Meryem Sûresi 56. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 21/85.  

Hz. İdris, Hz. Şit’in oğludur. Hz. Adem'in altıncı kuşaktan torunudur. Kur’an’a göre İnsanoğluna Allah tarafından gönderilen üçüncü peygamberdir. Allah ona otuz sahife vermiştir. Kābiloğullarına peygamber olarak gönderilmiş, kavminden Allah’a itaat etmelerini, şeytana karşı çıkmalarını istemiş, fakat kavmi onu dinlememiştir.Bu ayetlerde Hz. İbrahim’in doğruluğu ve ödünsüzlüğü, Hz. Musa’nın mücadelesi ve sabrı, Hz. İsmail’in özünün sözünün bir olması ve sadakati, Hz. İdris’in vefası ve dürüstlüğü gibi daha pek çok güzel vasıfları hatırlatılarak inananlara ahlâkî anlamda mesaj veriliyor.  

41 Klasik müfessirlerden ekseriyeti, Kur’an’da 21:85’de bir kere daha ismi geçen İdris Peygamber’i Tevrat’ta (Tekvîn, v, 18-19 ve 21-24) bahsi geçen Hanok’la (Enoch) özdeşleştirmektedirler. Ne var ki, bütünüyle tahmine dayanan bu görüş herhangi bir delille desteklenmemiştir. Bazı modern Kur’an müfessirleri ise İdris isminin Osiris’in Araplaşmış biçimi olduğu görüşünü ileri sürmektedirler. (Osiris, eski Mısır dilindeki As-ar ya da Us-ar isminin eski Yunan dilindeki versiyonudur.) Bu görüşte olanlar, bu isimle anılan kişinin, eski Mısırlılarca sonradan tanrılaştırılan bilge bir kral ya da peygamber olduğunu söylemektedirler (karş. Merâğî XVI, 64 ve Seyyid Kutub, Fî Zilâli’l-Kur’ân, Kahire t.y. cild. XVI, 44); ne var ki, bu, ciddiye alınmak için biraz fazla zorlama bir yorum olarak gözükmektedir. Sonuç olarak, ilk Kur’an müfessirlerinden bazıları (Abdullah İbni Mes‘ûd, Katâde, ‘İkrime ve Dehhâk) “İdris”in İlyas Peygamber’in (Tevrat’ta İlya (Elijah) olarak geçmektedir; bu konuda bkz. 37:123 hk. 48. not) başka bir ismi olduğunu söylemişlerdir ki bizce bu son derece makuldür.  

[2513] İdris ismi Kur’an’da bir kez daha (21:85) geçer. İbn Mes’ud, İbn Abbas, Mücahid ve Dahhâk bu ismin Sâffât 123’te geçen İlyas nebinin diğer bir adı olduğu yorumunu yapmışlardır. 58. âyette “Âdem’in neslinden” denilmesi, Hz. İdris’in çok daha erken dönemde yaşamış bir peygamber olduğu anlamına gelir. “İdris İlyas’tır” sonucunu üreten klasik yorumlara dayalı “yeniden doğuş” söylemi de mesnetsizdir. Bu yorumlar onun Eski Ahid’deki Hanok’la özdeşleştirilmesinden kaynaklanmıştır. İdris ismi “ders, öğrenim, bilgi”ye delâlet eder. Bazı çağdaş müfessirler Mısırlılarca sonradan tanrılaştırılan bilge kişi Osiris’in Arapçalaşmış şekli olduğu görüşündedirler. Kadim hikmetin babası olarak bilinen Hermes’in (trismegistos) Hz. İdris olduğu yorumlarını ismin delâleti de doğrular gibidir. Bir sonraki âyetteki yüce konum da, Hz. İdris’in hikmetin babası oluşunu teyit eder. Taberî Tarih’inde Allah Rasûlü’nden “kalemi ilk yontanın İdris nebi” olduğuna dair bir rivayet nakleder (I, 174). Allah en doğrusunu bilir. [2514] Çevirimizin gerekçesi için bkz: Âyet 41, not 49.  

İdris’in asıl adı Uhnuh (Enoch) olup, Nuh (a.s.)’ın 3. batın dedesidir. Rivâyete göre, kendinden önceki insanlar deri giyinirken o elbise dikmeye başlamış ve giymiştir. Ona 30 sahife indirilmiştir. Kalemle ilk yazı yazan, yıldızlar ve hesap ilmi ile ilk meşgul olan odur.  

2508 Idris is mentioned twice in the Qur'an, viz.: here and in 21:85, where he is mentioned among those who patiently preserved. His identification with the Biblical Enoch, who "walked with God" (Gen. 5:21-24), may or may not be correct. Nor are we justified in interpreting verse 57 here as meaning the same thing as in Gen. 5:24 ("God took him"), that he was taken up without passing through the portals of death. All we are told is that he was a man of truth and sincerity, and a prophet, and that he had a high position among his people. It is this point which brings him in the series of men just mentioned: he kept himself in touch with his people, and was honoured among them. Spiritual progress need not cut us off from our people, for we have to help and guide them. He kept to truth and piety in the highest station.