Mulk Sûresi 16. Ayet Meali

Bkz. 43/84“Gökte olduğunu zannettiğiniz” ifadesi meallerde genelde “gökte olanın” yani “Allah’ın” şeklinde tercüme edilmiştir. Bu söylem Arapların o günkü Allah anlayışını yansıtmaktadır. Araplar ne zaman Allah’tan bahsetse: “Gökte olan Allah” gibi ifadeler kullanırlardı. Bugün bile “gökte olan görüyor, yukarda Allah şahittir ki” gibi ifadeler kullanılmaktadır. Bütün bunlar cahiliye âdetinden günümüze kadar intikal etmiş yanlış ve sakıncalı ifadelerdir. Oysa Allah, zatında, sıfatlarında, isimlerinde, fiillerinde ve mülkünde ortağı olmadığı gibi, cisim ve cevher değildir. Hem zamandan hem de mekândan münezzehtir. Ölçüye sığmaz, yer gök onu içine alamaz. O her yerde, her an yasalarıyla kaimdir ve her şeye hâkimdir. İnsana şah damarından daha yakın olan Allah onun için yukarda, gökyüzünde olamaz. O, onun her zaman yanında hazır ve nazırdır.  

 Âlemin tedbiri ile görevli olan meleklere işaret bulunduğu belirtilmekle beraber; asıl fiili yaratan ve cezayı veren Cenab-ı Allah’tır, her şey O’nun izni ve emriyle meydana gelmektedir.  

1- Mekândan münezzeh olan Allah'ın, gökte olması mekânsal değil, mecazdır. (Benzetmedir.) Yani en yüksek, en yüce makamda bulunan, yüceler yücesi demektir.  

(2)“Gökte olan” ta‘bîrinden maksad melâikelerdir. Allah’ın emirlerini yerine getirmekle vazîfeli olan melekler, aslında herşey gibi Cenâb-ı Hakk’ın kudretine, şu dünyadaki imtihan sırrıyla, birer izzet perdesi olup, en büyük cisimlerden, en küçük teferruâta kadar herşeyin yaratılışı, sevk ve idâresi ancak ve bizzat Allah’ın emir ve irâdesi ve kudretiyledir. (Beyzâvî, c. 2, 511; Sözler, 29. Söz)  

[1] Tanrı'nın veya emir ve kazası gökte olan Tanrı'nın veya yüce mertebede olan Tanrının veya gökteki meleklerinin.  

6 Allah mekândan münezzehtir. Bu ifade tamamen mecâzidir. Çünkü insanlar rahmeti de azabı da hep gökten beklediklerinden, dua ve isteklerini ellerini veya kollarını semaya doğru açarak Allah’tan istediklerinden O’nu gökte farz edenlere karşı mecazen söylenmiştir. Krş. Zuhruf, 43/84. 7 Yûsuf, 12/107; Nahl, 16/45; İsrâ, 17/68-69; Meâric, 70/27-28.  

Bu ayette geçen [es-semâ’] kelimesi Yüce Allah’ın gökte oluşunu değil, yüceliğini sembolize etmektedir. Zuhruf 43:83’te de Allah’ın hem gökte hem de yerde ilah olduğu belirtildiği için burada kastedilen konu Allah’a –haşa– mekan isnat etmek değil, O’nun otoritesine ve yüceliğine dikkat çekmektir.  

1 Bununla kastedilen Allah’ın kendisidir. Burada; “sema”, sadece gök dediğimiz semadan ibaret değil, mecâzen üstünlük ve bütün yaratıkların, mekânın ve zamanın üzerinde olan yücelik anlamınadır. Gök, her zaman sema demenin yerini tutmaz. Onun için, “Allah semadadır” demek, “Allah şu gözlerimizle gördüğümüz göktedir” anlamına gelmez. Yani yeryüzü de gökyüzü de zâten semadadır. Yani “Allah her yerdedir.” Ayrıca bu ifâdeyi “Allah’ın manevi şahsı ve hükümranlığı bütün kâinata hâkimdir.” şeklinde anlamak da mümkündür.2 Sizi hiç helâk etmeyeceğinden yahut yeryüzü ile birlikte batırıvermesinden, eminsiniz de hiç korkunuz kalmadı mı?  

15 Bu ifade tamamen mecazîdir, çünkü Allah hem zamanda hem de mekanda sonsuzdur, sınırsızdır. Buradaki kullanım, “gök” terimiyle sembolize edilen, Allah’ın kozmik yaratıcılığının her cephesinde kendini gösteren ve her cephesine nüfûz eden Allah’ın varlığının ve gücünün erişilmez derinliğini vurgulamayı amaçlamaktadır.  

[5218] Lafzen: “gökte olanın...” Bu ifade, vahyin ilk muhatabı olan soyutlama yeteneği gelişmemiş ortalama bir Arabın Allah tasavvurunu ele vermektedir. Elbette Allah için zaman ve mekân söz konusu değildir. Allah’ın yarattıklarının hiçbirine hiçbir hususta benzemezliği bir ilkedir ve “O’nun gibisinin benzeri olamaz.” (42:11) âyetine dayanır. (Gökten gelebilecek belaya ilişkin bkz: 29:34.)  

("Semadaki zat" gökte olan demektir, bazı müfessirler, "göktekiler"den maksadın melekler olduğunu söylemişlerdir, fakat sözün gelişi, bunun melekler değil de, Allah Teâlâ olduğunu göstermektedir ki selef alimlerinden nakledilen görüş de çoğunlukla budur. Ancak ayetteki sema kelimesini maddi manada anlamak da doğru değildir, çünkü "sema" Allah Teâlâ’yı kapsayamaz. O'nun yaratığıdır, onun için müfessirler "Buradaki sema, gök dediğimiz cismâni semadan ibaret değil, mutlak yükseklik ve üstünlük işaretidir, maddi, manevî, cismânî ve rûhânî bütün yaratıkların, mekânını ve zamanın üstü demek olan yükseklik manasınadır, işte bu anlama göre, "men fissemâi" beyânı ancak Allah Teâlâ’ya izâfe edilebilir. Zira her şeyin üzerinde, her şeyden üstün olan ancak O'dur." demişlerdir. Hatırlanacağı üzere Talak suresinin son ayetinde yer alan "Allah, yedi, kat göğü ve yerden de bir o kadarını yaratandır" beyanını da ayette yer alan "gök" ile “yer" kelimelerine, manevi yükselme ve alçalma şeklinde yorum getirerek açıklamaya çalışmıştık, bu bakımdan bu ayetteki "Sema" kelimesine müfessirlerin maddî mana vermemesini de, o yorumumuzu doğrulayan bir bulgu olarak kabul edebiliriz, şüphe yok ki her şeyin doğrusunu Allah Teala bilir) (Evet kıyamet koptuğu zaman -daha evvel size boyun eğen yer, sarsıldıkça sarsılır ve birinci nefha ile dağlar ufalanır, yeryüzü dümdüz olur. Ey müşrikler siz kıyamete inanmadığınız için bu uyarıyı hiçe sayarsınız)  

Bu ifadeden, Allah’ın yukarıda bir cihette ve bir yerde olduğu mânası çıkarılamaz. İnsan, mekânlara sığmayan Rabbini, farkında olmadan hep yücelerde düşündüğünden böyle buyurulmuştur. Nasıl ki duada eller yukarıya kaldırılır. Vahiyler, kitaplar, melekler, emirler yukarıdan indirilir. Hâşa, bunlar Allah’ın yukarıda olduğunu anlatmak gayesini taşımazlar. Bu müteşabih âyetler insana bir tasavvur verirler. Bu gibi âyetler Allah’ın mutlak yüceliğini ifade ederler. Bunlar. “O’nun hiç benzeri yoktur!” (42,11) “Yüzünüzü nereye döndürürseniz Allah oradadır!” (2,115) gibi muhkem âyetlerin ışığında gerçek mânalarını bulurlar.  

(4) Buna “gökteki melekler” anlamını verenler de olmuştur; ancak çoğunluk, burada Allah’ın kastedildiği düşüncesindedir. Bununla beraber, bu ifade bir yücelik ve münezzehlik ifadesidir; yoksa Allah’a mekân yakıştırmamaktadır. 6:3’te de buyurulduğu gibi, “Göklerde de, yerde de Allah odur.”  

5573 Cf. 17:68 and n. 2263. Also Cf. the story of Qarun in 28:76-82. If we feel safe on land, it is because Allah has made this earth amenable, manageable and serviceable to us (verse 15 above). But if we defy Allah and break His Law, have we any security, that even this comparatively unimportant safety in a fleeting world will last? Looking at it from a purely physical point of view, have there not been dreadful earthquakes, typhoons, and tornadoes?