Kehf Sûresi 84. Ayet Meali

Zülkarneyn ’in büyük güç ve imkân sahibi kılınması kıssada “sebep” kelimesiyle ifade edilmiştir Müfessirler bu kelimeyi genellikle “amaca ulaştıran ilim ve kudret” diye açıklamıştır. Buna göre Zülkarneyn’e verilen sebebin akıl, irade, ilim, hikmet, kuvvet, kudret, imkân, feraset gibi amaca ulaşmayı sağlayan her şeyi kapsadığını söyleyebiliriz.  

1- Sonuca ulaşmayı sağlayacak şey.  

[1] Eshab-ı seferi hazırlamaya başladı.[2] Sıcak, balçığı kokar.[3] Uzaktan böyle hayâl etti, gûya güneş böyle bir pınara batıyordu.[4] Öldürürsün.[5] İrşat ve nasihat edersin. Bu iki hususta muhayyersin.  

27 Zülkarneyn’in kimliği hakkında tefsir kitapları birbirini tutmaz rivayetlerle doludur. Kimine göre Hz. İbrâhim zamanında yaşamış Yemenli veya Babilli biridir. Kimisi Makedonyalı İskender derken, kimisi de Akkad Kralı Naram-Sin der. Bunların hepsi İsrâilî kaynaklı malumatlardır. Hatta bazı kaynakların Hz. İdris iddiasına karşılık bazıları da İran kralı Kuruş veya Dârâ olduğunu iddia ederler. Tarihçi İ. H. Danişment’e göre, 1685’li yıllarda Vani Mehmet Efendi “Ara’isu’l-Kur’an” adlı tefsirinde onu Oğuzhan olarak niteler. Demir dağların eritilmesi ve Ergenekon destanıyla ilişkilendirir. Bazıları da onu “Yeryüzünde kudretli kıldık” demesine rağmen, yıldızlar ve galaksiler arasında seyahat ettirir. Bütün bunlar spekülatif yorumlardan öteye geçmez. Bize göre Zülkarneyn Kur’an’da “sembolik” bir şahsiyettir. Güçlü ve meselelere vakıf bir hükümdar olarak toplumların içinde bulundukları problemlerden nasıl kurtulacağının yollarını gösteren kudretli bir şahsiyeti sembolize eder. Zira belli bir kavme gönderilmediği ve ayrı ayrı pozisyonda bulunan kavimlerin problemleriyle uğraştığı açıktır.  

82 İbni ‘Abbâs, Mücâhid, Sa‘îd b. Cubeyr, ‘İkrime, Katâde ve Dehhâk’a göre (ki bunların hepsinden İbni Kesîr nakletmiştir), sebeb -lafzen, “[bir şeye] ulaşmak, [bir şeyi] gerçekleştirmek için başvurulan vasıta ya da araç”- tabiri, bu anlam örgüsü içinde, belirli bir amaca ulaşmak için başvurulması gerekli doğru ve meşru vasıtaya/araca ilişikin bilgi anlamındadır.  

[2430] Mekkennâ için bkz: 12:21. Alternatif bir karşılığı şudur: “ona (iktidar) imkânı hazırladık”. [2431] “Bir şeye kendisi ile ulaşılan şey” anlamına gelen sebeb, hurma ağacının meyvesine ulaşmak için tutunularak tırmanılan ipe denir. Müfredât sahibi bu âyeti örnek gösterdikten sonra şöyle açar: “Allah ona her şeyin niteliğine ilişkin bilgiyi ve araçlarını, bunları kullanarak amacına ulaşsın diye verdi.” Çevirimiz buna dayanır.  

(10) Her konuda onu başarıya ulaştıracak, her amaca erişmesini sağlayacak bir yol, bilgi, güç, vasıta, imkân.  

2429 Great was his power and great were his opportunities ("ways and means"), which he used for justice and righteousness. But he recognised that his power and opportunities were given to him as a trust by Allah. He had faith, and did not forget Allah.