Mâide Sûresi 58. Ayet Meali

Bu ayet namaz için okunan ezanın bir delilidir. İlk ezan hicretten hemen sonra 622 yılında okunmuştur. Ezandan önce farklı yöntemlerle Müslümanlar namaza çağrılıyordu. Sabit bir yöntemle namaza çağrı konusunda Hz. Peygamber bir istişare toplantısı yaptı. Bu toplantıda, çan çalınmasını, borazan kullanılmasını, ateş yakılmasını önerenler oldu ama Hz. Peygamber hiçbirisinden tatmin olmadı. Çünkü Çan’ı Hıristiyanlar, borazanı Yahudiler, Ateş’i Mecusiler kullanıyordu. Hazrec kabilesinden Abdullah b. Zeyd’in teklifiyle bugün olduğu gibi ezan okunmaya başlandı. İlk ezan Bilal-i Habeşi tarafından Mescid-i Nebevi’nin hemen yanındaki yüksek bir evin damından okunmuştur. Ayrıca; “Ey inananlar! Cuma günü namaz için çağrı yapıldığı zaman, alışverişi bırakarak hemen Allah’ın zikrine koşun!” (Cuma, 62/9) ayetindeki çağrının da ezan ile yapıldığı bilinmektedir.  

1- Namaza.  

(*) Buradaki [salât] kelimesi, Allah’a yönelmek, namazı da içerecek şekilde bütün ibadetler, dinî faaliyetler ve desteklerdir. Bu nedenle buradaki çağrı ise sadece namaz için okunan ezan değildir. Bununla birlikte insanları yüce Allah’a iman etmeye, ona yönelip boyun eğmeye, yalnızca ona kulluk etmeye, onun dinine destek olmaya ve yüca Allah’ı anmaya davet etmektir. Yani öyle görünüyor ki, buradaki salât en genel anlamıyla “Allah’a / Allah’ın dinine/ destek ve yalnızca ona kulluk” mânasına gelmektedir. Ezan konusuna gelince; İlk ezan hicretten hemen sonra 622 yılında okunmuştur. Ezandan önce farklı yöntemlerle Müslümanlar namaza/ibadette çağrılıyordu. Sabit bir yöntemle namaza çağrı konusunda Hz. Peygamber bir istişare toplantısı yaptı. Bu toplantıda, çan çalınmasını, borazan kullanılmasını, ateş yakılmasını önerenler oldu ama Hz. Peygamber hiçbirisinden tatmin olmadı. Çünkü Çan’ı Hıristiyanlar, borazanı Yahudiler, Ateş’i Mecusiler kullanıyordu. Hazrec kabilesinden Abdullah b. Zeyd’in teklifiyle bugün olduğu gibi ezan okunmaya başlandı. İlk ezan Bilal-i Habeşi tarafından Mescid-i Nebevi’nin hemen yanındaki yüksek bir evin damından okunmuştur. (C. Külünkoğlu Meali 58. Ayet Açıklaması)  

[1] Veya namaza çağırmağı, ezanı.  

Buradaki [salat] kelimesi, namazı da içerecek şekilde bütün ibadetler, dinî faaliyetler ve desteklerdir. Benzer mesaj: Cum‘a 62:9.  

1 Bu ifâdeden; ezanı hafife almanın küfür ve ezana icabetin vacip olduğunu anlaşılmaktadır.2 Ezan okunup da Müslümanlar namaza kalktıkları zaman Yahûdîlerin gülüp alay ederek: “kalktılar kalkmaz olsunlar, kıldılar kılmaz olsunlar, rukû ettiler etmez olsunlar.” derlerdi. Medine’de bir Hıristiyan varmış ve müezzinin (أشهد أن محمدا رسول الله) dediğini işittiği zaman: “Allah yalancıyı yaksın” dermiş. Bir gece hizmetçisi elinde bir ateş ile odasına giderken bir şerare sıçramış, hane halkı da uykuda imiş. Derken bir yangın çıkmış Hıristiyan da bütün ailesi ile beraber yanmış gitmiş. Bu âyet de bunun üzerine nâzil olmuştur. (Elmalılı)  

[952] Burada kastedilenler, birlikte düşünülmesi gereken bir önceki âyette geçen Hıristiyanlar, Yahudiler ve müşrikler ise, onların namaza nasıl çağrıldıkları meraka değer. Eğer ibareyi böyle anlarsak şu soruyu sormak mukadder olur: Kur’an namaz çağrısının müslüman olmayanları da kapsadığını mı söylüyor? Evet dersek, bu namazın müstesna konumuna ve kişinin dinini belirleyecek ‘sütun’ işlevine bir vurgu olur. Fakat böyle bir okuma müslüman olmayanı namazla mükellef kılma anlamına gelir ki, bu sorunludur. Hayır dersek, o zaman buradaki salât’ın “namaz” dışında bir anlama geldiğini kabul etmemiz gerekecektir. Öyle görünüyor ki, buradaki salât en genel anlamıyla “Allah’a destek ve kulluk” mânasına gelmektedir. Bir önceki âyetle birlikte düşünüldüğünde, namazı hafife almanın dini hafife almak demeye geldiği sonucuna varılabilir (Bkz: 87:15, not 15; 7:170, not 135 ve 2:3, not 6).  

Bu âyet, ezanın dayanağıdır. Ayrıca ezanla alay edip hafife almanın küfür olduğuna delalet eder.  

[4] Medîne'de Nasârâ'dan bir adam vardı. Müezzinin ezan esnâsında "Eşhedü enne Muhammeden Rasûlullah" didiğini işitdiği zamânlarda "Allâh yalancıyı yaksun" diye du'â iderdi. Bir gice ma'a 'âile uykuda oldukları sırada hidmetkârın 'adem-i dikkati yüzünden yangın çıkub evi ile berâber yandılar.  

(21) Ezan, namaz için bir çağrı olmanın yanında, Allah’ın birliğini ve Peygamberimizin risaletini ilân eden çok önemli bir İslâm nişanıdır. Peygamberimizden rivayet edilen birçok sahih hadiste ezanın fazileti ile ezanı okumanın ve dinlemenin önem ve sevabı hakkında büyük müjdeler yer aldığı gibi, ezandan kimlerin hoşlanmadığı da anlatılmaktadır. Bu hadislerden birinde, ezan okunduğu zaman şeytanın ezan sesinin işitilmediği yere kadar kaçtığı bildirilmiştir. (Buhârî, Ezan: 4; Müslim, Salât: 19.) Yukarıdaki âyetten ise, ezan ile alay etmenin kâfirlik anlamına geldiği açıkça anlaşılmaktadır.