Mâide Sûresi 82. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 3/199; 9/31; 24/37; 28/52-55;57/27. Ehl-i tevhid hıristiyanlar (üniter-yenler) bugün Polonya’da, Transilvanya’da, İngiltere’de ve ABD’de yaşamaktadırlar. Allah’ın birliğine, Hz. İsa’nın insan neslinden biri ve peygamber olduğunua inanmaktadırlar. Kiliseden afaroz edildikleri için bağımsız kilise kurmuşlardır. Sayıları 2.000.000 civarındadır (The Encyclopedia of Religion. Ayrıca bk. Kur’an-ı Kerim, 3/113, 114; 57/27, 28).  

82-83.Bu ayeti kerimelerin hıristiyanlarla ilgili bölümü hakkında İbnu Ebi Hatim`in, Said bin el-Museyyib, Ebu Bekr bin Abdirrahman ve Urve bin Zubeyr`den rivayet ettiğine göre bunlar Müslümanların Habeş kralı Necaşi`nin yanına hicret etmeleri Necaşi`nin, onlara yardımcı olması rahiplerin de Meryem suresinde Hz. İsâ (a.s.) ile ilgili açıklamalara inanmaları ve bundan dolayı gözlerinin yaşarması üzerine inmiştir. Buna benzer daha başka rivayetler de nakledilmiştir.  

Ayette Yahudileri anlatan “yehûd” kelimesinin başına “lam-ı ta’rif” vardır, yani belirlilik takısı olarak “el” gelmiştir. Bu da gösteriyor ki; bundan kastedilen, o gün mü’minlerle aynı coğrafyada yaşayan ve İslam’a tavır alan malum Yahudilerdir. Yoksa tarihin her döneminde yaşamış ve yaşayacak olan Yahudileri kapsayan bir husus değildir.Ayette bahsi geçen Hıristiyanların ise, Habeşistan’a (Etiyopya’ya) göç eden Müslümanları iyi konuk eden ve onları hoşgörüyle karşılayan Hıristiyanlar ile Hz. Muhammed’le antlaşma yapan Necran Hıristiyanları olduğu söylenmektedir. Bir sonraki ayette de görüleceği gibi, Habeş Hıristiyanlarından keşişler ve rahipler, Rasülullah’ı tanımak için geldiklerinde, Kur’an’dan okunanları dinleyince ve Hz. Peygamberin tavır ve davranışlarını görünce Müslüman olmuşlardır.  

 Tefsirlerde, bu âyetlerin bahis mevzuu ettiği hıristiyanların, Habeşistan’a göç eden müslümanları iyi karşılayan ve onlara anlayış gösteren hıristiyanlar veya Hz. Peygamber (s.a.) ile antlaşma yapan Necran hıristiyanları olduğu zikredilmiştir. Ancak genel olarak da hıristiyanların, yahudilere ve müşriklere nisbetle müslümanlara karşı daha yakın oldukları bir gerçektir. Gerçi mutaassıp hıristiyanların birleşerek tertipledikleri haçlı seferleri tarihin acı sayfalarını teşkil etmiştir. Bununla beraber dünyadan el ve eteğini çekmiş râhipler ile hıristiyan bilginlerinin ve bunların tesirinde kalan hıristiyanların İslâm’a nisbî yakınlıkları bir vâkıadır. Hz. Peygamber’in zuhurunda birçok râhip ve keşiş O’nu sevgi ile karşılamış ve beklenen peygamber olduğunu itiraf etmişlerdir.  

"Hristiyan" kelimesi Kuran'da hiç geçmez. Bunun yerine, İsa Peygamberden sonra ilk yüzyıllara kadar kullanılan "Nasara" kelimesi kullanılır. (Nasara kenti veya İsa'ya "yardımcılar" olan havarilerden dolayı). Okuyucunun anlayabilmesi için, daha sonra yaygınlaşan "Hristiyan" (Mesihi) ifadesini tercih ettik. Sözkonusu ayetin dili ve bağlamı gözönüne alındığında, Peygamber Muhammed döneminde yaşayan Yahudi ve Hristiyanların politik ve dinsel tavrını anlattığı anlaşılıyor.  

* Bu âyet-i kerîme Habeş kralı Necâşî Ashame ve arkadaşları hakkında nâzil olmuştur.  

1- Sözcüğün başında, “el” takısı, yani belirlilik takısı bulunmaktadır. Dolayısıyla belli bir dönemde, belli bir coğrafyada ve belli bir grup Yahudi'den söz edilmektedir. Yani tarihin her döneminde yaşamış ve yaşayacak olan Yahudi'leri kapsayan bir husus değildir. O gün İslam'a karşı tavır alan Yahudiler söz konusudur. Aksi bir düşünce Kur'an'ın çizdiği anlayışa kesinlikle aykırıdır. 2- Hristiyan'ız. Burada söz konusu edilen Hıristiyanlar da tıpkı Yahudiler gibi belli muhataplardır. Bu bütün zamanları kapsayan bir niteleme değildir. 3- İbadetle meşgul olanlar  

(1)Bu âyetin, Habeş hükümdârı Necâşî’nin gönderdiği hey’et hakkında indirildiği rivâyet edilmiştir. Resûl-i Ekrem (asm) onlara Yâsîn Sûresi’ni okumuş, onlar da ağlayarak Müslüman olmuşlardı ve: “Bu, Îsâya indirilen Kitâb’a ne kadar da benziyor!” demişlerdi. Diğer bir rivâyete göre ise, Hz. Ali (ra)’ın kardeşi Ca‘fer bin Ebî Tâlib (ra), Habeşistan’a hicret ettiğinde Necâşî’nin huzûrunda Meryem Sûresi’ni okuyunca, Necâşî ve berâberindekiler hüngür hüngür ağlayarak İslâm dînini kabûl etmiş olduklarından dolayı bu âyet-i kerîme onlar hakkında indirilmiştir. (Celâleyn Şerhi, c. 2, 264)  

(*) Ayette bahsi geçen Hıristiyanların ise, Habeşistan’a (Etiyopya’ya) göç eden Müslümanları iyi konuk eden ve onları hoşgörüyle karşılayan Hıristiyanlar ile Hz. Muhammed’le antlaşma yapan Necran Hıristiyanları olduğu söylenmektedir. Bir sonraki ayette de görüleceği gibi, Habeş Hıristiyanlarından keşişler ve rahipler, Rasülullah’ı tanımak için geldiklerinde, Kur’an’dan okunanları dinleyince ve Hz. Peygamberin tavır ve davranışlarını görünce Müslüman olmuşlardır. (C. Külünkoğlu Meali 82. Ayet Açıklaması)  

[5] Âlimler, zâhitler.  

28 Bu ve bundan sonraki ayetlerde belirtilen hususlar; Habeşistana göç eden Müslümanlara yakınlık gösteren keşiş ve rahiplerle ilgilidir.  

Bu ayet Hz. Muhammed’in hayatında bizzat müşahede ettiği bir gerçek olmuştur. Sonraki dönemlerde de [Nasârâ] denilen hristiyanların içindeki keşişler ve rahipler müminlere yakın durmuşlardır.  

1 Aslında bunlar da mü’minlere dost değildirler. Fakat birbirlerine kıyas edilirse, Yahûdîlerin düşmanlık ihtimâli Hıristiyanlarınsa sevgi ihtimâli daha fazladır. Zâten bugüne kadar Yahûdîlere nispetle Hıristiyanlardan Müslüman olanların sayısı, kat kat fazladır. 2 Kıssîs: Bir şeyi gece istemek ve araştırmak kökünden türetilmiştir. Din ilimlerini araştıran, ibâdete düşkün, Hıristiyan âlimi demektir.3 82 ve 83. âyetler Habeşistan meliki Necaşi ve arkadaşları hakkında indirilmiştir. (Vâhidî)  

96 Lafzen, “onlardan”.97 Yani, onlar Yahudilerin yaptığı gibi o vahyin İsrailoğulları’na özgü bir lütuf olduğuna inanmazlar: ve onların “papazları ve keşişleri”, tevazuun bütün gerçek itikatların özü olduğunu onlara öğretirler -Burada kayda değer husus şudur: Kur’an, bu bağlamda, Hristiyanları “Allah’ın yanısıra başka herhangi bir kimseye veya şeye ilahlık yakıştırmaya şartlanmış olanlar” (ellezîne eşrakû -geçmiş zaman kipinin kullanımında ifadesini bulan kasıt unsuru burada da vardır tıpkı ellezîne keferû ve ellezîne zalemû’da olduğu gibi) arasında saymamıştır: çünkü Hristiyanlar Hz. İsa’yı ilahlaştırarak şirk günahı (“Allah’ın yanısıra başka bir kimseye veya şeye ilahlık yakıştırmak”) işledikleri halde birden fazla ilaha bilinçli olarak tapmazlardı, çünkü onların akîdesi, teorik olarak, kendisini, bir görüntüler veya “kişiler” üçlüsünde -ki Hz. İsa’nın da bu üçlüden birisi olduğu kabul edilir- tezahür ettirdiği düşünülen Tek Allah inancını varsayar. Bu doktrin Kur’an’ın öğretilerine ne kadar ters düşse de onların şirk’i bilinçli bir niyete dayanmaz; tersine, onların Hz. İsa’yı kutsamaları da “hakkın sınırlarını ihlal etme”lerinden kaynaklanır (bkz. 4:171, 5:77). Karş. bu bağlamda 6:23 ile ilgili not 16’da zikredilen Râzî’nin mülahazaları.  

[971] Kur’an’da kitap ehli üç çevreden oluşur: Yahudi, Nasârâ ve “Biz Nasara’yız diyenler”. Kur’an bu üçüncüleri Hıristiyanlardan ayrı olarak “Biz Nasârâ’yız diyenler” şeklinde tanımlar. Bizim değerlendirmemiz, bunların muvahhid İsevilik inancının Habeşistan’da yaşayan temsilcileri olduğu şeklindedir. Süddî’nin bu kimselerin Habeşistan’dan gelen İseviler olduğu rivayeti de bunu teyit eder. Mekke’de bu inancı temsil eden 3 kişi vardı: Varaka b. Nevfel, Ubeydullah b. Cahş, Osman b. el-Huveyris. Sonuna kadar Hanif (Hz. İbrahim’in dinine mensup) kalan Hz. Ömer’in amcası Zeyd b. Amr b. Nufeyl ile Varaka arasındaki bu tercih farkından doğan tartışmalar kaynaklara geçmiştir. [972] Kur’an, kitap ehlinin sapmasını aktarırken, kasıt unsurunu bünyesinde barındıran ellezine eşraku ya da doğrudan kimliğe dönüşmüş bir nitelik olan muşrikûn formunu kullanmıyor. Yukarıdaki âyette geçtiği gibi sadece “akidede haddi aşmak” (77) olarak niteliyor. Bu âyet Kur’an’ın Nasârâ dediği Hıristiyanlardan farklı olarak “Biz Nasârâ’yız” diyen bir gruba mensup keşişlerin ve rahiplerin inançta kibirli olmamalarını artı bir puan sayarak, Yahudilerin düşmanlığının da doğru adresini göstermiş oluyor: İnançta kibir. Bu sûrenin 5. âyetinde, ayrıca 43, 44, 46, 48, 66, 68, 69. âyetlerinde ifadesini bulan tüm kutsal kitapları ve onlara inananların imanını bir ‘değer’ olarak tanıyan Kur’an, inançta kibri kendisine inananların gönlünden kazımak istemiştir. Kendisine inananlardan, bir değer olan imanı inkâr etmemelerini isteyen (5:5) Kur’an, Tevrat’a inananların ona, İncil’e inananların da ona uymalarının ahlâkî bir zorunluluk olduğunu hatırlatarak (5:43, 47) “inançta kibre” yer olmadığını isbatlamıştır. Yine, Allah’ın her ümmet için ayrı bir “şeriat” ve ayrı bir “yöntem” koyduğunu ifade eden Kur’an, kendisiyle birlikte geçmiş vahiylere de inanmayı şart koşmuştur (5:59).  

[*] Burası hal cümlesi sayılmıştır.  

789 The meaning is not that they merely call themselves Christians, but that they are such sincere Christians that they appreciate Muslim virtues, as did the Abyssinians to whom Muslim refugees went during the persecution in Makkah. (R). 790 Qissis: I have translated as "devoted to learning," following the Commentators. It seems to be a foreign word, possibly Abyssinian rather than Syriac, as the reference seems to be to the Abyssinian Christians. Their real devotion to learning and the renunciation of the world by the Monastic Orders are contrasted with the hypocrisy and arrogance of the Pharisees and Scribes.