Mâide Sûresi 5. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 2/236; 4/24-25.  

1.Burada yemek ile kastedilen kesilen hayvandır. Yani: Kendilerine "kitap ehli" denilen yahudilerin ve hıristiyanların kestiklerini Müslümanların yemeleri helal olduğu gibi Müslümanların kendi kestiklerini onlara yedirmeleri de caizdir. Ancak buradaki helallik yine İslam`ın haram-helal ölçülerinin gözetilmesi şartına bağlıdır. Bu itibarla bir kitap ehli tarafından kesilmiş olsa bile kesim şekli İslam`ın helal ettiği şekillerden olmaz yahut kesilen hayvan İslam`ın yenilmesini yasak ettiği hayvan türlerinden olursa yenmez.  

Ehl-i Kitabın avladıklarını ya da kestiklerini (İslam’ın cevaz verdiği hayvanlardan iseler ve Allah’tan başkaları adına kesilmemişlerse) yemekte bir beis yoktur. Ancak kanı akıtılmayarak öldürülen hayvanlarla, Allah’ın adını maksatlı olarak anmayı terk edenlerin kestiği hayvanları yemek caiz değildir. Ayrıca En’âm 6/121’e bkz. Hayvanın kanının olabildiğince akıtılması şarttır, çünkü kanın kendisi zaten 5/3. âyette ifade edildiği gibi haramdır.  

Kitap ehlinin yiyeceklerinin müslümanlara helâl olması izni, domuz eti, boğazlanmadan ölen veya öldürülen hayvanların etleri gibi İslâm’da yenmesi yasaklanmış bulunan yiyecekleri kapsamaz.  

 Temiz ve iyi şeyler, âyet ve hadislerin yasaklamadığı, umumiyetle insanların iğrenç telâkki etmedikleri yiyecek ve içeceklerdir. Bâtıl da olsa, aslı semâvî olan bir dinleri bulunduğu için, ehl-i kitabın, kendi dinî inançlarına göre yenmesi helâl olacak şekilde öldürdükleri hayvanlardan ve diğer yiyeceklerinden -domuz gibi İslâm’ın yasakladıkları hariç olmak üzere- müslümanların da yemeleri caizdir. Kezâ dinini değiştirmemiş de olsa ehl-i kitap kadınlar ile müslüman erkeklerin evlenmeleri caizdir.  

1. İffetli, hür. 2. Mehirlerini.  

(*) Temiz ve sağlığa zararlı olmayan nimetlerin Müslümanlara helâl kılındığı bir defa daha hatırlatıldıktan sonra Ehl-i kitabın yani ilâhî bir kitaba inanmış olan kimselerin kestiği veya avladığı hayvanların ve pişirdiği temiz yemeklerin Müslümanlara helâl olduğu, Müslümanların yiyeceklerinin de onlara helâl kılındığı bildirilmektedir. Ancak yemeklerine domuz eti veya şarap gibi İslâm’ın haram kıldığı herhangi bir şeyi katarlarsa bu, Müslümanlara helâl olmaz. Bu tür haram şeyler karıştırılmadığı takdirde Müslümanlarla gayrimüslimlerin aynı kaptan yemek yemelerinde bir sakınca yoktur… Bununla birlikte ayetin son kısmının, bu izinden yararlanan kişilerin gerek kendilerinin gerekse çocuklarının dinî hayatları konusunda daha duyarlı ve dikkatli olmaları hususunda bir uyarı anlamı taşıdığı söylenebilir. Kaynak: (Kur’an Yolu Tefsiri) Ayrıca aşağıdaki Kurtubi tefsirin metninde aktarılan İbni Abbas’a ait görüşe göre ayette bulunan (المحصنات)’’el muhsanat’’ ifadesinden kasıt iffetli ve akıllı kadınlardır, yani hür kadınlar değildir. عن ابن عباس أنه قال : المحصنات العفيفات العاقلات (تفسير القرطبي) Peki neden bir Müslüman erkek kitap ehli bir kadınla evlenebiliyor, ama Müslüman bir kadın kitap ehli bir erkekle evlenemez? Cevap: Müslüman erkek, Müslümanlık inancı gereği, Kitap ehli kadının peygamberine, kitabına ve bütün kutsal değerlerine inanıyor ve bunlara asla bir saygısızlık ve hakaret yapamıyor. Örneğin, bir Müslüman Kur’an’a ve Hz. Muhammed’e nasıl inanıyor ve saygı duyuyorsa, inancı gereği hem Hz. Musa’ya, Tevrat’ın aslına ve Yahudiliğin kutsal değerlerine, hem de Hz. İsa’ya, Hıristiyanlığın kitabi İncil’in aslına ve bütün kutsal değerlerine de inanmak ve bütün bunlara saygı göstermek durumundadır. Yani İslam bunlara saygıyı Müslüman için bir inanç sistemi haline getirerek, Müslüman bir erkekle evlenen Yahudi veya Hıristiyan kadının bütün inanç ve kutsal değerlerine koruma garantisini vermiştir. Müslüman erkek Yahudi veya Hıristiyan olan eşinin hiçbir inanç ve kutsal değerlerine imanın gereği en ufak bir saygısızlık veya hakaret yapamayacağı gibi, eşinin de Sinagök veya kiliseye gitmesine, dini ibadet ve âyinlerini ifa etmesine de engel olamaz ve hatta ona her türlü yardım ve desteği vermelidir. İşte bundan dolayı Yahudi veya Hıristiyan bir kadın Müslüman eşiyle sorunsuz ve mutlu bir yaşam, huzurlu ve mutlu ailevi bir hayat sürdürebilir. Peki, Yahudi veya Hıristiyan bir erkek de kendisiyle evlenecek olan Müslüman bir kadının Kitabı olan Kur’an’a, peygamberi olan Hz. Muhammed’e ve İslâm’ın kutsal değerlerine saygı gösterip inanıyor mu? İnancı gereği bunlara saygı göstermek durumda mıdır? Veya inancı gereği Kur’an, Hz. Muhammed ve İslam dininin kutsiyetine inanıp saygı gösteriyor mu? Hayır. Bu nedenle onlarla evlenen Müslüman bir kadına dini inancını ve kutsal değerlerini koruma ve inancı gereği yaşama garantisi verilmiyor. Yani Müslüman kadının inancına ve kutsal değerlerine Yahudi veya Hıristiyan erkek tarafından saygısızlık ve hakaret yapıldığı zaman, bu iki eşin birlikte huzurlu ve mutlu bir hayatı sürdürebilmeleri mümkün değildir. İşte bu vb. nedenlerle, Müslüman bir kadının inancına ve Müslümanlığın hiçbir kutsal değerine inancı gereği saygısı olmayan Yahudi veya Hıristiyan bir erkeğin Müslüman bir kadınla evlenmesi uygun görülmemiştir.  

[10] Boğazladıkları yahut bütün yemekleri yahut ekmek ile yemişleri.[11] Yahut azatlı.[12] Şerayi-i İslâmî, Kelime-i şehadeti, Allah'ı inkâr etse veya mürted olsa.  

Bu ayette geçen hüküm esnekliğinde muhataplar Yüce Allah’a çocuk yakıştıran kitap ehli değil, tevhidi koruyabilenler, yani şirke ve küfre düşmeyenlerdir. Bu ayette, daha önce kendilerine kitap verilenlerin namuslu kadınları ile evlenmeye izin verilmekte ancak müslüman kadınların kitap ehlinin erkekleri ile evlenebileceklerine yönelik bir açıklama yer almamaktadır. Dolayısıyla bu durumun caiz oluşunu bu ayete dayandırmak mümkün olmamakla birlikte Kur’an’da bu konuda açık bir yasak bulunmadığını da hatırlatmak gerekir.  

1 Bunlar, Hz. Mûsa ve İsa’nın ümmetinden, tek Allah inancına sahip olanlardır. Üzeyr ve Îsâ Allah’ın oğlu diyenler, bunun dışındadır. Çünkü onlar böyle söyleyerek kâfir olmuşlardır. Zîrâ onların ilâhları kesinlikle Allah değildir. Bk. (Mâide: 72, Tevbe: 30-32)2 Bu yiyecekler, onların kestikleri hayvanların etleridir.3 Burada kadın konusu, ayetin baş tarafındaki yiyecek konusu gibi karşılıklı olarak belirtilmeyip sadece Müslüman erkeklerin ehl-i kitabın kadınlarıyla evlenmesinin helal kılınması sebebiyle, Müslüman kadınların kitap ehliyle ve kâfirlerle evlenmeleri, haramdır.  

14 Öteki vahiy mahsulü dinlerin mensuplarının yiyeceklerinden yararlanma izni, elbette, yukarıda 3. ayette sayılan yasaklanmış et cinslerini kapsamaz. Aslına bakılırsa Hz. Musa Şeriatı da onları açıkça yasaklamıştır; ve bu yasakların Hz. İsa tarafından iptal edildiğine dair İnciller’de de hiçbir kayıt yoktur: Hatta Hz. İsa’nın, “[Musa’nın] Şeriatı[nı] iptal etmek için geldiğimi düşünmeyin ... : onu iptal için değil, icra için [geldim]” (Matta v, 17) dediği rivayet edilir. Böylece, Hz. İsa’nın Paul sonrası izleyicilerinin yiyecek konusunda takındıkları bu hoşgörü, onun bizzat kendi uygulamasına ve koyduğu ilkelere aykırı düşmektedir.15 Müslüman erkeklere diğer vahyedilmiş dinlere mensup olan kadınlarla evlenme izni verildiği halde Müslüman kadınlar gayrimüslim erkeklerle evlenemezler. Sebebi: İslam’ın bütün peygamberlere saygıyı emretmesine rağmen diğer dinlerin mensuplarının bir kısım peygamberleri -mesela, Muhammed (s)’i veya Yahudilerde olduğu gibi, hem Muhammed (s)’i hem de Hz. İsa’yı- reddetmeleridir. Böylece bir Müslüman ile evlenen gayrimüslim bir kadın, -bütün itikadî farklılıklara rağmen- kendi inandığı peygamberlerin İslamî çevrede tam bir saygı ile anılacaklarına emin olduğu halde, bir gayrimüslim ile evlenen Müslüman bir kadın Allah’ın Elçisi olarak gördüğü kimsenin tahkire uğraması ile her zaman karşılaşabilir.16 Yukarıdaki pasaj, Allah’a imanı ve emirlerine uymayı işleyen bu surenin başlangıç cümlesini, yani “Siz ey imana ermiş olanlar, andlaşmalarınıza sadık olun” cümlesini adeta tamamlar. Bunun hemen ardından namaza işaret gelir: çünkü, insanın Allah’a bağlılığı, en anlamlı ve bilinçli ifadesini ancak namazda bulur.  

[897] Âyette kitap ehline ilişkin iki husustan söz edilmektedir. Birincisi yiyecekler, ikincisi hanımlar. Ancak bu ikisi arasında bir fark vardır: Yiyeceklerde karşılıklı helâl kılınma açıkça ifade edilirken, nikâhlama konusunda sadece “onların kadınları”nın helâl kılındığı söylenmiştir. Müslüman erkeğin kitap ehli hanımla nikâhlanmasının cevazını ifade eden ibaredeki tek yönlülük dikkat çekicidir. Sonuç olarak âyet bir müslüman ile kitap ehlinin yiyeceklerini karşılıklı olarak serbest kılarken, bir müslüman erkeğin ehli kitap bir kadın almasını serbest kılmış, tersi bir duruma dair bir şey söylememiştir. Atâ, ehl-i kitabın kadınlarıyla evlenmeye izin veren âyetin ruhsat olduğunu, zira o zaman müslüman hanımların az olduğunu, kendi zamanında ise buna ihtiyaç kalmadığını söyler ve “ruhsat zail olmuştur” der (Râzî). Nihaî hükmü elbette İmam Atâ’nın vardığı sonuç değil âyet koymuştur. Fakat Atâ’nın bu yaklaşımı, vahyi maksat ve ruhunu gözeterek okuma konusunda ilk nesillerin yaklaşımına ışık tutucudur ve önemlidir. [898] Zımnen: Kim problemli de olsa imanı mutlak inkârla bir tutarsa, onun ameli boşa gitmiştir. Bunu şu rivayet destekler: “İnsanlardan bazıları, bize, Müslümanların (o zaman) şöyle dediğini aktardılar: ‘Biz kitap ehlinin kadınlarıyla nasıl evlilik yapalım, onlar bizim dinimize mensup değil ki?’ Bunun üzerine Allah bu âyeti indirdi” (Taberî). Bu ibare metinde olmayan bir “Allah” ismi takdir edilerek “kim Allah’ı inkâr ederse” şeklinde de okunmuştur. Taberî bu ikisini telif etmeye çalışır, fakat çok da ikna edici olamaz.  

Ehl-i kitabın kendi dinî kurallarına göre kestikleri temiz hayvanın eti helâldir. Ehl-i kitabın namuslu kadınları da müslüman erkekle evlenebilir. Âyetin sonu müslümanı uyarmaktadır.  

(5) Allah’a veya Onun indirdiği hükümlere iman etmeyi ve kemale ermiş olan dine bütünüyle teslim olmayı kabul etmeyen.  

699 The question is for food generally, such as is ordinarily "good and pure": in the matter of meat it should be killed with some sort of solemnity analogous to that of the Takbir. The rules of Islam in this respect being analogous to those of the People of the Book, there is no objection to mutual recognition, as opposed to meat killed by Pagans with superstitious rites, (Cf. 6:139). In this respect the Christian rule is the same: "That ye abstain from meats offered to idols, and from blood, and from things strangled, and from fornication." (Acts. 15:29). Notice the bracketing of fornication with things unlawful to eat. 700 Islam is not exclusive. Social intercourse, including inter-marriage, is permitted with the People of the Book. A Muslim man may marry a woman from their ranks on the same terms as he would marry a Muslim woman, i.e., he must give her an economic and moral status, and must not be actuated merely by motives of lust or physical desire. A Muslim woman may not marry a non-Muslim man, because her Muslim status would be affected: the wife ordinarily takes the nationality and status given by her husband's law. A non-Muslim woman marrying a Muslim husband would be expected eventually to accept Islam. Any man or woman, of any race or faith, may, on accepting Islam, freely marry any Muslim woman or man, provided it be from motives of purity and chastity and not of lewdness. 701 As always, food, cleanliness, social intercourse, marriage and other interests in life, are linked with our duty to Allah and faith in Him. Duty and faith are for our own benefit, here and in the Hereafter, ( Cf. 39:65).