Mâide Sûresi 54. Ayet Meali

Tanrı'nın, dininden dönenlere bedel, meydana getirmeyi vaadettiği kavim hakkında birçok rivâyetler vardır. Hasan, Katâde ve Dahhâk'e göre bu kavim, dinden dönenlerle savaşan Abû-Bekr'le ona uyanlardır. "Ansar" dır diyenler olduğu gibi Yemenlilerdir diyenler de olmuş ve bu ayet inince Hz. Muhammed (s.a.a)'in, Abu - Mûsa-l Aş'ariyi işaret ederek bunun kavmidir onlar dediği rivayet edilmiştir. Gene bir rivayete göre Hz. Muhammed(s.a.a)'e bu ayetteki kavim hangi kavimdir diye sorulunca Selman'ın omzuna vurup Fars kavmidir. Biatten dönenlerle, biat etmeyenlerle ve Haricilerle savaşması dolayısıyla Hz. Ali ve ashabıdır diyenler de vardır ki sahabeden Ammar, Huzayfa ve İbni Abbas bu fikirdedir. Muhammed-al Bakır ve Ca'fer-al Sadık'tan da bu rivayet edilmiştir. Mehdi ve ashabı hakkındadır diyenler olduğu gibi her zamanda, kötülüğe ve kötüye karşı koyanlardır diyenler de olmuştur (Macma-al Beyan).  

bk. Kur’an-ı Kerim, 4/133; 14/19-20; 47/38; 48/29; 58/21-22.  

Bkz. 4/133, 6/89, 14/19-20, 47/38, 48/29, 58/21-22  

 İslâm’a hiç girmemiş kâfirler ile müslümanların içinde bulunan münafıklardan başka bir de mürtedler vardır; bunlar, evvelce müslüman oldukları halde sonradan dinden dönen, İslâm’ı terkeden bedbaht kişilerdir. Hz. Peygamber (s.a.) zamanından beri İslâm dünyasında az da olsa irtidat olayları olmuş, bazı şahıs veya gruplar İslâm’ı terketmişlerdir. Ancak bunların, İslâm’ın yayılmasına ve yaşamasına hiçbir zararı olmamış, Allah’ın, cihanı aydınlatmak için yaktığı meş’ale her geçen gün biraz daha kuvvetlenerek yanmış ve ışıklarını beş kıtaya ulaştırmıştır. Tarih boyunca birçok toplum İslâm’ın bayraktarlığını yapmış, onun bayrağı hiç yere düşmemiştir. İnsanlar yeryüzünde yaşadıkları müddetçe de İslâm ümmetinden bir topluluk daima hakkı ayakta tutacak ve bayrağı taşıyacaktır.  

1- Mürted olursa. İslam inancında yer alan, “mürted olanın öldürülmesi” görüşü kesinlikle Kur'an'a aykırı bir düşüncedir. Dinde zorlama yoktur. Rabb'imiz, kullarına dilediğini seçme hakkı vermiştir. Dileyen iman eder, dileyen küfreder. Esas küfür, zorla dindar edilmek veya zorla dinden döndürülmektir. 2- Yüksek onur, şeref, büyük itibar, yücelik, saygınlık üstünlük. 3- Üstünlük, lütuf, ihsan, ikram, cömertlik, hayır, iyilik.  

(2)“İşte ey ehl-i Kur’ân olan şu vatanın evlâdları! Altı yüz sene değil, belki Abbâsîler zamânından beri bin senedir Kur’ân-ı Hakîm’in bayrakdârı olarak bütün cihâna karşı meydan okuyup, Kur’ân’ı i‘lân etmişsiniz. Milliyetinizi, Kur’ân’a ve İslâmiyet’e kal‘a yaptınız. Bütün dünyayı susturdunuz, müdhiş tehâcümâtı def‘ ettiniz, tâ يَاْتِي اللّٰهِ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ اَذِلَّةٍ عَلَي الْمُؤْمِن۪ينَ اَعِزَّةٍ عَلَي الْكاَفِر۪ينَ يُجاَهِدُونَ فِي سَب۪يلِ اللّٰهِ [Allah ileride (onların yerine) öyle bir kavim getirir ki, (O) onları sever; ve (onlar da) O’nu severler; (o bahtiyâr insanlar) mü’minlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı şiddetlidirler! Allah yolunda cihâd ederler!] âyetine güzel bir mâsadak (mazhar) oldunuz. Şimdi Avrupa’nın ve frenkmeşreb (Avrupa fikirli) münâfıkların desîselerine (hîlelerine) uyup, şu âyetin evvelindeki hitâba mâsadak olmaktan çekinmelisiniz ve korkmalısınız!” (Mektûbât, 26. Mektûb, 123)  

(*) “Mürted olanın öldürülmesi” görüşü kesinlikle Kur’an’a aykırıdır. Dinde zorlama yoktur. Rabbimiz, kullarına dilediğini seçme hakkı vermiştir. Dileyen iman eder, dileyen inkâr reder. (Kehf-29)Esas küfür, zorla dindar edilmek veya zorla dinden döndürülmektir. (E. Aktaş Meali 54. Ayet Açıklaması) Bu nedenle mürtedin öldürülmesiyle ilgili rivayet uydurma olup Kur’an’a aykırıdır. Çünkü Kur’an, mürtedin cezası dünyada değil ahirette olduğunu bildirmektedir. Bkz: (Bakara süresi- 217)  

Bu mesaj Bakara 2:217 ve Muhammed 47:38. ayetlerle birlikte okunmalıdır. Söz konusu ayetlerden de anlaşıldığı üzere, fiili bir savaşa girişmedikleri sürece dinden dönenlere herhangi bir ceza verilemez. Onlar yeniden kazanılsın diye çalışılmalıdır.,Bu ayet Fetih 48:29. ayetle birlikte okunmalıdır.,Benzer mesajlar: Nisâ 4:133; En‘âm 6:133; Tevbe 9:39; Hûd 11:57; İbrâhîm 14:19; Fâtır 35:16; Muhammed 47:38.  

1 Müfessirler bu âyetin haberine uyan muhtelif zamanlarda meydana gelen on bir irtidad vakasından bahis etmişlerdir ki üçü Rasulullah’ın vefatından evvel meydana gelmiştir. 1- Benî Müdlic irtidadı. Bir kâhin olan Evsed-i Ansî, Yemen’de nübüvvet iddia edip bazı beldeleri istilâ etti. Rasulullah Yemen valisi Muaz b. Cebel’e emir verdi. Evsed-i Ansî, geceleyin basılıp öldürüldü. O gece Rasulullah bunu haber verdi Müslümanlar, sevindiler ve ertesi gün de Peygamberimiz vefat etti. 2- Müseylimet’ül-Kezzab’ın kavmi olan Beni Hanife irtadadıdır. Hz. Ebu Bekir hilafetinde asker gönderip harp etti ve Hz. Hamza’nın katili Vahşî eliyle öldürüldü. 3- Tuleyha b. Huveylidin kavmi olan BenÎ Esed’in irtidadı. Tuleyha da Peygamberimizin vefatı sıralarında peygamberlik iddia etmiş idi. Buna da Hz. Ebu Bekir, Halid b. Velid’i gönderdi, Tuleyha yenilip Şam’a kaçtı. Daha sonra da Müslüman oldu. Peygamberimizin vefatından sonra Hz. Ebu Bekir zamanındaki irtidadlar da şunlardır: 4- Uyeyne b. Hısn’in kavmi Fezare. 5- Kurre b. Selemet’el-Kuşeyrî’nin kavmi Gatafan. 6- Füca’e b. Abdi Yâleyl’in kavmi Benu Selim. 7- Malik b. Nüveyre’nin kavmi Benu Yerbu’. 8- Secah binti Münzirin kavmi olan Temim’in bir kısmı ki bu Secah Müseylimet’ül-Kezzab ile evlendi. 9- Eş’as b. Kays’in kavmi Kinde, 10- Hutam b. Zeyd’in kavmi Benî Bekr. Allahu Teâlâ Hz. Ebu Bekir’in eliyle bütün bu yedi grup mürtedin de işlerini bitirdi. 11- Cebele b. Eyhem’in kavmi olan Gassan ki bu da Hz. Ömer zamanında Müslüman oldu.2 Konuyla ilgili olarak Bk. (Nisâ: 133, Muhammed: 38)3 Bu âyet, özel bir sebep üzerine değil Müslümanlara, dinden dönmenin hükmünü açıklamak için indirilmiştir.  

76 Lafzen, “sizden her kim imanını kaybederse” -yani, İslam’a düşman olan gayrimüslimlere güvenmelerinin ve onları “dostları” ve manevî önderleri olarak kabul etmelerinin sonucunda.  

[949] Kur’an, dinden dönenin cezasının Allah’ın, meleklerinin ve insanların lânetine uğramak olduğunu beyan eder (Bkz: 3:86-89). Dinden dönenin öldürüleceğine dair her tür rivayet, bu âyet ile birlikte Bakara 217 ve Âl-i İmran 90’a aykırılık teşkil eder.  

İslâm tarihinin başlangıcında üçü Hz. Peygamber (a.s.)’ın vefatından önce olmak üzere on bir toplu irtidad vak’ası olmuştur. Geriye kalanı Hz. Ebû Bekir (r.a.) devrinde yer almıştır. Allah’ın dinine sahip çıkacak topluluk kavramı da çok geniştir. Çeşitli zaman ve mekânlarda İslâm tarihi boyunca, bu evsafta topluluklar Allah’ın lütfu ile eksik olmamıştır.  

Bu âyette iki topluluktan söz edilir: Biri İslâmdan dönen ve bu yüzden silinip gidecek olan mürted toplum, diğeri onların yerine gelip İslâm uğrunda cihâdederek yükselecek olan toplum. İslâmın ilk devirlerinde onbir fırka dînden dönmüştür. Ridde olayı denen bu vak'alardan üçü, Hz. peygamber'in hayâtının sonlarına doğru meydana gelmiş, yedisi Hz. Ebubekir devrinde, biri de Hz. Ömer devrinde olmuştur. İrtidâdedenler, çabucak silinip gitmişlerdir. Âyette bunların tam karşısına, Allah uğrunda cihâdeden, Allah'ı seven ve Allah tarafından sevilen kahraman insanlar konmuştur. Acaba bu kahramanlar kimlerdir? Bu hususta çeşitli görüşler ileri sürülmüştür.Bunların Hz. Ebûbekir ve adamları; ensâr ; Yemen halkı vs. olduğu söylenmiştir. Fakat âyetin anlamı geneldir. Kur'ân'ın bu hükmü kıyâmete kadar bâkîdir. İrtidâd olayını bir devre hasretmek doğru olmadığı. gibi, Allah yolunda cihâdedenleri de belirli bir milletle sınırlamak doğru değildir. Her çağda böyle dînden dönen topluluklar olacak, onların yerine yüce Allah, uğrunda cihâdeden, Kendisini seven ve Kendisi tarafından sevilen kahraman insanlar getirecek, onlar İslâm bayrağını ufuklara dikeceklerdir. Bir zaman Araplar İslâma hizmet etmişler, sonra İranlılar bu hizmeti sürdürmüşler; onların yoldan çıkmaları üzerine hizmet şerefini üstlenen Türk milleti, İslâma sayısız hizmet vermişlerdir. Kim bilir daha nice mürted topluluklar gelecek ve nice kahraman mücâhid milletler onları tarih sahnesinden silip İslâm bayrağını yücelteceklerdir.  

[1] İslâm oldukdan sonra irtidâd iden Yemen'den Benû Müdlic, Müseylemetü'l Kezzâb'ın ashâbı olan Benû Hanîfe ve Tuleyha bin el-Velid'in adamları bulunan Benû Esed haklarrında nâzil olmuşdur.  

767 As "most men are rebellious" ( 5:49 ), it is inevitable that there should be apostates even from such a religion of reason and common-sense as Islam. But here is a warning to the Muslim body that they should not repeat the history of the Jews, and become so self-satisfied or arrogant as to depart from the spirit of Allah's teaching. If they do, the loss will be their own. Allah's bounty is not confined to one group or section of humanity. He can always raise up people who will follow the true spirit of Islam. That spirit is defined in two ways: first in general terms; they will love Allah and Allah will love them; and secondly, by specific signs; amongst the Brethren, their attitude will be that of humility, but to wrongdoers they will offer no mealy-mouthed compromises; they will always strive and fight for truth and right: they will know no fear, either physical, or that more insidious form, which says: "What will people say if we act thus?" They are too great in mind to be haunted by any such thought. For, as the next verse says, their friends are Allah, His Prophet, and His people, the people who judge rightly, without fear or favour.