Meryem Sûresi 30. Ayet Meali

1- Bu cümle, geçmiş zaman kipiyle “Bana Kitap verdi ve beni Nebî yaptı.” şeklinde ifade edilmişse de; anlam olarak, “ Bana Kitap vermeyi ve beni Nebî yapmayı hükme bağladı/kararlaştırdı.” şeklinde anlaşılmalıdır.  

(*) İsa, dedi ki: “Ben Allah’ın kuluyum”. İşte bu Hz. İsa’nın Kur’an’da bize aktarılan ilk sözleridir. Neden bu kelimeler seçilmiştir? Zira insanlar Hz. İsa’nın vefatından sonra onun babasız doğumunu ilahlığına, Rab oğlu olduğuna delil olarak kullanmışlardır. Bk: (Maide:116)‘’Ben Allah’ın kuluyum.’’ sözünün seçilmesi ‘’onun Rab/İlâh/Rabbin oğlu/Rabbin yetkilerine sahip birisi’’ olmadığını vurgulamaya ve insanların Hz. İsa’nın ilahlığı hakkındaki inançlarına bir reddiyedir. Burada şayet Hz. İsa’nın mucizevî olarak bebekken konuştuğu doğru kabul edilecek olursa bebek İsa’nın ilk sözleri ‘’Ben Allah’ın kuluyum, bana Kitab’ı vermeyi hükme bağlamış ve Benim peygamber olmamı takdir etmiştir, -sonraki âyetlerde- ‘’ve hayatta kaldığım sürece bana namaz kılıp zekât vermeyi (ve bunları insanlara da emretmemi) takdir buyurmuştur.’’ olmazdı. Bir bebek zaten kulluk edemez, namaz kılamaz, zekât veremez, istese de zorba bir eşkıya olamaz. Oysa bağlama uygun olarak ilk sözleri “Anneme iftira atmayın! O doğru söylüyor, annem iffetsizlik ve azgınlık yapmadı.” Gibi Hz. Meryem’in Cibril’e gösterdiği ilk tepkiye benzer bir savunma modunda olması gerekirdi. Meryem sûresinin geneline yayılan sinematografik üslubu burada da görmekteyiz. Birbirinden kopuk gibi duran bu konuşmalardan, Hz. Meryem’in kavmi ile konuşmadan çocuğunu alıp uzaklaştığı, Hz. İsa’nın yıllar sonra konuşabilecek çağa gelince risâletle emredildiği ve annesi ile kavmine dönüp Hz. Zekeriya ve Hz. Yahya’nın nübüvvet mücadelesine yardım etmeye başladığını anlamaktayız. Meryem sûresinin genelinde anlatılan bir ömürlük yaşanmışlıkları özet olarak anlatılmaktadır. Rabbimiz önemli anları bize atlamalı bir üslupla aktarıyor. Ayrıca Ebul Kasım el-Belhi de ‘Hz. İsa bu sözü, mükellef yaşa gelmemiş olsa bile, anlayan bir mürahik (buluğa yakın yaşlarda) iken söylemiştir” demektedir. 22. âyette Hz. Meryem’in hamile kaldığından bahsettikten sonra 23. âyette hemen doğum sancıları çekip devamında bir hurma ağacının dibine gidişinden bahsedilir. Dikkat edilirse Hz. Meryem’in gebelik süreci olan ortalama 9 ay 10 günlük uzun sürede ne yaptığından ne yaşadığından hiç bahsedilmez. Zira o dönem geçiştirilmiştir. Şimdi de aynı üslubu bu âyetlerde görmekteyiz. Daha dünkü çocuk olarak gördükleri ve konuşmaya gerek görmedikleri Hz. İsa’nın vahiy alacak yaşa gelip akıl baliğ olduğu dönemde anlatılmamıştır. Zira Hz. İsa “beni nebi olarak yarattı” demeyip “Nebi kıldı” demesi de bunun sonradan olduğunu gösteren dilsel delilidir. Nebî deyimi, yükseklik anlamına gelen “nübüvvet” kelimesinden türemiştir. Buna göre “nebî“,her bakımdan yüksek bir makamdan önemli ve hayatî haber alan, bu haberi yaşamakla mükellef olan, insanlara doğru ve önemli haber getiren kimse demektir. Nebî’nin çoğulu “enbiya” ve“nebiyyun’’ dur. Nübüvvet, elçilik görevinin daha çok Allah’a bakan yönünü risâlet ise insanlara bakan yönünü ifade eder. Kaynak: (Meryem sûresi -Kurandan Hayata) Yani buna göre Hz. Meryem doğum yaptıktan hemen sonra çocuğunu onlara göstermiyor, belki daha önce Hz. Meryem’in bakımını üstlenen ve himayesinde tutan yalnız Hz. Zekeriya ve ailesini haberdar ediyor ve doğurduğu çocuğu mümeyyiz çağına gelinceye kadar başka bir yerde saklı tutuyor. Diğer halk ise o zamana kadar bundan haberdar olmamıştır, ama ne zaman ki çocuk büyüyüp konuşma ve mümeyyiz çağına gelince o zaman onlara gösteriyor. Mesela: Biz, bir erkek ve bir kadına işaret ederek,’’bunlar evlendiler, çocuk sahibi oldular’’dediğimiz de bunların evlenir evlenmez hemen çocuk sahibi olduğunu mu söylüyoruz? İşte bu da böyle, yani Hz. Meryem çocuğunu doğurduktan hemen sonra getirip halka göstermemiş, belki çocuk konuşabilir ve mümeyyiz olma çağına geldikten sonra onu umuma/halka göstermiştir. (الله اعلم) Bu nedenle önceki âyetle bu âyet arasında zamansal bir farklılık olsa gerektir. Kur’an’ın bu veciz (eliptik ve eksiltili) üslubunun örneklerini birçok yerde görmek mümkündür... (M. İslamoğlu Meali 30. Ayet Açıklaması) Ayrıca [Hz. İsâ (a. s.)’ın Allah’ın bir kulu olduğuna dair sözü İncîl’de de yer alır... (KM, Matta, 12,18) Burada da yüce Allah ondan KULUM diye söz etmiştir. (…18 "İşte, benim seçtiğim kulum; Canımın kendisinden razı olduğu sevgilim; Ruhumu onun üzerine koyacağım ve Milletlere hükmü ilân edecektir…) İncil - Kitab-ı Mukaddes.  

9 Bir önceki ayette Hz. İsa’nın doğumu ve annesi Hz. Meryem’in kavmine çocuğu göstermesi anlatılıyordu. Hz. Meryem susma orucunda olduğu için sorulara cevap vermiyor, sadece çocuğa işaret ediyor ve “Bu çocuğu bana Allah verdi” demek istiyor. Akabinde çocuğun konuşması ayeti geliyor ama bu ayet bir önceki ayetin devamı gibi gözükse de aslında devamı olmadığı anlaşılıyor. Çünkü Hz. İsa’nın cevabı, annesinin masumiyetini ifade eden bir cevap olmalıdır. Eğer biz, Allah isterse bebeği bile konuşturur, O’nun her şeye gücü yeter, tezinden hareket edersek, yani Hz. İsa o anda konuşmuş olsa bile, annesi susma orucunda olduğu için, sorulan soruya uygun cevap vermiş olabilir diye düşünebiliriz. Hâlbuki buradaki cevap, tamamen peygamberlikle ilgili ve toplumu hak yola davet eden bir hitaptır. Nitekim ayetin başında-her ne kadar zorunlu olmasa da “kâle” (dedi) fiilinin önünde- atıf vavı dediğimiz vav harfi veya takip fâ’sı dediğimiz, “bunun üzerine, hemen, akabinde” diye tercüme edilen “fâu takibiye” de yok. Buradan da bu bölümün bir önceki bölümden ayrı olarak vahyedilmiş olduğunu veya ayrı ele almamız gerektiğini düşünebiliriz. Hz. İsa’nın kavmine olan bu hitabı risalet görevini aldığı zaman yapmış olması Kur’an’ın semantik analizine ve anlam bütünlüğüne daha uygundur. Ayrıca fiiller mazi sigasıyla gelmiş, bu geçmiş zamanda olup bitti anlamında değildir. Bir işin gelecekte mutlaka olacağı anlamındadır. Allah’ın bir çocuğa kitap ve peygamberlik vermesi, namaz ve zekâtla yükümlü tutması Kur’an semantiğine ve sünnetullaha da aykırıdır. Peygamberlik henüz aklı kâmil olmayan birine verilmediği gibi tebliğ göreviyle de yükümlü tutulmaz. Nitekim Hz. Musa’ya risalet görevinin belli bir yaşa geldikten sonra verildiğini Tâhâ, 20/41’deki ifadeden anlıyoruz. Bu sebeple Hz. İsa’nın kavmine bu hitabı kendisine fiilen nübüvvet görevi verildikten sonra olduğu kanaatindeyiz. Bu ayetlerin Hz. Peygamber’e inzalinin atıf vavsız veya takip fâ’sı vb. olmadan yapılması, bunun bir önceki pasajdan ayrı ve bağımsız olduğu ve Hz. İsa’nın da risalet görevini aldıktan sonra kavmini/ Yahudileri hak yola davet için yaptığı anlaşılıyor. Bu sebeple doğumunu anlatan pasajdan ayrı bir pasaj olarak ele aldığımız için olduğu gibi yani mazi sigasıyla/kipiyle çevirdik.  

Bu ayet “nebilere (peygamberlere) kitap verilmediği” şeklindeki anlayışın yanlış olduğunun delillerindendir. Benzer mesajlar: Bakara 2:213; İsrâ 17:55.  

1 Hz. Îsâ (a.s) bu sözleri beşikteyken söylemiştir. Bazıları bu mucizeyi görmemek için Hz. İsa’nın bu sözleri büyüdükten sonra söylediğini ifade etmişlerdir. Konu ile ilgili olarak Bk. (Âlu İmrân: 46, Mâide: 110)  

23 Kur’an her ne kadar, 3:46’da, Hz. İsa’nın “[daha] beşikte [iken] insanlarla konuştuğu”nu yani, daha erken çocukluk çağlarında hikmetle donatıldığını- ifade ediyor ise de, 30-33. ayetler, gelecekte gerçekleşecek bir şeyi ifade için, tekid amacıyla, geçmiş zaman kipini kullanarak olacak şeylerin tasavvurunu sağlayan bir mecaz özelliği gösterir gibidir. (Ayrıca bkz. bundan sonraki not.)24 Bir insana, o insan zihinsel planda ve hayat tecrübesi olarak tam bir olgunluğa erişmeden önce ilahî vahiy tevdî edilerek peygamberlik görevi verilmesi düşünülemeyeceği için, Taberî’nin naklettiğine göre, ‘İkrime ve Dehhâk bu pasajı “Allah bana kitap bahşetmeyi hükme bağlamıştır (kadâ) ... ilh.” şeklinde tefsir etmişler ve dolayısıyla bu ayeti gelecekle ilgili bir atıf, bir îma olarak değerlendirmişlerdir. Taberî’nin kendisi de aynı tefsiri sonraki ayete uygulayarak ona şu anlamı vermiştir: “O bana salâtı ve arınmak için vermeyi (zekâtı) emretmeyi hükme bağlamıştır”. Bununla birlikte, bütün bu pasajın (30-33. ayetler) Hz. İsa tarafından çok daha sonraki bir çağda, yani, yetişkinliğe ulaştığı ve kendisine fiilen peygamberlik görevi tevdî edildikten sonra, dile getirildiği de söylenebilir; bir başka deyişle, bu ayetlerin, yetişkinlik döneminde Hz. İsa’nın hayatına hakim olacak olan manevî ve ahlakî ilkelerin ve özellikle de Hz. İsa’nın yalnızca “Allah’a kul olma” konusundaki derin bilinç ve duyarlığının gelecekteki tezahürleriyle önceden ifadesi olarak anlaşılması mümkündür.  

[2487] Önceki âyetle bu âyet arasında zamansal bir farklılık olsa gerektir. Kur’an’ın bu veciz (eliptik ve eksiltili) üslubunun örneklerini bir çok yerde görmek mümkündür. Bu iki pasaj arasında İsa büyümüş, vahiy almış ve tebliğe memur kılınmış olmalıdır. Âyetin gösterdiği budur.