunu Allah bilir.  

4 Lafzen, “lambalarla” -yani yıldızlarla: karş. 37:6, “Biz yeryüzüne en yakın olan gökleri yıldızların güzellikleriyle süsledik”.5 Şeyâtîn’in -ki bu bağlamda özel olarak “insanlar arasındaki şeytanlara, yani astrologlara/medyumlara” işaret etmektedir (Beydâvî)- daha geniş bir anlamı için bkz. sure 15, not 16. Lafzen “[bir şeyi] taş gibi -yani rastgele- fırlatma”yı ifade eden recm (çoğulu rucûm) terimi, çoğu zaman mecazî olarak “zanna dayanarak konuşma” yahut “[bir şeyi] zan/tahmin konusu yapma” anlamlarında kullanılır (Cevherî, Râğıb -ikincisi bu mecazın yukarıdaki ayetle anlam ilişkisini kurar- Lisânu’l-‘Arab, Kâmûs, Tâcu’l-‘Arûs, vb.). Karş. aynı zamanda 37:6-10.  

[5204] Zımnen: Kâhinlerin, medyumların, falcıların söylediği yalan; doğrusu şu ki… (Krş: 37:6-7; 15:16-17.) [5205] es-Semâu’d-dunyâ ile kâinat da kastedilmiş olabilir, “ay altı âlem” de denilen atmosfer içi gök de. Bu takdirde, “kandiller”, yıldızların orada olmasına değil, ışıklarının orada görülmesine hamlolunur. Bunlar meteor olarak da düşünülebilirse de, Sâffât sûresinin 6. âyeti bu ihtimali dışlamaktadır. [5206] Yani, “uzak oldu” kökünden türetilen şeytan isminin de tedai ettirdiği gibi, “hakikatten uzaklaşan, haddini aşan ve en sonunda kendine yabancılaşan insanlar için kullanılır. [5207] Rucûm, tıpkı mahluk mânasına kullanılan halk gibi, mef’ul mânasına mastardır. Gaybî konulara dair spekülasyon, tahmin, zan ifade eder. (Bkz: racmen bi’l-ğayb 18:22.) Kur’an her tür gaybdan haber verme teşebbüsünü şeytanlık olarak mahkûm etmiştir. [5208] Sa‘îr, “tutuşturulmuş, kızgın”. Si’r, “bir şeyin fiyatı”. Zımnen: Cehennem ne kadar ucuz da alınsa yine de pahalıdır: el yakar, yürek yakar. Cennet ne kadar pahalı da alınsa yine de ucuzdur.  

En yakın gök: Yıldız ve gezegenleri vasıtasız olarak görebildiğimiz gökyüzüdür. Onun ötesi ancak araçlar vasıtasıyla görülebilir. Daha ötesi, cihazlar vasıtasıyla bile görülemez. Cin şeytanları yüce gayb âlemini dinleyip, haber çalarak onları dünyadaki yoldaşları kâhin ve falcılara vermek isteyince onlar şihaplarla (alevlerle) kovalanırlar [37,8-10]. Şihaplar meteorlarla ilgili olabilir. Gayb âleminde cereyan eden hadiselere, görünen âlemde alâmet koymak Cenab-ı Allah’ın âdetinde bulunan bir şeydir.  

Haber çalmak için göğe çıkan cinler, meteor taşlarıyle, ışınlarla karşılaştılar. Artık bu göğü delip ötesine geçmeyi, gayb haberlerini çalmayı başaramadılar. Bir başka tefsîre göre yıldızları şeytânların, zan ve hayallerine göre saçma şeyler söylemelerine vesîle yaptık. Müneccimler (astrologlar) bunlara bakıp birtakım şeyler saçmalarlar.  

[1] "En yakın göğü süs ile yıldızlarla süsledik ve her hayırsız şeytandan koruduk. Onlar Mele-i a'lâ'yı dinleyemezler; her taraftan atılırlar. Bu onları uzaklaştırmak içindir. Onlar için sürekli bir azap vardır. Bir an için kulak hırsızlığı yapan olursa onun arkasına, delip geçen bir ateş takılır." (Saffât 37/6-10)  

(2) Yahut “yakın semâyı.” Bu takdirde Güneş Sistemi veya Samanyolu kastedilmiş olur. Ancak burada yeryüzü sakinlerine yönelik bir “donatma” fiili üzerinde vurgu yapılmış olması daha güçlü bir ihtimal olarak görünüyor.(3) Burada sözü geçen taşların, 15:18’tekilerden farklı olduğu anlaşılıyor. Çünkü orada şihab, burada misbah sözcükleri kullanılmıştır. Gerçi her ikisinin de bildiğimiz göktaşlarıyla yakın bir ilişkisi bulunduğunu düşünmek zordur. Çünkü çoğunluğu kuyrukluyıldız artığından oluşan göktaşlarının içinden Dünyamızın ne zaman geçeceği ve senenin hangi günlerinde göktaşı yağmurlarının izleneceği, büyük ekseriyetiyle bellidir. (15:18’in açıklamasına da bakınız.) Bu konuda bir söz söylemeyi zorlaştıran iki önemli neden vardır: (1) Haberin bir tarafı görünen âlemle ilgili olmasına rağmen, bu konudaki bilgilerimiz daha yeni yeni gelişmekte ve hergün değişmektedir. Meselâ on dokuzuncu yüzyılın sonlarına kadar, meteorlar tamamen atmosferik bir olay olarak düşünülüyor ve bunların uzayla bir ilişkisinin olabileceği, kimsenin aklının ucundan bile geçmiyordu. Yirminci yüzyılın başlarında da âlem Samanyolundan ibaret zannediliyordu. Bu bakımdan, konuyla ilgili olarak yapılmış yorumların, ne kadar yaygınlaşmış olursa olsun, büyük çoğunluğuyla, bugünkünden çok farklı bir âlem anlayışının egemen olduğu zamanlardan kalma yorumlar olduğu dikkatten uzak tutulmamalıdır. (2) Bu haberlerin diğer tarafı da gayb âlemleriyle ilgilidir ki, bu konuda, Kur’ân ve Hadisin bildirdiklerinden ötede söyleyecek bir sözümüz olamaz. Fakat Kur’ân ve Hadisin bildirdikleri de çoğu zaman müteşabihat kabilinden olduğu için, yine kesin birşey söylemek mümkün olmuyor. Sonuçta, yapılan yorumlar, meçhulümüz olan birşeyi, yine meçhulümüz olan bir başka şeye kıyaslayarak yapılan yorumlardan ibaret kalıyor ki, kesinlik ifade edemiyor. Yalnız, sınırlayıcı olmamaya özen göstererek şu kadarını söylemekte bir sakınca bulunmasa gerektir: Kendi küçücük dünyasında, küçük kaygıları ve küçük kavgaları içinde boğulmuş olan günümüz insanı, başını kaldırıp da kendi ışıklarının arkasında gizlediği gökkubbenin şu göz kamaştırıcı süslerine bir bakacak ve gerçekte nasıl bir âlem içinde yaşadığını düşünecek olsa, bütün ins ve cin şeytanlarının o kandillerle taşa tutulduğunu ve İlâhî egemenliğin bütün parlaklığıyla gözü önünde belirdiğini görecektir. Diğer yandan, Elmalılı’nın işaret ettiği bir anlam da yabana atılacak gibi değildir: “Şeytanlar için taş” olarak nitelenen bu yıldızlar, “astroloji” adı altında bir “gayb taşlama” âletine dönüşmekte ve “halkı iğfal ve idlâl eden bir şeytanet vesilesi olarak” da kullanılmaktadır. (Hak Dini Kur’ân Dili, c. 7, s. 5208.)  

5561 Lowest (or, nearest) heaven: see 37:6. 5562 The phenomenon of the shooting stars has been explained in 15:16-18, notes 1951-54; and in 37. 6-10 and notes thereon. (R).