Kehf Sûresi 28. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 6/52; 20/131.  

28.Bu ayeti kerimenin iniş sebebi de daha önce En`am suresinin 52-53. ayeti kerimelerinin iniş sebebi olarak açıklanan olaydır. Bu ayeti kerimede geçen: "Kalbini bizi anmaktan alıkoyduğumuz, arzularına uymuş ve işi de aşırılık olan kimseye uyma" ibaresiyle ilgili olarak İbnu Merdeviye Abdullah bin Abbas (r.a.)`ın şöyle söylediğini rivayet etmiştir: "Bu ibare Umeyye bin Halef el-Cumhi hakkında inmiştir. Şöyleki bu kişi Resulullah (a.s.)`tan Yüce Allah`ın hoş görmediği bir işi yapmasını yani fakirleri yanından kovarak Mekke`nin seçkinlerini yanına toplamasını istedi. Bunun üzerine böyle buyuruldu."İbnu Ebi Hatim`in Rebi`den rivayet ettiğine göre de bu ibarede kastedilen kişi Umeyye bin Halef`tir.Yine İbnu Ebi Hatim`in Ebu Hureyre (r.a.)`den rivayet ettiğine göre de Uyeyne bin Hısn Resulullah (a.s.)`ın yanına girdi. O sırada Resulullah (a.s.)`ın yanında Selmân (r.a.) vardı. Uyeyne onu görünce: "Biz senin yanına gelince bunları yanından çıkar ondan sonra bizi içeri al" dedi. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.Selmân (r.a.)`ın Resulullah (a.s.)`ın yanına gelerek ona tabi olması Medine`de gerçekleşmiştir. Yukarıdaki rivayetlerde ve En`am suresinin 52-53. ayeti kerimelerinin iniş sebebiyle ilgili rivayetlerde sözü edilen olaylar ise Mekke`de gerçekleşmiştir. Bunun yanısıra Kehf suresinin Mekke döneminde indiği rivayet edilmiştir. Bu itibarla ayeti kerimenin Mekke döneminde daha Selmân (r.a.) Resulullah (a.s.)`a tabi olmadan önce indiği kesindir. Ancak Ebu Hureyre (r.a.)`den rivayet edilen olayla ilgili olarak bir de Medine döneminde inmiş olması da muhtemeldir.  

Sırf Rablerinin hoşnutluğunu umarak sabah akşam O'na yalvaran fakirleri, mazlumları, yoksulları ve zayıf mü’minleri inkârcılar istiyor diye yanından uzaklaştırma! Bu dava maddiyat, menfaat davası değil gönül davasıdır, bu dava servet davası değil sadakat davasıdır, bu dava şöhret davası değil sohbet davasıdır. Garip müminleri yanından uzaklaştırdığın takdirde sana iman edeceklerini söyleyen bu kendini beğenmiş inkârcı ekâbir takımının teklifine uyma ve böyle bir şeyi de asla düşünme! “… (Sen fakirlerle berabersin diye ekâbir takımı iman etmese de) onların hesabından sana bir sorumluluk düşmez ve senin hesabından da onlara bir şey düşmez. Bu yüzden onları kovarsan zalimlerden olursun. (En’am 6/52)  

 Bazı Kureyş ileri gelenleri Hz. Peygamber’den Allah’a ve Resûl’üne candan bağlı, fakat maddi bakımdan fakir müminleri yanından kovmalarını istemişler, böyle yaptığı takdirde kendisi ile görüşüp konuşabileceklerini söylemişlerdi. İşte bu âyet, Beyzâvî’nin tefsirinde de belirtildiği gibi, üstünlük ve şerefin, bedeni ve maddi zinette değil, gönül zinetinde, yani iman ve güzel yaşayışta olduğunu, dolayısıyla müşriklerin bu isteğine değer vermemek gerektiğini ifade etmektedir.  

* Kureyş’in ileri gelen müşrikleri bir araya geldiler ve Hz. Peygamber’e [sallallahu aleyhi vesellem], “Söylediklerine îmân etmemizi istiyorsan, şu fakirleri yanından uzaklaştır. Biz geldiğimizde onlar bulunmasınlar. Onlar için, yanına gelecekleri ayrı bir vakit ayır!” demeleri üzerine bu âyet-i kerîme nâzil olmuştur. Her an ilâhî koruma altında olan Allah Resûlü [aleyhissalâtu vesselâm] efendimiz onların bu teklifine kesinlikle uymamıştır.  

1- Her zaman, sürekli, gün boyu. 2- Kavrama ve düşünme yetisini. 3- Öğütlerimizi umursamayanları. 4- Toplumun ileri gelenlerinin beğenisi için, yoksul, yoksun ve güçsüz olanları ikinci planda bırakacak bir davranış içine girme. 6:52.  

(*) Kureyş’in ileri gelen ailelerine mensup müşrikler, Hz. Peygamber’in fakir müminlerle birlikte bulunmasından rahatsızlık duyduklarını, bu insanları yanından uzaklaştırması halinde kendisiyle görüşebileceklerini söylüyorlardı. Bu âyet, Hz. Peygamber’e hitap ederek aynı tutum ve zihniyeti benimseyen insanlara şöyle bir uyarıda bulunmuştur: Üstünlük ve şeref, dünya malında ve ziynetinde değil, gönül ziynetindedir, yani iman ve güzel ahlâktadır. Servet ve mevki sahipleri öne alınıp yoksullar arkaya itilemez. Servetleriyle kibirlenen zenginlerin hatırı için fakir müslümanlar ihmal edilemez. Sen ayırım gözetmeden Allah’ın âyetlerini herkese oku (duyur ve onlara uy). İlâhî mesajdan kimin daha çok yararlanacağını sen bilemezsin, onu ancak Allah bilir. Öyle ise sakın o fakirleri yanından uzaklaştırma, bilâkis onlarla birlikte olmaya candan gayret göster! Kaynak: (Kur’an Yolu Tefsiri Cilt: 3 Sayfa: 549-550) Not: Ayette geçen {من أغفلنا قلبه)’’ Gönlünü ve zihnini zikrimizden/ Kur’an’dan gafil ve ona karşı duyarsız bulduğumuz kimse’’demektir. Arapça tefsir metinlerine de bkz: وقال الزمخشري: {من أغفلنا قلبه} ... أو وجدناه غافلاً عنه كقولك: أجبنته وأفحمته وأبحلته إذا وجدته كذلك - وقد أبطل الله توهم المجبرة بقوله {وَٱتَّبَعَ هَوَاٰهُ } وقرىء «أغفلنا قلبه» بإسناد الفعل إلى القلب على معنى: حسبنا قلبه غافلا، من أغفلته إذا وجدته غافلاً {فُرُطًا } متقدّماً للحق والصواب نابذاً له وراء ظهره (تفسير الكشاف) المراد بقوله: {أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِكْرِنَا}: وجدنا قلبه غافلاً،((البحر المحيط) قالت المعتزلة: المراد بقوله تعالى: {أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِكْرِنَا } أنا وجدنا قلبه غافلاً وليس المراد خلق الغفلة فيه، ويدل عليه وجوه: الأول: أنه لو كان كذلك لما استحقوا الذم. الثاني: أنه تعالى قال بعد هذه الآية: { فَمَن شَاء فَلْيُؤْمِن وَمَن شَاء فَلْيَكْفُرْ } ولو كان تعالى خلق الغفلة في قلبه لما صح ذلك. الثالث: لو كان المراد هو أنه تعالى جعل قلبه غافلاً لوجب أن يقال: ولا تطع من أغفلنا قلبه عن ذكرنا فاتبع هواه. لأن على هذا التقدير يكون ذلك من أفعال المطاوعة، وهي إنما تعطف بالفاء لا بالواو. الرابع: قوله تعالى: {وَٱتَّبَعَ هَوَاهُ } ولو كان تعالى أغفل في الحقيقة قلبه لم يجز أن يضاف ذلك إلى اتباعه هواه {أَغْفَلْنَا } أي وجدناه غافلاً، وليس المراد تحصيل الغفلة فيه (مفاتيح الغيب الرازي.)  

Buradaki mesaj, “sebep-sonuç” ilişkisi içerisinde kişinin hevasına uyduğu, işinin aşırılık içerdiği, bu yüzden de kalbinin Yüce Allah’ın zikrinden habersiz kılındığıdır.  

36 Bu ayet hk. bir açıklama için bkz. 6:52 ve ilgili 41. not.37 Lafzen, “İşi (emr) [iyi ve doğru olanı]n sınırlarını aşmak [ya da “tecavüz etmek”] olan ...”38 Bkz. 2. sure, 7. not. Zemahşerî ve Râzî, eğfelnâ fiilini, Kur’ânî öğretiyle uyum içinde, “duyarsız ya da ilgisiz bulduğumuz kimse” olarak tefsir etmişlerdir. (Ayrıca bkz. 14:4 hk. not 4.)  

[2377] Yani: “daima..” [2378] Yani: ‘Etrafında kenetlenen yoksul ama samimi kimseleri’ (Krş: 6:52). [2379] Veya çoğunluk kıraatıyla: “..kalbini zikrimize karşı duyarsız kıldığımız kimselere uyma!” Bu çoğunluk kıraatı vahye karşı duyarsız kalmada insanın sorumluluğunu sıfırlamaktadır. Bu okuyuşa göre insanı Allah’ın zikri olan vahiyden gafil kılan Allah’tır. Kur’an’ın maksadıyla uyuşmayan bu kıraatı tercih etmedik. 57. âyetin de teyit ettiği tercihimiz, ağfelenâ kalbuhû okuyuşuna dayanmaktadır. Tercih ettiğimiz bu kıraat Kur’an’ın maksadıyla bire bir uyum içindedir. Zira Allah’ın vahyine karşı gafletin sorumluluğunu gafleti tercih eden insana yüklemektedir. “Zikrimizden” murad öncelikle vahiy olsa gerektir. Furutâ, “aşırı uçta olmak” anlamındaki ifrat ile akrabadır.  

Âyetin nüzul sebebiyle ilgili olarak En’âm, 52 âyetindeki notumuza bakınız.  

(201) Yahut: Kalbinin, kendisini, bizi anmaktan alıkoyduğu. (202) En'âm Sûresinin 52 nci âyetinde de işâret edildiği üzere bazı Kureyş ileri gelenleri, yoksul kişilerle bir arada bulunmaya tenezzül etmiyorlardı. Bunları yanından kovduğu takdirde gelip Hz. Muhammed'le konuşacaklarını söylemişlerdi. Onların müslüman olmasını çok isteyen peygamber Aleyhisselâm da o adamlar geldiği zaman, bu yoksul müslümanların dışarı çıkmasını bir an için düşünmüş olmalı ki bu âyet de, kendisini böyle bir şey yapmaması konusunda uyarmaktadır.  

[3] 'Uyeyne bin Hısn el-Ferâzî İslâm'dan evvel bir gün nezd-i risâletpenâha gelerek ve orada bulunan fukarâ-yı ashâbı göstererek: "Yâ Muhammed bunların fenâ kokuları seni rahatsız itmez mi? Biz kavmin sâdât ve eşrâfıyız. Biz İslâm'a gelsek bizimle berâber pek çok insânlar İslâm olurlar. Bizi sana tâbi' olmakdan men' iden senin bunlarla musâhabetindir. Bunları tard it veyâhud bizim içün ayrı bir mahal ta'yîn it" didi. Bu âyet bunun üzerine nâzil oldı.  

[*] Bkz: Bakara 2/45 ve dipnotu  

(5) 6:52-3 ve açıklamasına bakınız.  

2369 Cf. 6:52 and n. 870. The true servants of Allah are those whose hearts are turned to Him morning, noon, and night, and who seek not worldly gain, but Allah's Grace, Allah's own Self, His presence and nearness. "Face" is the symbol of Personality or Self. Even if they are poor in this world's goods, their society gives far more inward and spiritual satisfaction than worldly grandeur or worldly attraction. 2370 For those who stray from Allah's path, Allah's Grace is ever anxious: it seeks to reclaim them and bring them back to the path. If such a one resists, and follows his own lusts, a point is reached when his case becomes hopeless. Allah's Grace does not then reach him, and he is abandoned to his pride and insolence. Beware of following the example or advice of such a one or seeking his society, or hankering after his wretched idols.