Kıyâme Sûresi 16. Ayet Meali

Hz. Peygamberin, vahiy gelince hemen belleyip okumak için acele ettiği, Cebrail okuyup bitirmeden okumaya çalıştığı ve bu yüzden bu âyetlerin geldiği kabul edilmiştir.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 20/114.  

16.Buhari`nin Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre Resulullah (a.s.)`a vahiy indirildiğinde bunu ezberlemek amacıyla diliyle tekrarlamaya çalışırdı. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.  

 Resûl-i Ekrem, gelen vahyi unutmamak için, henüz kendisine okunup bitirilmeden onu acele ile tekrarlamaya çalışıyordu. Âyette buna işaret edilmektedir.  

Bak 20:114  

1- Bu ayetin, Nebi'nin Kur'an'ı ezberlemesindeki aceleciliğini uyarı konusu edindiğine dair yapılan çeviriler doğru değildir. Gerek konu bütünlüğüne ve gerek ayetin bağlamına bakıldığında, “amel defterleri” kendilerine verilip, okumaları istenen müşriklerin nasıl bir şaşkınlık ve endişe içinde telaşa kapıldıkları ve deyim yerinde ise dillerinin damaklarına yapıştığını ifade etmektedir. Öncesi ve sonrası ayetler dikkate alınarak okunduğunda bunun böyle olduğu açıkça görülmektedir. (Bak: 14)  

(2)Hz. Peygamber (asm) gelen vahyi unutmamak için Cebrâîl (as) henüz kendisine okuyup bitirmeden, ezberine alma endişesiyle acele ediyor, onu tekrarlamaya çalışıyordu. Âyette buna işâret edilmektedir. (Beyzâvî, c. 2, 548)  

(*) Bu ayetin, Nebi’nin Kur’an’ı ezberlemesindeki aceleciliğini uyarı konusu edindiğine dair yapılan çeviriler doğru değildir. Gerek konu bütünlüğüne ve gerek ayetin bağlamına bakıldığında, o gün “amel defterleri” kendilerine verilip, okumaları istenen müşriklerin ve inkârcıların nasıl bir şaşkınlık ve endişe içinde telaşa kapıldıkları ve deyim yerinde ise dillerinin damaklarına yapıştığını ifade etmektedir. Öncesi ve sonrası ayetler dikkate alınarak okunduğunda bunun böyle olduğu açıkça görülmektedir. (Bkz:14) (E. Aktaş Meali 16.Ayet Açıklaması) Ayrıca bu ayetin Hz. Peygamberin Kur’an’ı ezberlemesindeki aceleceliğini uyarı konusu edindiğine dair İbn Abbas’a dayandırılan rivayetin doğru olması mümkün değildir, çünkü o zaman İbn Abbas doğmamıştı, dünyaya gelmemişti, fakat rivayete bakılınca sanki İbn Abbas gözleriyle Hz. peygamberin bu durumunu görmüş ve ona şahit olmuştur gibi anlatılmaktadır. Yani rivayete bakılınca, İbn Abbas’ın bunu Hz. Pygamberden veya başka bir sahabeden duymuş olduğuna dair bir hiçbir işaret de yoktur. Bu nedenle konuyla ilgili İbn Abbas’a dayandırılan rivayetin uydurma olup kendisine ait olması mümkün değildir. Detaylı bilgi için Â’la suresi 6. ayetin açıklamasına bakılabilir. Zaten bu ayetten önce Kur’an’ın ismi hiç geçmiyor, peki (به) deki ‘’O’’zamiri Kur’an’a nasıl götürülebilir? Hâlbuki burada (بِهِ) ’’bihi’’onunla” ifâdesiyle kastedilen, ahirette mazeretlerle dilin oynatılıp adaleti yanıltma girişimidir. Zira bu tip, dünyada bu yöntemle adaleti yanıltmayı öğrenmiştir. (Benzer mesajlar: Nahl-84; Mü’minûn-108; Neml :85; Rûm-57; Mü’min:52; Câsiye:35; Kâf-:28; Tahrîm -7; Mürselât-:35-36) وقيل الخطاب مع الإِنسان المذكور والمعنى أنه يؤتى كتابه فيتلجلج لسانه من سرعة قراءته خوفاً، فيقال له لا تحرك به لسانك لتعجل به فإن علينا بمقتضى الوعد جمع ما فيه من أعمالك وقراءته، فإذا قرأناه فاتبع قراءته بالإقرار أو التأمل فيه، ثم إن علينا بيان أمره بالجزاء عليه. (انوار التنزيل واسرار التأويل - البيضاوي) وسادسها: ما ذكره القفال وهو أن قوله: {لاَ تُحَرّكْ بِهِ لِسَانَكَ } ليس خطاباً مع الرسول عليه السلام بل هو خطاب مع الإنسان المذكور في قوله: { يُنَبَّأُ ٱلإِنسَـٰنُ يَوْمَئِذِ بِمَا قَدَّمَ وَأَخَّرَ } [القيامة: 13] فكان ذلك للإنسان حال ما ينبأ بقبائح أفعاله وذلك بأن يعرض عليه كتابه فيقال له: { ٱقْرَأْ كَتَـٰبَكَ كَفَىٰ بِنَفْسِكَ ٱلْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيبًا } [الإسراء: 14] فإذا أخذ في القراءة تلجلج لسانه من شدة الخوف وسرعة القراءة فيقال له لا تحرك به لسانك لتعجل به، فإنه يجب علينا بحكم الوعد أو بحكم الحكمة أن نجمع أعمالك عليك وأن نقرأها عليك فإذا قرأناه عليك فاتبع قرآنه بالإقرار بأنك فعلت تلك الأفعال، ثم إن علينا بيان أمره وشرح مراتب عقوبته، وحاصل الأمر من تفسير هذه الآية أن المراد منه أنه تعالى يقرأ على الكافر جميع أعماله على سبيل التفصيل، وفيه أشد الوعيد في الدنيا وأشد التهويل في الآخرة، ثم قال القفال: فهذا وجه حسن ليس في العقل ما يدفعه وإن كانت الآثار غير واردة به (مفاتيح الغيب ، التفسير الكبير - غرائب القرآن و رغائب الفرقان) ونقل لشهاب ان بعضهم ارتضى هذا الوجه، -- وعن بعضهم في معنى هذه الآيات، الذي اختاره أنه لم يرد القرآن، وإنما أراد قراءة العباد لكتبهم يوم القيامة يدل على ذلك ما قبله وما بعده، وليس فيه شيء يدل على أنه القرآن ولا شيء من أحكام الدنيا.وفي ذلك تقريع وتوبيخ له حين لا تنفعه العجلة يقول: لا تحرك لسانك بما تقرأه من صحيفتك التي فيها أعمالك يعني إقرأ كتابك ولا تعجل فإن هذا الذي هو على نفسه بصيرة إذا رأى سيئاته ضجر واستعجل فيقال له توبيخاً: لا تعجل وتثبت لتعلم الحجة عليك فإنا نجمعها لك فإذا جمعناه فاتبع ما جمع عليك بالانقياد لحكمه- والاستسلام للتبعة فيه فإنه لا يمكنك إنكاره ثم إن علينا بيانه لو أنكرت. انتهى. (الميزان في تفسير القرآن) ومما يؤيد ما أورد عليه أن ابن عباس لم ير النبي في تلك الحال؛ لأن الظاهر أن ذلك كان في مبدأ البعث النبوي، ولم يكن ابن عباس وُلد حينئذ الخ (محاسن التأويل – القاسمي) وقال البلخي: الذي اختاره أنه لم يرد القرآن وإنما أراد قراءة العباد لكتبهم يوم القيامة يدل على ذلك ما قبله وما بعده وليس فيه شيء يدل على أنه القرآن ولا شيء من أحكام الدنيا وفي ذلك تقريع للعبد وتوبيخ له حين لا تنفعه العجلة يقول لا تحرّك لسانك بما تقرأ من صحيفتك التي فيها أعمالك يعني اقرأ كتابك ولا تعجل فإن هذا الذي هو على نفسه بصيرة إذا رأى سيئاته ضجر واستعجل فيقال له توبيخاً لا تعجل وتثبت لتعلم الحجة عليك فإنا نجمعها لك فإذا جمعناه فاتبع ما جمع عليك بالانقياد لحكمه والاستسلام للتبعة فيه فإنه لا يمكنك إنكاره (مجمع البيان في تفسير القرآن).  

4 Bu ve müteakip üç ayeti, sûrenin bağlamından koparmamak için kişinin ahirette amel defterini okuması şeklinde anlayıp Kaffâl gibi yorumlayanlar vardır. Bizim tercihimiz; genel olarak Hz. Peygamber’in vahyi alış şekli ile ilgili olan tercümedir. Kur’an’da bağlamın dışında bazen arada farklı konular da olabiliyor. Hz. Peygamber, kıyametle ilgili bu vahyi alırken ola ki vahyin atmosferinden çıkmaya çalışarak, dilini kıpırdatıp tekrar etmeye başlamıştır. Ona ikaz olarak bu arada geldiğini düşünebiliriz. Nitekim Tâhâ, 20/114’de de Hz. Peygamber’e Kur’an’ı okurken acele etmemesi tenbih edilmekte ve “Rabbim ilmimi artır!” demesi öğütlenmektedir. Çünkü onun kalbine ayetlerin nakşedilmesi Cenab-ı Hakk’ın işidir.  

Benzer mesajlar: Nahl 16:84; Mü’minûn 23:108; Neml 27:85; Rûm 30:57; Mü’min 40:52; Câsiye 45:35; Kâf 50:28; Tahrîm 66:7; Mürselât 77:35-36.  

1 Kur’an nâzil olurken Peygamberimiz, duyduklarını unutmamak için dilini ve dudaklarını hareket ettirirdi. Bunun üzerine Allah, bu âyeti indirdi. (Tirmizî)  

6 Lafzen, “Onu hızla söylemek için dilini oynatıp durma” -buradaki zamir, vahyin sözlerine işaret etmektedir. Bu ara pasajı (16-19. ayetleri) doğru anlamak için, 20:114’deki ilgili pasaj ve buna ait 101. not ile birlikte okumak gerekir. Bu her iki pasaj da ilk bakışta vahyin nazil olduğu sırada vahyedilen sözleri tekrarlamadığı takdirde onları unutabileceğinden korktuğu rivayet edilen Hz. Peygamber’e hitab etmektedir. Ama her ikisi, aynı zamanda daha geniş bir içeriğe de sahiptir, çünkü Kur’an’ı okuyan, dinleyen veya inceleyen her mümini ilgilendirmektedir. 20:114’de, Kur’an’ın tek tek ayetlerinden veya ifadelerinden aceleyle -ve bu nedenle hatalı olabilecek- sonuçlar çıkarmamamız emredilmiştir, çünkü Kur’an mesajının ancak tümü ile incelenmesi halinde onun hakkında doğru bir anlayış sahibi olabiliriz. Diğer taraftan bu pasaj, her kelimenin ve ifadenin anlamını en kapsayıcı şekilde düşünebilmek ve mekanik bir tekrarlamadan farkı olmayan, daha da önemlisi, onu okuyan, anlatan veya dinleyen kişiyi, Kur’an’ın mesajını anlamadan -ve hatta yeterince önem vermeden- sadece dilinin ses güzelliği ile tatmin olmaya sevk eden bir tür aceleciliğe mani olmak için ilahî kelâmın yavaşça ve ağır ağır hazmedilerek okunması ihtiyacını vurgulamaktadır.  

Hz. peygamber(s.a.v.) unutmamak için gelen vahyi, henüz kendisine okunup tamamlanmadan, acele ederek tekrarlamağa çalışırdı. Âyet buna işâret etmektedir.  

(2) Peygamberimiz vahiy alırken, ondan birşey kaçırmamak için, büyük bir dikkatle Cebrail’i takip ediyor ve bir yandan da onun söylediklerini tekrarlıyordu. Bu ve devamındaki âyetler ise, bu konuda bir endişeye mahal olmadığını, zira vahyi indirmek kadar, onu muhafaza etmenin de Allah’ın taahhüdünde bulunduğunu bildirmektedir. (Buhârî, Tefsir 75:1-2; Tirmizî, Tefsir 75:1.)  

5820 Cf. 20. 114, and n. 2639: "Be not in haste with the Qur'an before its revelation to thee is completed." S. 75. is an earlier revelation, and the shade of meaning is slightly different. The immediate meaning was that the Prophet was to allow the revelation conveyed to him to sink into his mind and heart and not to be impatient about it; Allah would certainly complete it according to His Plan, and see that it was collected and preserved for men, and not lost; that the inspired one was to follow it and recite it as the inspiration was conveyed to him; and that it carries its own explanation according to the faculties bestowed by Allah on man. The general meaning follows the same lines; we must not be impatient about the inspired Word; we must follow it as made clear to us by the faculties given to us by Allah.