Mâide Sûresi 89. Ayet Meali

[Not: Yapılan günahlar ve haksızlıklar karşılığı kefaret olarak bir köleyi özgürlüğe kavuşturma tavsiyesi, bu kötü uygulamanın kökünü kurutma amaçlıdır.]  

13.Bakara suresinin 225. ayeti kerimesi de bu konu ile ilgilidir. Bu ayeti kerimenin meali ile ilgili dipnotta da bu konuda açıklamada bulunulmuştur.  

[104] Yemin ve kefareti hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VI, 138-143.  

Bkz. 2/225“Allah ayetlerini size böylece açıklıyor ki şükredersiniz” yani büyük bir günah işlemişsiniz, vebal altına girmişsiniz ve bundan kurtulmanız gerekiyor. Bunun için Allah kurtuluş yolunu ayetleriyle size gösteriyor. İşte sizi bu günahtan kurtardığı için Allah’a şükretmeniz gerekiyor. Yemine karşı ortaya konan bu duyarlılığın temelinde insana saygı vardır. Allah, insanların birbirlerini aldatmalarını ve bu konuda etkili olmak için kendi adını istismar etmelerini şiddetle yasaklıyor. Böyle durumlarda insanların imkânlarına göre yasağın ehemmiyetine binaen on yoksulu yedirmek, köle azat etmek, üç gün oruç tutmak gibi ağır müeyyideler koyuyor.  

Üç çeşit yemin vardır: 1- Bile bile yalan yere yapılan yemin. Bunun keffareti yoktur. Çünkü bu büyük bir vebaldir, keffaretle temizlenmez. Tövbe ve istiğfar gerekir. 2- Yanlışlıkla, boş bulunarak yapılan yemin. Buna bir şey gerekmez. 3- Kişinin gelecekte bir şeyi yapacağına veya yapmayacağına dair ettiği yemin. Bu yeminin bozulması hâlinde keffaret gerekir. Âyet, bu keffaretin nasıl yerine getirileceğini açıklamaktadır.  

 Allah üzerine bilerek yemin eden bir kimse yeminini yerine getirmelidir. Eğer yeminle yapacağı iş haram ve kötü bir iş ise bu takdirde kötü işi yapmayacak, yemini bozacak ve keffâreti yerine getirecektir. Keffâret yeminden caymanın bedeli ve bağışlanma vasıtası olup âyette zikredilen ilk üç şeyden birini yapmakla yerine gelir. Bunlara gücü yetmeyen de üç gün oruç tutar.  

Kölelik konusundaki Kuran'ın tutumu için bak 4:25; 90:1-20.  

1- Yalan söyleme amacıyla yapılmayan veya doğru sanılarak yapılan. 2- Oruç. 3- Boyunduruk altında bulunan kimseye, özgürlüğüne kavuşmasını sağlamak için yardım etmek. Rekâbe, boyun demektir; boyunduruk altında bulunan kimseler için de kullanılan bir sözcüktür. Sözcük olarak; gözetlenmek, gözetlemek, korumak, korunmak anlamlarına gelmektedir. 4-Yeminlerinizi bozmanızın bedeli. 5- Hükümlerini. 6- Gerekeni yaparsınız.  

(*) Üç çeşit yemin vardır: 1- Bile bile yalan yere yapılan yemin. Bunun kefareti yoktur. Çünkü bu büyük bir vebaldir, kefaretle temizlenmez. Tövbe ve istiğfar gerekir. 2- Yanlışlıkla, boş bulunarak yapılan yemin. Buna bir şey gerekmez. 3- Kişinin gelecekte bir şeyi yapacağına veya yapmayacağına dair ettiği yemin. Bu yeminin bozulması hâlinde kefaret gerekir. Âyet, bu keffaretin nasıl yerine getirileceğini açıklamaktadır. (Dy. İşleri Meali (Yeni) 89. Ayet Açıklaması) Not: Mevcut meallerde olduğu gibi (رَقَبَةٍ)’’rekabe’’ ifadesinden sadece kalasik köleyi anlamak çok yanlıştır. Çünkü (رقبة)’’rekabe’’ köle dâhil, herhangi bir nedenle boyunduruk altında bulunan, özgürlüğü kısıtlanan, hapis veya esarette bulunan kimseler için kullanılır. Bu nedenle bugün eskiden olduğu gibi pazarda bir meta gibi satın alınan köleler yoksa da onun benzeri olan bu diğer şıklar (modern kölelik) her zaman vardır ve bunlar kıyamette kadar da var olmaya devam edecektir. İşte Kur’an evrensel bir kitap olduğundan, yani her çağa ve her insana hitap ettiğinden dolayı (عبد)’’abd’’, yani köle kelimesini değil de her zaman var olan (رقبة)’’rekabe’’ ifadesini kullanmıştır. Ayrıca modern kölelik hakkında detaylı bir bilgi için Nisa-4/92. ayet açıklamasına bakılabilir. إن دلالة كلمة ( تحرير رقبة ) هي إطلاق حرية الإنسان وفك قيوده المقيد بها ، فما هي القيود التي تقيد رقبة الإنسان في الواقع الاجتماعي ؟ إن صور القيود الاجتماعية التي تقيد رقبة الإنسان غير محصورة بصورة واحدة, وإنما هي متعددة ,نحو الإنسان الذي يصاب بحالة الإفلاس, ويحكم عليه بالسجن, فيأتي دور المجتمع بأفراده لمساعدة هذا الإنسان, وتحرير رقبته من خلال دفع ما عليه من ذمم مالية ، وكذلك الإنسان الذي يقع في ضائقة مالية ويستدين من غيره ,ولا يستطيع رَدَّ ذلك الدين ,فيصير الدين قيداً في رقبته يمنعه من ممارسة الحياة بصورة متوازنة ومطمئنة, وينعكس ذلك على نفسه وأسرته, فحض الشارع على مساعدته وفك قيده لتحريره من ضغط الدين عليه, وذلك إما بإعفائه من قسم من دينه أو كله حسب الواقع (تحرير رقبة – أهل القران) (فَكُّ رَقَبَةٍ) يعني تخليصها من إعسار، من قَوَد، من أسر وغيره أنت تفكها مما هي واقعة فيه وهذه باقية إلى يوم الدين (فَكُّ رَقَبَةٍ (13) البلد)  

[3] Bakara Sûresi 225. âyet.[4] Gönül ile kasdedilen bir andı bozarsanız.[5] Veya bu kadar yemeği vermek, temlik etmek.[6] Andınızı bozmayın. Veya dilinizi anda alıştırmayın.  

29 Krş. Bakara, 2/225.  

Yeminlerde sorumlulukla ilgili bkz. Bakara 2:225.,Kefaret, kişinin ailesine yedirdiği ya da giydirdiği şeylerin ortalamasından ödenmelidir. Bunun bir veya yarım ölçek buğdaya indirgenmesi, iki öğün yemek olarak belirlenmesi, hatta giysilerde tek parça elbise ile yetinilmesi vs. yaklaşımların yanlış olduğu açıktır.  

1 Yemin: Kelime olarak, itibar edilemeyecek kadar önemsiz söz demektir. Yemin-i lâğv ise; bir yalan kastı bulunmaksızın yapılan yemindir. Bu yeminlerden dolayı keffaret gerekmez. Bk. Bu tür yeminler için Bk. (Bakara: 225)2 Bu tür yeminlere, “yemin-i mün’akide” denir. Mesela “vallahi bundan sonra et yemeyeceğim…” gibi yeminler, böyledir. Bu yeminlerin birer akit olmaları sebebiyle mutlaka yerine getirilmeleri gerekir. Ancak yeminle yapılacağına veya yapılmayacağına söz verilen şey haram bir şeyse kefaretinin verilip o haramın işlenmemesi; yok, helal bir şeyse verilen sözde durulması en uygunudur.3 Bu; ya bu fakirleri akşam ve sabah yemek yedirerek doyurmak ya da karınlarını akşam sabah doyuracak kadar ellerine para/yiyecek vermek sûretiyle olur.4 Yani öncelikle her şeye yemin etmeyin, ettiğiniz yeminleri unutmayın, sonra haram olmayan konulardaki yeminlerinizi bozmayın, bozarsanız da keffaretini verin.  

101 Lafzen, “yeminlerinizdeki düşüncesizce bir söz (lağv) için”. Bu deyim, öncelikle, kişinin İslamî kuralların yasaklamadığı şeylerden (yani, “hayatın güzelliklerinden”) kendini mahrum etmesini amaçlayan yeminlere ve genel olarak da önceden düşünülmeden, yani, kızgınlıkla yapılmış bütün yeminlere işaret eder (karş. 2:224-225; ayrıca 38: 44 ve ilgili not 41).102 Lafzen, “ailenizi beslediğinizin benzeri ile”.103 Lafzen, “onun kefareti ... olacaktır” -buradaki zamir, yemini bozma günahına işaret eder. Kullanıldığı bağlamdan açıkça anlaşıldığı gibi, bu kefaret ihtimali -bu surenin başlangıç cümlesinde açıkça ifade edildiği gibi- bir müminin elinden geldiği kadar dürüstçe riayet etmek zorunda olduğu, başka kişileri etkileyen bilinçli taahhütler ile değil, yalnızca “düşünmeden telaffuz edilen yeminler” ile ilgilidir. Bu genel kuralın istisnaları konusunda bkz. sure 2, not 212.104 Yani, “onları iyice düşünmeden ve sıkça yapmayın” (Râzî).  

[976] Öncesiyle birlikte zımnen: İnsanın yeminle helâli haram kılması, Allah’ın eşyayı koyduğu yere müdâhaledir. Bu Allah’a rağmen bir yemindir ve keffaret gerektirir (Krş: 2:224-225). [977] İslâm’da yemin Allah adına edilir; başka şeyler adına edilen yeminin dinî bir geçerliliği yoktur. Adak ibadet olduğu için değil, Allah adına söz verildiği için kişinin boynuna borç olur.  

(75) Keffâret: örtücü, affettirici bir fidye demektir. (76) Bunları yapamayan  

[1] Bakara sûresinin 223ünci âyet notuna bak.  

(23) 2:224-225’e de bakınız.  

792 Vows of penance or abstention may sometimes be futile, or even stand in the way of really good or virtuous act. See 2:224-226, and notes. The general principles established are: (1) take no futile oaths; (2) use not Allah's name, literally or in intention, to fetter yourself against doing a lawful or good act; (3) keep to your solemn oaths to the utmost of your ability; (4) where you are unable to do so, expiate your failure by feeding or clothing the poor, or obtaining some one's freedom, or if you have not the means, by fasting. This is from a spiritual aspect. If any party suffers damage from your failure, compensation will be due, but that would be a question of law or equity.