Mâide Sûresi 67. Ayet Meali

Bu âyetin iniş sebebi hakkında çeşitli rivâyetler vardır. Bir rivâyete göre Hz. Muhammed (s.a.a), bir gün, bir ağacın kaba - gölgesinde yatmış, uyumuştu; kılıcını da yatmadan, ağacın dalına asmıştı. Bir bedevi, yavaşça gelmiş, kılıcı alıp kınından sıyırmıştı. Bu sırada pıtırtıdan uyanan Peygambere, şimdi seni benim elimden kim kurtaracak, demiş, Hz. Muhammed (s.a.a)'den, Allah cevabını alınca pek ürkmüş, hattâ başını ağaca çarpmıştı. Bu olay üzerine bu âyet indi. Bir başka rivâyete göre gene bir gün, çadırında yatacağı sırada, beni insanlardan kim koruyacak demiş, dışardan yak ve silâh sesleri duyunca kimdir onlar diye sormuş, Huzayfa ve Sa'd olduğunu ve kendisini korumak için geldiklerini öğrenince yatmış, fakat bu esnâda bu âyet inince başını dışarı çıkarıp siz gidin, beni Allah koruyacak demişti. Mûsevilerle Hıristiyanları dine davetten çekinmemesi, müşriklerin tanrılarının asılsız olduğunu söylemekten vazgeçmemesi için indiğine dair rivayetler de vardır. Bir başka rivayete göreyse Vida haccından dönerken inmiştir. Bunun üzerine Hz. Muhammed (s.a.a), Gadiru Humm denen yere konmuş, öğle ve ikindi kılındıktan sonra deve hamutlarından yapılmış olan minbere çıkıp, ey insanlar, bilmez misiniz ki ben, insanlara, nefislerinden evlayım ve bilmez misiniz ki erkek-kadın, her inanana, nefsinden evlayım demiş; herkes tasdik edince Hz. Ali'nin elini tutup kaldırarak, ben kimin mevlasıysam, yani kimin üstünde tasarrufum varsa, yahut kimin efendisiysem, yahut da kimin dostuysam bu Ali de onun mevlasıdır, demiştir (Sa'labi Tefsiri, İst. Üniv. K. Arap. yaz. 1703, 32. a - 34 - a - Başka rivayetler içinde aynı kitaba b.)  

bk. Kur’an-ı Kerim, 2/272; 13/40.  

[100] Risalet ve tebliğ görevleri hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VI, 92-95; IV, 442-448.  

* “Farz-ı muhâl”; Gerçekleşmesi asla mümkün olmayan bir konu hakkındaki varsayım, “Kesinlikle olamaz ve olmayacak fakat sayalım ki oldu” manasında. * “Allah seni insanlardan (seni öldürmelerinden) korur”; Âyet-i kerîmedeki insanlardan kasıt kâfirlerdir.  

(1)“Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın hıfzı ve ismeti (maddî ma‘nevî musîbetlerden muhâfaza edilmesi) bir mu‘cize-i bâhiredir (açık bir mu‘cizedir). وَاللّٰهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ *[Ve Allah, seni insanlardan muhâfaza edecektir] âyet-i kerîmesinin hakikat-i bâhiresi (açık hakikati) çok mu‘cizâtı gösterir. Evet, Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm çıktığı vakit, değil yalnız bir tâifeye, bir kavme, bir kısım ehl-i siyâsete veya bir dîne, belki umum pâdişahlara ve umum ehl-i dîne tek başıyla meydan okudu.Hâlbuki onun amcası en büyük düşman ve kavim ve kabîlesi düşman iken, yirmi üç sene nöbetdarsız, tekellüfsüz, (zorlanmadan) muhâfazasız ve pek çok def‘a sû’-i kasda ma‘ruz kaldığı hâlde, kemâl-i saâdetle rahat döşeğinde vefât edip, mele-i a‘lâya (en yüce meclise) çıkmasına kadar hıfz ve ismeti,* وَاللّٰهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ ne kadar kuvvetli bir hakikati ifâde ettiğini ve ne kadar metîn bir nokta-i istinad (sağlam bir dayanak noktası) olduğunu güneş gibi gösterir.” (Zülfikar, 19. Mektûb, 62)  

(*) Bu ayette yüce Allah kendi tarafından resule vahiy yoluyla indidrilen ne varsa hepsini insanlara okuyup tebliğ etmesini emretmektedir. Şayet kendisine gelen vahyin tümünü insanlara okuyup tebliğ etmemişse, elçilik görevini yerine getirmemiş demektir. Şimdi ‘’Vahy-i metlüv (tilâvet edilen/ okunan vahiy): Vahy-i gayri metlüv (tilâvet edilmeyen/ okunmayan vahiy) diye vahyi ikiye bölen zihniyet sahiplerine soruyoruz! O vahyi gayri metluv nerededir? Yoksa Allah resulü onu okuyup insanlara tebliğ etmemiş midir? Eğer Allah Resulü o vahiy türünü insanlara tilavet edip duyurmamışsa, o zaman haşa elçilik görevini yapmamış olur. Böyle düşünmek ise hem inkârdır hem de Allah Resulüne iftiradır. Yok, o vahy-i gayri metlüv’’ hdislerdir diyorsanız, kıyamete kadar vahyin ürünü olan Kur’an’ın korunması için Allah Resulü Kur’an ayetlerini kitap hâlinde yazdırıp kayıt altına aldığı gibi ikinci vahiy ürünü olan hadislerinin de korunması için neden onları da yazdırıp kayıt altına almadı? Mademki hadisleri de vahiydir, Kur’an’daki vahyin korunması için vahiy kâtiplerini oluşturduğu gibi, ikinci vahiy ürünü olan hadislerin korunması için de neden hadis kâtiplerini oluşturmadı? Bilakis görüyoruz ki, hadislerinin yazılmasına ve kayıt altına alınmasına bile izin vermemiş ve yazılmasını da yasaklamıştır. Eğer hadisleri vahiy ürünü olsaydı, böyle bir şeyi yapar mıdı? İşte Hz. Peygamberin vefatından asırlar sonra kulaktan dolma bilgilerle derlenen piyasalardaki hadislerin hâlini görüyoruz. Bu haidslerin içinde uydurma, yalan, zayıf, münker, tutarsız, çelişkili, Kur’an’a, yüce Allah’ın merhametine, adaletine, akla, mantığa, bilime ve nihayet Hz. Peygamberin Kur’an’a uygun yaşam tarzına aykırı niceleri vardır. Peki, bunlar vahiy mi olur? Eğer Hz. Peygamberin hadisleri, sünnetleri ve içtihatları vahiy olsaydı, Tahrim, Abese ve diğer bazı sûrelerde Hz. Peygamberin bazı tutum ve davranışları yüce Allah tarafından kınanır mıdı? Eğer bugün onun sünneti olarak bildiğimiz her şey vahiy ürünü olsaydı bütün sünnetlerini yerine getirmemiz de tıpkı Kur’an’daki yüce Allah’ın emirleri gibi bize farz olmaz mıdı? Hâlbuki sünnetler farz değildir, onları yerine geitren sevap kazanabilir, ama sünnetleri yerine getirmeyen de asla günahkâr olmaz. Bu nedenlerle Vahyi Gayri Metlüv/yani okunmayan ve metni olmayan bir vahiy/olduğunu düşünmek Allah muhafaza insanı küfre kadar götürür. İşte bu ayetin gereği vahyin tümü metlûv olması gerekir, metlûv olmayan bir vahiy asla söz konusu değildir… Ayrıca burada geçen inkârcılar kendi özgür iradeleriyle inkâr ve sapıklığı tercih ettikleri sürece hidayete ermezler. İşte hadislerin yazılmasını kesin bir dille yasaklayan Müslim’deki hadisi şerif şöyledir: Kur’an dışında benden bir şey yazmayın, kim Kur’an dışında benden bir şey yazmışsa, onu hemen imha etsin…! İşte Hz. Peygamber bu hadisiyle, hadislerinin yazılmasını kesin bir dille yasaklamıştır. Bu nedenle hadislerin yazılması Hz. Peygamberin talimatına aykırı olup onun bu emrini ihlal etmekten başka bir şey değildir. Haşa Hadisleri Kur’an’la (Allah’ın kelamiyle) eş tutan zihniyet sahipleri diyorlar ki, efendim önce Hz. Peygamber hadislerinin yazılmasını yasaklamış, ama sonra izin vermiştir. Peki, onlara soruyoruz! O izin nerede? Neden hiçbir eserde yok? Böyle bir izin olsaydı Kabir ziyaretini önce nehyeden ve daha sonra izin veren Hz. peygamberin hadisi bulunduğu halde neden bunun gibi hadislerin yazılmasına izin verdiğine dair bir hadisi de yoktur? Olması gerekmez miydi? Bu durum kabir ziyaretinden daha önemli değil midir? Ayrıca 1. Hz. Peygamberin vahyi yazacak kâtipleri tayin ettiği gibi, hadislerin korunması için neden hadisleri de yazacak kâtipleri tayin etmedi? 2. Neden Hz. Ebubekir ve Hz. Ömer gibiler kendi dönemlerinde yazılan hadisleri yakıp imha ediyorlardı? 3- Neden sahabe döneminde hadis kitapları yazılmadı? Çünkü bunlar hadislerin yazılmasını yasaklayan Resulullah’ın kesin talimatına uyuyorlardı! O hâlde Hz. Peygamberin bu yasağına rağmen iki asır sonra kulaktan dolma bilgilerle hadis adı altında Kur’an’a, akla, mantığa, bilime, yüce Allah’ın adaletine aykırı olan, zayif, tutarsız, çelişkili, münker ve uydurma hadislerle dolu piyasadaki eserleri yazanlar kıyamet gününde Resulullah’ın bu yasağına rağmen aceba nasıl cevap verecekler? İlgili hadis metnine bkz: لا تَكْتُبُوا عَنِّي، ومَن كَتَبَ عَنِّي غيرَ القُرْآنِ فَلْيَمْحُهُ، وحَدِّثُوا عَنِّي، ولا حَرَجَ، ومَن كَذَبَ عَلَيَّ - قالَ هَمَّامٌ: أحْسِبُهُ قالَ: مُتَعَمِّدًا- فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّار: الحديث صحيح (رواه مسلم)ِ لاتَكْتبوا عنِّي شيئًا سِوَى القُرآنِ ، من كتبَ عنِّي شيئًا سِوى القُرآنِ فليَمحُه : الحديث ثابت (الراوي أبو سعيد الخدري – المصدر فتح المغيث - السخاوي)  

(Celaluddin Siyuti Durr’ul Mansur c.2, s.298’de, Hafız bin Ebi Hatem Razi Tefsir-i Gadir’de, Hafız Ebu Cafer Taberi Kitab’ul Velayet’te, Hafız Ebu Abdullah Mehamili Emali’de, Hafız Ebu Bekir Şirazi, Ma Nezele min’el Kur’ân-i Fi Emir’il Mü’minin’de, Hafız Ebu Said Secistani Kitab’ul Velayet’te, Hafız bin Merduye mezkur ayetin tefsirinde, Hafız Ebu’l Kasım Haskani Şevahid’ut Tenzil’de, Ebu’l Feth Hesais’ul Alevi’de, Muinuddin Meybudi Şerh-i Divan’da, Kadı Şevkani Feth’ul Kadir c.3, s.57’de, Seyyid Cemaluddin Şirazi Erbain’de, Bedruddin Hanefi Umdet’ul Kari fi Şerh-i Sahih-i Buhari’de, Ahmed Sa’lebi Keşf’ul Beyan tefsirinde, Hafız Ebu Naim İsfahani Ma Nezele Min’el Kur’ân fi Ali’de, İbrahim bin Muhammed Himvini Feraid’us Simteyn’de, Nizamuddin Nişaburi tefsir kitabı c.6, s.170’de, Seyyid Şehabuddin Alusi Bağdadi Ruh’ul Meani c.2, s.348’de, Nuruddin bin Sebbağ Maliki Fusul’ul Muhimme s.27’de, Ali bin Ahmed Vahidi Esbab’un Nuzul s.150’de, Muhammed bin Talha eş-Şafii Metalib’us Süul s.16’da, Mir Seyyid Ali Hemedani eş-Şafii Meveddet’ul Kurba’nın 5. Meveddet’inde, Şeyh Süleyman Belhi el-Hanefi Yenabi’ul Mevedde’nin 39. Bab’ında, bu ayetin Gadir günü Hz. Ali (a.s) hakkında nazil olduğunu yazmışlardır. Esbab’un Nüzul s.135’te Vahidi’nin nakline göre, bu ayet-i kerime Gadir-i Hum günü Ali bin Ebi Talib hakkında inmiştir. Tefsir’ul Kebir c.6 s.53’te Fahruddin Razi bu ayetin tefsirinde şöyle naklediyor: “Ey Peygamber! Rabbinden sana indirileni (Hz. Ali’nin velayetini) tebliğ et, eğer bunu yapmazsan O’nun (bütün bir) elçiliğini yapmamış olursun” ayet-i kerimesi, Ali bin Ebi Talib hakkında indi. Ayet indiğinde Resulullah (s.a.a), Ali’nin elinden tutup şöyle buyurmuştur: “Ben kimim mevlası isem Ali de onun mevlasıdır. Ey Allah’ım! Ali’nin velayetini kabul edip onu seveni sen de sev ve onun velayetini inkâr edip düşman olana sen de düşman ol.” Siyuti ise Durr’ul Mensur c.2 s.298’de Ebu Said el-Hudri’den naklen şöyle diyor: “Bu ayet-i kerime, Gadir-i Hum günü Ali bin Ebi Talib hakkında inmiştir.”)  

Tebliğle ilgili olarak bkz. Mâide 5:67, 99; Ra‘d 13:40; Nahl 16:35, 82; Nûr 24:54; ‘Ankebût 29:18; Yâsîn 36:17; Şûrâ 42:48; Teğâbun 64:12; Ğâşiye 88:21.,Yüce Allah Hz. Muhammed’e hitap etmekte ve muhataplarından hiçbir şekilde çekinmeden ve başkaca bir hesap gütmeden onlara gerçeği tebliğ etmesini emretmektedir.  

[959] Bu ibareler, Rasulullah’ın vahyi herhangi bir gerekçeyle gizleme arzusu gösterdiği şeklinde anlaşılamaz. Bu tür bir anlama Elçi’den önce Elçi’yi seçen Allah’a iftiradır. Âyetin maksadı, Tevrat ve İncil’in başına gelenlerin Kur’an’ın da başına gelmemesi için Rasulullah’ın şahsında tüm mü’minleri uyarmaktır. [960] Rasulullah, bu âyetten sonra koruma taleplerini reddetmiştir (Müstedrek). [961] Âyette geçen kâfirîn, ıstılahî anlamından daha çok, lügat anlamıyla alınmalıdır.  

Bu âyet, Kur’ân’ın mûcizelerindendir. Risâlet görevini yerine getirme süreci içinde Efendimiz (a.s.m.)’ın düşmanları gittikçe artmıştı. Mekke müşriklerine, hicretten sonra Medine’deki kalabalık Yahudi kabileleri, Hıristiyanlar ve başka kabîleler de eklenmişti. Hele münâfıklar ve onların Yahudilerle işbirliği yaparak kışkırttıkları Medine dışındaki kabileler de hayli fazla idi. Bunca düşmanlıkların ve fiilen defalarca suikast girişimlerinin ona zarar verememesinin, bu âyette müjdelenen ilâhî koruma ile olduğunda hiç şüpheye yer yoktur.  

[1] Uhud güni Rasûl-ü Ekrem efendimizin yüzi mecrûh olub dişi kırıldığı vakitden sonra nâzil olmuşdur. Bu âyet-i kerîme nâzil oluncaya kadar ashâb-ı kirâmdan bir cemâ'at Rasûlullah hazretlerinin etrâfında toplanmış onı muhâfaza idiyorlardı. Bu âyet nâzil olunca cümlesine izin virüb sufûf-u müslimîne iltihâklarını emr ve "Allâh beni muhâfazayı va'd itdi başka muhâfıza lüzûm kalmadı" buyurdı.  "İbni Abbâs"  

777 Muhammad had many difficulties to contend with, many enemies and dangers to avoid. This is to assure him that his Message was true and from Allah. His mission must be fulfilled. And he must-as he did-go forward and proclaim that Message and fulfil his mission, trusting Allah for protection, and unconcerned if people who had lost all sense of right rejected it or threatened him.