Mâide Sûresi 48. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 2/41; 6/116; 11/118; 12/103; 16/36; 17/107-108; 21/25; 22/78; Tefsîru Ebüssuûd, 3/45-46.  

9.Değişik peygamberlerin tebliğlerine muhatap olan ümmetlerin her biri için.  

[97] Kur’ân’ın görevleri hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VI, 42-52.  

Din, insanlara, yaratılış gayesini ve varoluş hikmetini bildiren Allah tarafından konulmuş kanunların, direktiflerin bütünüdür. Dinle amaçlanan; hayata yön vermek ve gerçekçi bir yaşam biçimi belirlemektir. Allah’ın dine yüklediği misyon; yaratılış safiyetinden, fıtratından uzaklaşan insanların yaşam biçimlerini yeniden düzenlemek, onları yasalarla istikamet vermek ve onları koruma altına almaktır. Ayette geçen “şir’a” terimi “yol, mezhep, adet, metot” gibi anlamlara gelmektedir. Kur’an’da, bir topluluğun sosyal ve manevi refahı için gerekli olan sistemini göstermek için kullanılır. “Şir’a ile birlikte kullanılan “minhâc” kelimesi ise, genellikle soyut anlam taşıyan “açık yol”, yani bir “hayat tarzı, yaşam biçimi” manasına gelir. Ancak, bu iki kelime, yalnızca belli bir inanç sistemi ile ilgili kanunları değil, aynı zamanda Kur’an’a göre Allah’ın her peygamberi tarafından tebliğ edilen bütün değişmez, temel manevî hakikatleri de kapsayan din teriminden anlam olarak daha dar kapsamlıdır. Çünkü Peygamberler tarafından tesis edilen belli bir şeriat (hukuk sistemi) ve tavsiye edilen hayat biçimi (minhâc), zamanın ihtiyaçlarına ve her toplumun kültürel gelişmesine bağlı olarak değişir. İsra suresinin 17/84. ayetinde de belirtildiği gibi herkes farklı eğilimlere, yeteneklere, karaktere, yetiye sahiptir. İnsanlar, birbirlerinden farklı yapılarda yaratılmışlardır. Allah onlara doğru yolu ana sınırlarıyla göstermiş ve bu sınırlar içerisinde onları serbest bırakmıştır. Bugün için insanların temel kaynağı ve dayanağı Kur’an olmalıdır. Ancak hayat tarzları, Kur’an’la çizilen ilahı sınırların dışına taşmamak kaydıyla kültürel farklılıklara göre değişebilir. Bu açıdan bakıldığında din ile şeriati aynı kapsamda düşünmek doğru değildir. Yani Allah’ın dini insanlığı yarattığından beri sabit, şeriatı ise yaşanılan dönemin şartlarına göre değişkendir. O halde, Allah’ın dinini gözetme adına, tüm insanları aynı çatı altında birleştirmeye, her devirde şartlar değişmesine rağmen aynı uygulamayı dayatmaya ve tek merkezden yönetmeye kalkmak da doğru olmaz.  

 Allah’a inanmış, peygamberlere ümmet olmuş dünya insanları, farklı görüşler, politika ve menfaatler yüzünden birbiriyle uğraşacak, birbirini yiyecek yerde peygamberlerinin çağırdığı hayırlı hedeflere varma yolunda yarış içinde olmalıdırlar.  

48-50 Muhammed, Kuran'dan başka bir şeyle hüküm vermiyordu. Ne varki Buhari, Müslim, Ebu Davud, gibi cahiller, uydurdukları hadislerle Muhammed'i Kuran ile çelişip duran ikinci bir hüküm kaynağı haline getirmişler ve cahillik döneminden kalma hurafeleri islam dinine sokmuşlardır. Din, sadece Allah'ındır. Muhammed'in biricik görevi ise Allah'ın dinini insanlara iletmekti. Bak 6:19, 38, 114.  

1- “Müheymin/düzenleyen” sözcüğü; çarpıtılmış, tahrif edilmiş hakikatleri ve tevhid inancının gerçeğini ortaya koymak demektir. 2- Hakikat; gerçek doğruluk. Bir işin doğrusu. Gerçeklik. Gerçek olan. Doğru olan. Bir şeyin aslı ve esası. 3-Tutku, kuruntu, bencil ve çıkarcı istekler, geçici tatminler. Sahip olunan olanakları imtiyaza dönüştürmek. Vahiy yerine din adamları sınıfınca uydurulan şeylere uymak. 4- İlahi yasalar bütünü. Gerçeğin kaynağına götüren yol. 5- Ki nasıl kimseler olduğunuz belli olsun.  

(1)“Enbiyâ-yı sâlife (geçmiş peygamberler) zamânında, tabakāt-ı beşeriye (insanlık tabakaları)birbirinden çok uzak ve seciyeleri (ahlâkları) hem bir derece kaba, hem şiddetli ve efkârca ibtidâî (fikirleri basit) ve bedeviyete (göçebeliğe) yakın olduğundan, o zamandaki şeriatlar, onların hâline muvâfık bir tarzda ayrı ayrı gelmiştir. Hattâ bir kıt‘ada bir asırda, ayrı ayrı peygamberler ve şeriatlar bulunurmuş. Sonra âhir zaman peygamberinin gelmesiyle, insanlar güyâ ibtidâî (ilkokul) derecesinden, idâdiye (lise)derecesine terakkī ettiğinden (yükseldiğinden), çok inkılâbât ve ihtilâtât (değişiklikler ve karışıklıklar) ile akvâm-ı beşeriye (insan kâvimleri) bir tek ders alacak, bir tek muallimi dinleyecek, bir tek şeriatla amel edecek vaziyete geldiğinden, ayrı ayrı şeriata ihtiyaç kalmamıştır, ayrı ayrı muallime de lüzum görülmemiştir.” (Sözler, 27. Söz, 158)  

(*) Din, insanlara, yaratılış gayesini ve varoluş hikmetini bildiren Allah tarafından konulmuş kanunların, direktiflerin bütünüdür. Dinle amaçlanan; hayata yön vermek ve gerçekçi bir yaşam biçimi belirlemektir. Allah’ın dine yüklediği misyon; yaratılış safiyetinden, fıtratından uzaklaşan insanların yaşam biçimlerini yeniden düzenlemek, onları yasalarla istikamet vermek ve onları koruma altına almaktır. Ayette geçen “şir’a” terimi Kur’an’da, bir topluluğun sosyal ve manevi refahı için gerekli olan sistemini göstermek için kullanılır. “Şir’a ile birlikte kullanılan “minhâc” kelimesi ise, genellikle soyut anlam taşıyan “açık yol”, yani bir “hayat tarzı, yaşam biçimi” manasına gelir. Ancak, bu iki kelime, yalnızca belli bir inanç sistemi ile ilgili kanunları değil, aynı zamanda Kur’an’a göre Allah’ın her peygamberi tarafından tebliğ edilen bütün değişmez, temel manevî hakikatleri de kapsayan din teriminden anlam olarak daha dar kapsamlıdır. Ayrıca ayette geçen’’Sizden her bir ümmet için, bir şeriat (hukuk düzeni) ve bir yol (metot/ uygulama yöntemleri) önerdik…’’ şeklindeki ifadeyle insanlığı tek hizaya tek çizgiye sokmaya çalışmanın/tek bir ümmet yapmanın Allah’ın iradesine uygun olmadığı anlatılıyor. Bu çaba isterse Hakk çaba olsun. Çünkü bu durumda imtihan gereği yüce Allah’ın İnsanoğluna bahşetmiş olduğu özgür iradesini tekrar elinden almak anlamına gelir. Bu durumda ise insanoğlu kendi iradesiyle hareket edemeyen bir robottan farkı kalmazdı… İsra suresinin 17/84. ayetinde de belirtildiği gibi herkes farklı eğilimlere, yeteneklere, karaktere, yetiye sahiptir. İnsanlar, birbirlerinden farklı yapılarda yaratılmışlardır. Allah onlara doğru yolu ana sınırlarıyla göstermiş ve bu sınırlar içerisinde onları serbest bırakmıştır. Bugün için insanların temel kaynağı ve dayanağı Kur’an olmalıdır. Ancak hayat tarzları, Kur’an’la çizilen ilahı sınırların dışına taşmamak kaydıyla kültürel farklılıklara göre değişebilir. Bu açıdan bakıldığında din ile şeriati aynı kapsamda düşünmek doğru değildir. Yani Allah’ın dini insanlığı yarattığından beri sabit, şeriatı ise yaşanılan dönemin şartlarına göre değişkendir. O hâlde, Allah’ın dinini gözetme adına, tüm insanları aynı çatı altında birleştirmeye, her devirde şartlar değişmesine rağmen aynı uygulamayı dayatmaya ve tek merkezden yönetmeye kalkmak da doğru olmaz. (C. Külünkoğlu -Meal Açıklaması)  

[2] Muharref olanı olmayandan ayırır surette.  

21 Müheymin kelimesi koruma altına almak demektir. Buradan anlaşılan, Allah bütün eski gönderdiği kitap ve vahiyleri, Kur’an içinde koruma altına almıştır. İbrâhim’e, Musa’ya, İsa’ya ve diğer bütün peygamberlere ne vahyetmişse onlara şunu “vahyettik, dedik” diye zaten Kur’an’da tekrar bildiriyor. 22 Sadece hukuki anlamda değil, ahlaki ve itikadi anlamda da neyin doğru neyin yanlış olduğuna dair hükümler var demektir.  

Benzer mesajlar: En‘âm 6:35, 107, 149; Yûnus 10:99; Hûd 11:118-119; Ra‘d 13:31; Nahl 16:9, 93; Secde 32:13; Şûrâ 42:8.,Kimlerin ne ile imtihan edileceği konusundaki temel öğreti Mâide 5:48’de “Fakat size verdiği imkânlarla sizi denemek için (böyle yaptı).” şeklinde belirlenmektedir. İmtihan edilecek oluşumuz elbette gerçektir; ancak herkese aynı soruların sorulacağını iddia etmek hatalıdır. Çünkü imtihanın insanlara verilen nimet ve imkânlar üzerinden gerçekleşeceği açık bir biçimde ifade edilmektedir. Benzer mesajlar: Bakara 2:233, 286; Nisâ 4:84; En‘âm 6:152, 165; A‘râf 7:42; Mü’minûn 23:62; Talâk 65:7.  

1 Müheymin: Bir şey üzerine koruyucu ve kollayıcı olan demektir. Bu sıfat Kur’an için, Hz. Mûsa ve Hz. İsa’ya gönderilen Tevrât ve İncil’in hükümlerini koruması ve Yahûdî ve Hıristiyanların Tevrât ve İncil olduklarını söyledikleri kitapların doğrularını söylemesi sebebiyle kullanılmıştır.2 Şir’a: Sözlükte, ırmak veya her hangi bir su kaynağından su içmek veya almak için gidilen yol demektir. Bu da istiâre yoluyla; “Allah’ın bir toplum için gerekli olan hukuk sistemini göstermek için, kullarına Peygamberleri aracılığıyla gönderdiği ve onları hakka götüren yol, yani din”, anlamında kullanılır. Şir’a, şeriat şeklinde de kullanılmış olup aynı kökten geldikleri için ikisi de aynı anlama gelir. Mutasavvıflar; şir’anın dinin genel hükümleri yani şeriat, minhac’ın ise; şeriatın da üzerinde olan, dinin en mükemmel yaşayış biçimi (!) olan tarikatlar olduğunu söylemişler ve bir delil getirmeyip bunu kişilerin anlayışına bırakmışlardır. Bu; tamamen mesnetsiz ve keyfi bir yorumdan ve yeni bir din icat etmekten başka bir şey değildir. Bazı Müslüman görünmek zorunda olanların da; Allah’ın indirdikleriyle hükmetmemek için İslâm’la şeriat’ın ayrı şeyler olduğunu söylemeleri tenkite bile değmeyecek basitliktir.3 Minhâc: Açık yol, hayat biçimi, metot demektir. Yani “bütün şir’aları kapsayan genel bir cadde ve ilâhi metot” anlamında kullanılır. Her ümmete Peygamberleri tarafından getirilen hükümler, birer şir’a, bütün Peygamberlerin getirdiği ana din ilkeleri olan îman esasları ise minhac’tır. Buna göre; Hz. İsa’dan Hz. Muhammed’e kadar olan ümmetlerin şeriatı İncil’de, Hz. Muhammed’den kıyamete kadar gelecek ümmetlerin şeriatı da Kur’an’-dadır. Ve bütün bu şeriatların ortak inanç esasları ve metotları da yine Kur’an’dadır. Yani Kur’an, bütün dinlerin ve kitapların tüm hükümlerini ihtiva eden ve her ümmetin hayat tarzına rehber olacak şeriatlarını kapsayan gerçek minhac’tır.  

64 Muheymin ortacı, heymene, “[bir şeyi] gözetledi” veya “[onu] kontrol etti” rubâ‘î fiilinden türetilmiştir ve burada Kur’an’ı geçmiş kitaplarda neyin gerçek neyin gerçek dışı olduğuna karar vermenin belirleyici ölçüsü olarak tanımlamak için kullanılmıştır (bkz. Menâr VI, 410 vd.).65 Lafzen, “onlar arasında ... hüküm ver”. Bu, yalnızca hukukî ihtilaflar için değil, ama aynı zamanda ahlakî anlamda neyin doğru neyin yanlış olduğuna dair hükümler için de geçerlidir (bkz. yukarıdaki not 55). Önceki ayette “İncil’in izleyicileri”nin ve baştaki pasajlarda da Tevrat’ın anılmasından açıkça anlaşılacağı gibi, burada sözü edilen halk hem Yahudiler hem de Hristiyanlardır.66 “Her biriniz için” ifadesi, insanlığı oluşturan çeşitli toplumları anlatır. Şir‘a yahut şerî‘a terimi, lafzî olarak, (insanların ve hayvanların yaşamaları için zorunlu olan su ihtiyacını karşıladıkları) “su kaynağına giden yol”u gösterir ve Kur’an’da bir topluluğun sosyal ve manevî refahı için gerekli olan bir hukuk sistemini göstermek için kullanılır. Diğer taraftan minhâc terimi, genellikle soyut anlam taşıyan “açık yol”, yani bir “hayat biçimi” anlamına gelir. Ancak, şir‘a ve minhâc terimleri, yalnızca belli bir inanç sistemi ile ilgili kanunları değil ama aynı zamanda Kur’an’a göre Allah’ın her peygamberi tarafından tebliğ edilen bütün değişmez, temel manevî hakikatleri de kapsayan dîn teriminden anlam olarak daha dar kapsamlıdır. Çünkü Peygamberler tarafından tesis edilen belli bir hukuk sistemi (şir‘a veya şerî‘a) ve tavsiye edilen hayat biçimi (minhâc), zamanın ihtiyaçlarına ve her toplumun kültürel gelişmesine bağlı olarak değişir. İşte bu “çoklukta birlik” Kur’an’da sıkça vurgulanmıştır (mesela, 2:148’in ilk ayeti, 21:92-93, yahut 23:52 vd.). Öğretilerinin evrensel geçerliliği ve metinsel değişmezliği ile Peygamber Muhammed (s)’in “hâtemu’l-enbiyâ’”, yani, peygamberlerin sonuncusu (bkz. 33:40) olması gerçeği nedeniyle, Kur’an, bütün vahiylerin zirvesini temsil eder ve ruhî/manevî tatminin en son, en mükemmel yolunu ortaya koyar. Ancak Kur’an mesajının bu benzersizliği, önceki inançların mensuplarını Allah’ın rahmetine ulaşmaktan alıkoymaz: çünkü -Kur’an’ın sıkça işaret ettiği gibi- onlar arasından Tek Allah’a ve Hesap Günü’ne (yani, bireyin ahlakî sorumluluğuna) katıksız biçimde inananlar ve erdemlice bir hayat yaşayanlar, “ne korkacak ne de üzüleceklerdir.”67 Yani, “kendinizi Allah’a teslim etme ve O’na itaat etme niyetinizi çeşitli bağlayıcı dinî kurallar aracılığıyla sınamak için” (Zemahşerî, Râzî), “ve böylece, ilahî kaynaklı evrim kanununa uygun biçimde sosyal ve manevî olarak gelişmenizi sağlamak için” (Menâr VI, 418 vd.).68 Lafzen, “ihtilaf ettiğiniz şeyleri size bildirir” (karş. sure 2, not 94). Böylece Kur’an, Allah’a inanan müslim ve gayrimüslim herkese, dinî uygulamalarındaki farklılıkların, onları karşılıklı düşmanlığa sürüklemek yerine “hayırlı işlerde birbirleriyle yarışma”ya yöneltmesi gerektiğini vurgulamaktadır.  

[939] el-Muheymin (h-m-n’den; aslı mue’min) “Şahid olan, koruyan, şaibeyi gideren, problemi izale eden” anlamına gelir (Tâc ve Lisan). [940] Şir‘a bir şeyin başlangıç hâli, minhac ise gelişmiş hâlidir. Din tek, şeriat çoktur. Şeriat’la aynı kökten olan şir‘a kişiyi suyun kaynağına götüren yol anlamına gelir. Mecazen insanı hakikatin kaynağına götürdüğü için ilâhî yasalar bütününe şeriat denmiştir. Bu yol ataları taklide değil, kıyılarını döve döve akan gür bir ırmağın yatağına götürmelidir. O kutlu yatağa her nesil kendi ‘şimdi ve burada’sından çıkarak ulaşacaktır. Öncülerin yolun dikenlerine katlanma pahasına açtığı çığırı artçılar işlenmiş bir yola çevireceklerdir. Açılan ve açılacak olan bu tür patikaları meşru kılan tek şey, ucunun ana yol olan sırat-ı müstakim’e çıkmasıdır. [941] Zımnen: İddianızla değil isbatınızla gelin! Kur’an bütün ilâhî vahiylerin zirvesidir. Ruhî/mânevi arınmanın en son, en mükemmel yol ve yöntemini temsil eder. Kur’an, mesajının eşsizliğine rağmen, önceki vahiylerin mensuplarını Allah’ın rahmetinden dışlamaz. Onları ‘hayır yarışına’ çağırır. Allah’a, Hesap Günü’ne inanan ve sâlih amel işleyen herkesin mutlaka ödüllendirileceğini vurgular (2:62, 5:69). Bu yarışın zemini tüm şeriatların ortak ruhudur. Ne kadar tahrife uğramış olursa olsun, ilâhî mesajın ruhu ölmez. Eğer geçmiş vahiylerin temsilcileri inançlarında samimilerse, bu ruhu bulmak için tüm ilâhî vahiylerin zirvesini temsil eden Kur’an’a hakem olarak başvurmalıdırlar.  

(1) Kur'an, kendinden önceki kitapların koruyucusu ve kollayıcısıdır, onlardaki ayetleri doğrular, onları Allah'ın kelamı olarak kabul eder, fakat onlara sokulan tahriflere de işaret eder, hak ile hak olmayanları birbirinden ayırt eder. Kur'an ölçüdür, diğer kitaplar üzerinde tasdik ve teyidine baş vurulacak emin bir merci, bir koruyucu ve bir hak şahittir. (2) Şir'a, zamanların ve zeminlerin durumlarının değişmesiyle değişebilen dinin dalları, minhac da, daima sabit, açık ve devamlı olan dinin asıllarıdır ki, şir'a bunun şubeleri ve çeşitleri demektir. Her ümmetin mensup olduğu peygambere indirilen özel hükümler şir'a, Allah'a, peygamberlere, ahirete iman gibi, bunların hepsinin ortak ve birlik oldukları asılları da minhacdır. Bu iki durum dolayısıyladır ki, bazan peygamber ve şeriatların ihtilaf noktasını, bazan da "O size, dinden Nuh'a tavsiye ettiğini, sana vahyetiğimizi, İbrahim'e, Musa'ya ve İsa'ya tavsiye ettiğimizi -dini doğru tutmanız ve onda ayrılığa düşmeyesiniz diye -şeriat yaptı’’- Şura/13- ayeti gibi ittifak noktasını belirten ayetler görürüz. Bu ayet bize gösteriyor ki, geçmiş ve şimdiki ümmetlerden çeşitli ümmetlere, nefsani arzularına uymamaları için önce hallerine uygun birer şir'a ve minhac verilmiştir, mesela Hz. Musa'dan İsa'nın gönderilmesine kadar olan ümmetin şir'ası Tevrat'ta ve İsa'nın gönderilmesinden Muhammed Aleyhisselam'ın gönderilmesine kadar olan ümmetin şir’ası İncil'de, Muhammed Aleyhisselam'ın gönderilmesinden itibaren mevcut olan ümmetin şir'ası da Kur'an'dadır ve bütün bu şir'alarm birlik ve sona erici oldukları bir külli minhacı (yolu) vardır ki, bunda hepsi müşterektir ve bu Kur'an'dadır.  

Müheymin: Öbür kitaplar üzerinde denetleyici, kontrolcü, şahit demektir. Kur’ân önceki kitaplar bakımından tasdikine başvurulacak bir merci olacaktır. Kur’ân’dan önce her millete ayrı hidâyet, ayrı şeriat verilmişti. Kur’ân ile bütün hidâyet yolları birleşti; her devrin, her milletin ihtiyacı giderildi.  

[1] "Allah nebîlerinden kesin söz aldığında şöyle demişti: "Size Kitap ve hikmet veririm de elinizde olanı onaylayan bir elçi (bir kitap) gelirse kesinlikle ona inanacaksınız ve destek vereceksiniz. Bunu kabul ettiniz mi? Bu ağır yükü (ısr#) yüklendiniz mi?". Onlar: "Kabul ettik" demişlerdi. Allah: "Siz buna şahit olun, sizinle beraber ben de şahidim" demişti. Bundan sonra sözünden dönenler, yoldan çıkmış olurlar." (Al-i İmran 3/81-82) [2] "Gerçek, senin Rabbinden gelendir. Sakın tartışmaya girenlerden olma! Herkesin bir hedefi olur ve ona yönelir. (tartışma yerine) İyi işlerde yarışın. Nerede olursanız olun, Allah sizi bir araya getirecektir. Her şeye bir ölçü koyan Allah'tır." (Bakara 2/147-148)  

759 After the corruption of the older revelations, the Qur'an comes with a twofold purpose: (1) to confirm the true and original Message, and (2) to guard it, or act as a check to its interpretation. The Arabic word Mukaymin is very comprehensive in meaning. It means one who safeguards, watches over, stands witness, preserves, and upholds. The Qur'an safeguards "the Book", for it has preserved within it the teachings of all the former Books. It watches over these Books in the sense that it will not let their true teachings to be lost. It supports and upholds these Books in the sense that it corroborates the Word of Allah which has remained intact in them. It stands as a witness because it bears testimony to the Word of Allah contained in these Books and helps to sort it out from the interpretations and commentaries of the people which were mixed with it; what is confirmed by the Qur'an is the Word of Allah and what is against it is that of the people, (Cf. 59:23). (R). 760 Law; shir'ah= rules of practical conduct. Open Way: Minhaj= the finer things which are above the law, but which are yet available to everyone, like a sort of open highway. The light in verses 44 and 46 above, I understand to be something in the still higher regions of the spirit, which is common to mankind, though laws and rules may take different forms among different Peoples. 761 By origin mankind were a single people or nation: 4:1, and 2:213. That being so, Allah could have kept us all alike, with one language, one kind of disposition, and one set of physical conditions (including climate) to live in. But in His wisdom, He gives us diversity in these things, not only at any given time, but in different periods and ages. This tests our capacity for Unity (Wahdaniyah) still more, and accentuates the need of Unity and Islam. 762 Men are wont to make conflicting claims regarding Allah, the ultimate destiny of man, and other questions of vital importance. No matter how vehement and eloquent the proponents of false doctrines might be, their efforts will prove fruitless and it will be indisputably clear on the Day of Judgement as to who entertained false notions and who cherished the truth. (Eds.).