Kehf Sûresi 80. Ayet Meali

 Zira Hızır (a.s.), bu çocuğun ileride zalim biri olacağını, temiz birer mümin olan ebeveynine karşı azgınlık ve nankörlük göstereceğini, yahut çocuk sevgisi yüzünden ana-babasının manevi hayatlarının tehlikeye düşeceğini biliyordu; Allah bunu Hızır’a bildirmişti.  

80-81 Adolf Hitler sevimli ve görünüşte suçsuz bir çocuktu. Çocukken ölmüş olsaydı çoğu kişi üzülecek ve hatta Tanrı'nın hikmetini sorgulayacaktı. Bu derslerden öğreniyoruz ki her şeyin ardında güzel bir sebep vardır. Adolf Hitler gibi bir caninin yaşatılması ise bir başka bir güzel sebebe bağlıdır.  

Müfessirlerimizin beyanı veçhile, 74 ve 80. âyet-i kerîmelerde geçen “ğulam” kelimesi çocuk manasında değil, buluğa ermiş genç erkek/delikanlı manasındadır.  

1- Zor kullanarak, baskı yaparak onları azgınlığa ve küfre sürüklediğini içtenlikle, yakından biliyoruz. Haşiye sözcüğüne “korktuk” şeklinde anlam verilmesi doğru değildir. Zira Haşiye, yani huşu; içtenlik, samimiyet demektir. Anlaşılan odur ki; söz konusu alim kul o yörede yaşayan ve yaşadığı toplumda olup bitenlere yakından tanık olan birisidir. Çocuğu ve çocuğun ailesini de çok iyi tanımakta, çocuğun anne ve babasına nasıl baskı yaptığını, nasıl zulmettiğini içtenlikle/yakından bilmektedir. Çocuğun onları azgınlığa ve küfre sürüklediğinden emin birisidir. Ayetteki huşu sözcüğü, alim kulun olup bitenleri çok iyi bildiğinden ve bilgisinden emin olduğu anlamındadır. Gelecekte olacak olan bir şeyden değil olmuş olan; olmakta olan bir durumdan söz edilmektedir. Ayete gelecekte olacak bir şeymiş gibi anlam verilmesi yanlıştır. Yanlışlığın temel nedeni haşiye sözcüğüne korkma anlamının verilmesidir.  

(*) ÂLİM KULun söze çoğul olarak “Korktuk” ve (81. ayette de ) istedik sözcükleri ile başlaması halkı adına konuştuğu içindir ve yakalanınca delikanlıya KISAS uygulanacağı için halkı ailesi adına korkmakta ve onları da Allah’a isyan ettirmeye çalışacaklarından korkmakta ve delikanlı öleceği için Allah’ın o aileye iyi huylu başka bir çocuk nasip etmesini temenni etmektedir. Yani halkı adına bir temennide bulunulan bu sözler delikanlının öldürülme sebebi değildir… Eğer delikanlının öldürülmesi o delikanlının yaşadığı kentte yasal bir icraat olmasaydı, hem delikanlının yakınlarının hem de şehir halkının [kamu otoritesinin] “Bilgin Kul”a gerekli tepkiyi göstermeleri ve hemen onu cezalandırma yönüne gitmeleri gerekirdi. Görüldüğü gibi,“delikanlının öldürülmesi”olayının bilinmeyecek, yadırganacak, batın ilmiyle açıklanacak herhangi bir yanı yoktur. Normal, yasal bir uygulamadır. Ne var ki, Musa, o yörenin yabancısı olduğundan bunu bilmemektedir. Yine Orada olan olaylardan haberi olmadığı gibi tabi olduğu KULun bir nebi ve oranın YASAları uygulayan bir yönetici olduğunu da bilmemekte idi. Musa, “Bir can karşılığı olmaksızın masum bir cana mı kıydın?” diyerek bu gencin cani ve katil biri olduğunu bilmediğinden böyle bir itirazda bulunmuştur. Dikkat edilirse, 80. ayette “Delikanlıya gelince, anne-babası mümin kimselerdi. Onun, o ikisini (acılara boğdurup) azdırmasını ve inkâra sürüklemesini istemedik” denilmektedir. Bu ifadeden de delikanlının yaptığı eşkıyalık ve işlediği cinayetlerle mümin anne ve babasına hem acılar çektirmekte, hem de dinden çıkarmak için çaba sarf ettiği anlaşılmaktadır… (Âlim Kul O BELDE de YASAları uygulamakla görevli olduğu için ve o GENÇ DELİKANLI büyük olasılıkla Allah’a (yani Allah’ın kullarına) savaş açmış ve bu uğurda birkaç kişiyi öldürmüş ve üzerine kısas FARZ olduğu için ve yasalar buna karar verdiği için halk adına ailesine bir temennide bulunmaktadır. Dt. açıklama: https:// kurankissalarininsistematigi. wordpress.com/2013/12/03/13-bolum-musa-ve-âlim-kul-kissasi-ve-olayin-icyuzu/) İşte eğer bu öldürülen (ğulam) kişi henüz baliğ olmamış bir sabî/çocuk idiyse onun küfrü gelecekte olacak bir olaydır. Bilge kul, bu durumu bilmiş dahi olsa bir sabî şöyle dursun baliğ olan birini bile ileride yapacağı bir cürümden dolayı katletmesi yüce Allah’ın emrine aykırı olurdu. (الله اعلم)  

[3] Veya çocuk serkeşlikte, ebeveynine karşı gelmekle nankörlükte bulunmasından veya ebeveynini taşkınlık, gâvurluk sarmasından.  

23 Hemen hemen bütün meâl ve tefsirler “Ana babasını isyan ve küfre sevk edeceğinden korktuk” diye tercüme etmişlerdir. Bu tercüme Kur’an semantiği açısından son derece yanlış bir tercümedir. Bu yanlış tercüme ve yorum hatası tefsir tarihi boyunca tekrar edilegelen bir hatadır. Yeryüzünün hiçbir beşeri hukukunda olmadığı gibi, ilahi hukukta da ileride işlenmesi muhtemel bir fiilin, daha işlenmeden hem de en ağır şekilde tecziye edilmesi diye bir uygulama yoktur. Yine ayette geçen “haşiye” fiilinin “korkmak”, “ummak” anlamı olup, meâlciler ve müfessirler tarafından bunlardan sadece “korkmak” anlamı ele alınarak tercüme edilmiştir. Hâlbuki hikmet sahibi olan zat, bu fiilinde yalnız değildir, çünkü açıklamasında bitişik “nâ” zamiri kullanılmış. O halde bu fiili Allah’la beraber yani külli ve cüz’î iradenin ayniyetiyle işlemiş demektir. O zaman “ummak” veya “korkmak” Allah’a izafe edilebilecek fiiller değildir. Bu fiilin bir başka anlamı daha vardır. O da “kerihe” yani “uygun bulmamak, uygun görmemek” anlamı. Nitekim Tayy kabilesi bu fiili o anlamda kullanıyordu. Buraya uygun olan semantik anlam budur. Ayrıca bu ayet istikbal/gelecek sigasıyla da tercüme edilemez. Çünkü “en yurhikahuma” mastar müevveldir. Mastarlar isim grubundandırlar ve zamansız fiillerdir. Şu halde istikbal yerine hâl sigasıyla tercüme kontekse tam oturmaktadır. O hâlde fiili “anasını babasını sevk edecek” şeklinde değil de “sevk etmekte oluşunu” demek daha doğrudur. Toparlarsak, “Delikanlıya gelince, anası-babası mü’min idiler. Onun onları küfür ve isyana sevk etmekte oluşunu uygun görmedik”. Bu tercüme Kur’an nassına ey uygun tercümedir. Biz bu tercümeyi 1993 ylında Diyanet’te toplanan “Din Şûrâsı”nda bütün haziruna bir bildiri olarak teklif ettik, yayımlandı. Dolayısıyla semantik analizin sonucu olarak; o delikanlı bu suçu işlemiş ve işlemektedir. Çünkü ana babasını küfre ve isyana sürüklemektedir, yani bugünkü ifadeyle dinsizin dindar üzerinde bir baskısı söz konusudur. Yani inanan kimseler zulüm ve işkence altındadır. Bu da semavi dinlerin hukukuna göre katli gerektiren bir fiildir. O hikmet sahibi zat da bunu gerçekleştirmiştir. İnfaz bir sabiye/ çocuğa değil bir delikanlıya/reşit birinedir. Bu fiili işlerken de “fe-erednâ” (Biz istedik) demektedir. Şu hâlde evrende meydana gelen fiilleri üç grupta irdeleyebiliriz: 1) Kişinin kendi iradesiyle meydana gelen fiiller, 2) Tanrı’nın iradesiyle kulun iradesinin ayniyetiyle meydana gelen fiiller, 3) Sadece Tanrı’nın iradesi ile meydana gelen fiiller. Buna göre, “geminin delinmesi” birinci gruba; “delikanlının öldürülmesi” ikinci gruba; “duvarın yapılması” ise, üçüncü gruba dâhildir. (Daha fazla bilgi için bkz. Kur’an’ı Anlamak, adlı kitabımız, s. 25)  

Burada geçen [haşînâ] fiili yaygın anlamı olan “korkmak” şeklinde tercüme edilirse mesajın anlaşılmasında sorun yaşanması kaçınılmazdır. Çünkü Yüce Allah’ın herhangi bir şeyden korkması kesinlikle söz konusu olamaz. Korkanlar melekler şeklinde kabul edilirse bu defa da meleklerin bir şeylerden korktuğu için bir insanı öldürmesi söz konusu olmaktadır. Konuyu insan (Hızır) şeklinde kabul edince konu tamamen çıkmaza sürüklenmektedir. Çünkü bu Hızır denen şahsiyet bir kişidir; ayetteki ilgili fiil ise çoğul kalıptadır. Oysa pek çok müfessir ve lügat âlimine göre Yüce Allah için kullanılması durumunda bu fiilin “uygun görmemek” anlamı da vardır ki bu anlam bağlama da olaya da uygundur.  

1 Âyetin bu bölümü: “…çocuğun onları azdırmasından ve inkâra sürüklemesinden korkmuştuk” diye de tercüme edilebilir. Yukarıdaki meâl bu ifâdelerin Allah’a ait olması daha uygun görüldüğü için tercih edilmiştir. 2 Kıssanın burada bitmesinden anlaşılıyor ki bu beyana karşı Musâ (a.s.) bir şey dememiş ve bu te’vilde reddedilecek bir şey görmemiştir. Demek ki Musâ (a.s.)’nın zâhiren kötü gördüğü şeyler hakikatte öyle değilmiş. O halde demek olur ki bâtının gereği, zâhire muhalif olabilir. Fakat bundan dolayı hakikatle şeriatın birbirine zıt olması lâzım gelmez. Zira şeriat, hükm-i haktır. Hükm-i hak da hakikatte ne ise odur. Onun için bâtına memur olan Hızır, emr-i hak olan ile amel ettiği gibi şeriat ile memur bulunan Musâ da hakikat izah olunduğu zaman şer’an itiraza mahal olmadığını görüyor. Ancak burada şayanı dikkat bir nokta vardır ki o da Hızır’ın öldürdüğü çocuk, meselesidir. Eğer bu çocuk, büluğ çağına ulaşmış idiyse küfründen dolayı öldürülme hükmü, şeriata uygun olur. Fakat henüz baliğ olmamış bir sabî idiyse onun küfrü gelecekte olacak bir olaydır. Hızır bu durumu bilmiş dahi olsa bir sabî şöyle dursun bir baliği bile ileride yapacağı bir cürümden dolayı katletmek şeriata uyun değildir. Ancak, (زَكِـيَّـةً نَفْسًا) ifadesinden bu çocuğun sabî değil, baliğ azgın bir kâfir, olduğu ve öldürülmeyi hak ettiği anlaşılabilir. Veya şeriatın hakikati Allah’ın emridir. Hızır da bunu kendiliğinden değil, Allah’ın emriyle yaptığını söylemiş, Musâ’nın itiraz etmemesine sebep de bu olmuştur. Zira vefat eden sabîlerin canını alan ölüm meleği bu işi Allah’ın emriyle yaptığı için şer’an sorumlu değildir. (Elmalılı)  

78 Lafzen, “korktuk” -Fakat akılda tutulmalıdır ki, haşiye fiili, bu birincil anlamının dışında, bazan “korku yahut kaygı verici buldu”, yani, sonuç olarak, “kötü bir şeyin olacağını kestirdi, yahut bildi” anlamını da ifade eder (Tâcu’l-‘Arûs, yukarıdaki ayete ilişkin özel bir atıfla). Buradan yola çıkarak diyebiliriz ki, bilge kişinin ifade ettiği “korku” ya da “kaygı”, haricî belirtiler yoluyla yahut iç sezgi yoluyla (ki, sonraki ayetin ikinci paragrafında geçen “[bütün] bunları ben kendiliğimden yapmadım” sözünün de gösterdiği gibi, bu sonraki yolla olması daha mümkündür) varılmış pozitif “bilgi”yle eş anlamlıdır.  

[2422] Haşînâyı çevirimiz, Taberî’nin bu kelimenin “duyu ve gözlem dışı yolla idrak edilen bir bilgi türü” açıklamasına dayanmaktadır. İbn Mes’ud mushafına bu âyet hakkında şu notu düşer: “Senin Rabbin onların azgınlık ve sapkınlığa sürükleneceğine dair endişe verici bir bilgiye sahipti” (Taberî). Bu notu Ferrâ Ubeyy b. Ka’b’a nisbet eder.  

İsyâniyle onları şerre sürüklemesinden, yahut onların îmanına kendi azgınlık ve inkârını bulaştırmasından veya onları da kendisi gibi azgınlığa ve küfre sürüklemesinden  

2423 This seemed at first sight even a more cruel act than scuttling the boat. But the danger was also greater. Khidr knew that the youth was a potential parricide. His parents were worthy, pious people, who had brought him up with love. He had apparently gone wrong. Perhaps he had already been guilty of murders and robberies and had escaped the law by subtleties and fraud. See next note.