Muddessir Sûresi 56. Ayet Meali

[694] Dileyenin öğüt alacağı hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XX, 156-158.Müddessir sûresinden çıkarılacak genel ilkeler için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XX, 159-160.  

Bkz. 76/30 ve dipnotu, 81/29  

(*) Âyet numaralandırmada 53 ve 54. âyetlere birlikte meal virilmiş, dolayısıyla son âyetle birlikte sure, 56 ayet olması gerekirken iki baskıda da 55 âyet olarak numaralandırılmıştır.  

Kul, kendi fiilinin yaratıcısı değildir. Fiili yaratan Allah Teâlâ, cüzî irâdesi ile kesbeden ise insandır. Allah Teâlâ’nın irâdesi ve yaratması olmadan hiçbir şey gerçekleşmez. O her şeyin yaratıcısıdır. Kullarına düşünme, tercih ve karar kabiliyetini veren de Allah Teâlâ’dır, bunu her an yaratarak devam ettiren de Allah Teâlâ’dır. Kendilerine bahşedilen cüz’î irâdeleri ile Allah Teâlâ’nın emrine/rızasına göre hareket etmeyi tercih edenler, O’nun rahmetine ve cennetine nâil olurlar, küfrü tercih edenler ise ebedî cehennem azabına düçar olurlar.  

1- Zorla yaptırmadıkça. 2- Allah, koyduğu kurallarla, kötü ve zararlı şeylere karşı korumada ve bağışlamada yetkin ve yeterlidir.  

(*) Mezkür cümle anlaşılmaya çalışılırken, öncelikle; (ومايذكرون) ifadesinin “ fiil-i muzarî nefy-i hâl” olduğuna dikkat edilmelidir. Sarf/Sentax ile henüz karşılaşan kişilerin dahi bildiği üzere, ((ما ينصر kalıbı “yardım etmiyor” demektir. “Yardım etmez” şeklinde genel zamanlı bir anlam kast edebilmek için, ( (لاينصر denmesi gerekir. Yani (وما يذكرون ) cümlesi, “Şu an öğüt almıyorlar!”demektir. İkinci bir husus da şudur; meallerde ‘’öğüt alamazlar’’ şeklindeki ifadede de çok yanlıştır, çünkü böyle olması için bu cümle ولن يذكرون) ) şeklinde olması gerekirdi, yani cümlenin başında nefy/olumsuz edatı (لن) edatı bulunmalıdır. Bu nedenle meallerde geçen ‘’ Allah dilemeksizin öğüt alamazlar veya öğüt almazlar’’ şeklindeki çeviriler hatalıdır. Zira nefiy edatları olan (ما – لا - لن)’’ gibi harflerinin anlamları olumsuz olmasına rağmen yine birbirlerinden farklıdır. Çünkü, (ما) sadece hazır zaamnı olumsuz yapar, geniş ve gelecek zamanı değil, zira bunun için (لا) harfi kullanılır. Ayrıca ‘’ öğüt alamazlar’’ şeklindeki ifade için de (لن) harfinin gelmesi lazım. Hâlbuki bu ayette ne (لا) harfi var,ne de (لن) harfi vardır! Bu nedenle ayetle ilgili mealler hatalıdır. Üçüncü olarak; bu cümlenin devamındaki) ( (إلا أن يشاء اللهُ kalıbının Kur’ân’daki kullanımına dikkat edilmelidir. “Ancak, Allah dileyecek olursa başka”mealindeki bu kalıp, yüce Allah’ın geleceğe dönük edimlerinde daima şu ankinden farklı başka bir şey dileyebileceği’ ihtimalinin bulunduğunu, yani dilemelerinin ‘olup-bitmiş’ olmadığını gösterir. Buna göre; âyette, insanlara önce; “فَمَن شَاء ذَكَرَهُ ﴾) ‘’Artık kim dilerse ondan (düşünüp) öğüt alabilir. Yani isteyen istediği zaman öğüt alabilir, kimseye bir engel yoktur. Böylece onların öğüt almayı elbette dileyebileceği’ beyan edilmektedir; “onlar ise, öğüt almayı dilemiyorlar…” buyrularak, mevcut duruma dikkat çekildikten sonra, “Ancak, Allah (özgür iradelerini ellerinden almak suretiyle buna zorlamak) isterse o başka” buyrularak akıl ve iradelerinin ipotek altına alınmadığı, şu an inkârı tercih etmekteyseler de ileride başka tercihte bulunabilecekleri belirtilmektedir. Âyette söylenen şudur: Şu an realite o ki; onlar Kur’an’dan öğüt almak niyetinde değildirler! Ama gelecek, her tür ihtimale gebedir, yani ileride öğüt alabilirler ( تفسير الكشاف) وما يذكرون إلا أن يشاء الله يعني: إلا أن يقسرهم على الذكر ويلجئهم إليه؛.  

Benzer mesajlar: İnsân 76:30; Tekvîr 81:29. Yüce Allah’ın dilediği şey ise Zümer 39:7 gereği kullarının şükür ehli (mümin) olmalarıdır.  

30 Yani, Allah rahmetiyle onları -kendi içlerinden gelerek- doğru seçimde bulunabilmeleri için kalplerini ve zihinlerini hakikati kabule açık kılmadıkça. (Ayrıca bkz. 81:28-29, not 11 ve 14:4, not 4.)  

[5441] Zımnen: Böylece Allah da insanın öğüt almasını dilediğine göre, artık kimse “Eğer Allah isteseydi, ne biz ne de atalarımız asla şirk koşmazdık” (6:148) türünden bahanelerle Allah’a iftira etmemelidir. Yani: İnsanın dilemesini de Allah dilemiştir: Vermeyi dilemeseydi, dilemeyi vermezdi.  

Hidâyete gelmek, kişinin kendi elinde değildir. İradesini hidâyet yönünde kullanması neticesinde Cenab-ı Hakkın ona hidâyeti nasib etmesi, hidayeti kalbinde yaratması ile kul doğru yolu bulur. Bu, ince kader sırrıdır. Eğer Allah Teâlâ, insanları kendi hallerine bıraksaydı, mukadderatlarını Kendisi tayin etmeseydi, dünyanın nizamı altüst olurdu. En büyük zararı insanlar çekerdi. “Bir Kadir-i mutlak eylemişken tanzim, Devran görünür her kula bin türlü sakîm, Her kul verebilseydi meramınca nizam, Her devrini eylerdi cahîm içre cahîm.” (Yahya Kemal) Bir insan ne kadar günahkâr olursa olsun bunlardan vazgeçerek Allah’ın rahmetine sığınırsa, Allah onu bağışlar. Yoksa Allah Teâlâ, yapılanları unutmama, ille de cezalandırma, kin tutma gibi şeylerden münezzehtir.  

[*] Bkz İnsan 76/29-31 ve Tekvir 81/27-29  

(8) 7:174-175 ve 76:30’un açıklamalarına bakınız.(9) Bu âyeti açıklayan bir hadis-i kudsî şöyledir: “Yüce Allah buyuruyor ki: Korkulmaya lâyık olan Benim. Benden korkan, Benimle beraber başka bir tanrı edinmesin. Onu affetmeye ehil olan da Benim.” (Tirmizî, Tefsir 74:4; İbni Mâce, Zühd: 35; Dârimî, Rikak: 16.)  

5808 Righteousness as well as Forgiveness have their source in Allah's Will. Man's Righteousness has no meaning except in relation to the Universal Will. For Taqwa see n. 26 to 2:2. If we take the word here in the sense of "the fear of Allah", the translation would be: "He alone is worthy to be feared, and He alone is entitled to grant Forgiveness."