Kasas Sûresi 76. Ayet Meali

[402] Kârûn’un kıssası hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIV, 376-387.  

Ayette, çokluktan kinaye olarak “ağırlık” ifadesi mecazen kullanılmıştır. “Mefâtih” ismi hem “anahtar” anlamına gelen “miftah” kelimesinin hem de “mal stoku” anlamına gelen “meftah” kelimesinin çoğuludur ki, ayetteki anlam örgüsüne uygun düşen de mal stokudur.  

 Karun’un, Hz. Musa’nın amcazâdesi olduğu rivayet edilir. Önce Hz. Musa’ya iman etmişti. Fakat hırsı ve kıskançlığı yüzünden münafıklığa yeltendi. İsrailoğullarının başında Firavun’un görevlisi olarak bulundu, onlara karşı zalimlik ve taşkınlık etti. Bir taraftan servetiyle, bir taraftan da ilmiyle övünüyor, şımarıyordu. Rivayete göre İsrailoğulları içinde Tevrat’ı en iyi okuyan kimse o idi. Kimya ve ticaret sahalarında da çok bilgili olduğuna dair kayıtlar vardır. Ne var ki, sonunda, gerek ilmi gerekse serveti ona yâr olmamış, inançsızlığı ve azgınlığı yüzünden helâk olup gitmiştir.  

(1)Kārun’un Hz. Mûsâ (as)’ın amcazâdesi olduğu beyân edilmektedir. Kārun, başlangıçta Hz. Mûsâ(as)’a îmân ettiği hâlde, dünya malına olan hırsı ve hasedi dolayısıyla, haddi aşan kimselerden olmuştu. Hz. Mûsâ ve Hârûn (as)’dan sonra Tevrât’ı en iyi bilen ve okuyanlardan biri idi. Serveti ve ilmiyle dâimâ insanların teveccühünü kazanmaya çalışır, karşılarında nutuklar çekerek şımarıklık ederdi. Bazı kaynaklarda onun kimyâ ilminde ve ticârî sâhada da derin bir vukuf sâhibi olduğu bildirilmektedir. Kalbinde gizlediği nifâkı yüzünden Fir‘avun tarafından İsrâiloğullarının başında bir reis olarak vazîfelendirilmiş ve kendi halkına zulümlerde bulunmuştu. (Celâleyn Şerhi, c. 6, 46; Beyzâvî, c. 2, 199)  

(*) Karûn ve Hazineleri: Ne daha önce, ne de Firavun’un helâkinden sonra Karun’un iman ettiğine dair Kur’an’da bir işaret yoktur, ama Firavun ve Haman helâk olduktan sonra Karun Firavun’un hazineleri başında olduğundan, suda boğulan Firavun’un bütün serveti ve hazineleri onun elinde kaldı. Yani bütün servetin ve hazinelerin tek sahibi o oldu. İşte ne zamanki kendini bu servetin ve hazinelerin tek sahibi olarak görünce o da kibir ve gururuna kapılarak azgınlaşıyor ve insanlara zulüm etmeye başlıyor. Bu nedenle ayetlerde de belirtildiği gibi nice uyarılara rağmen, kibir, zulüm ve azgınlığından dolayı yüce Allah da onu ve sarayını şiddetli bir depremle hasf ederek yerle bir etti. (الله اعلم) Ayette göre “Karûn” sermayeyi, ekonomik baskıyı ve vurguncu kapitalist kişiliği temsil etmektedir. Sonuç olarak Firavun, siyasî zulüm ve baskıda nasıl bayraklaşmışsa, Karûn da diğer zulümleriyle birlikte özellikle malî zulüm ve baskıda sembol bir kapitalisttir.// Ayrıca Kur’an’da Karûn adıyla kıssası nakledilen bu kişi Tevrat’ta Korah diye anılmakta ve çöl hayatında Musa’nın otoritesine karşı başlatılan isyan hadisesinde başrolü oynamaktadır…(Karûn) (Çıkış, 6/16, 18, 21; Sayılar, 16/1), Mûsâ ve Hârûn’a karşı çıkarılan bir isyan hareketiyle gündeme gelmektedir. Bu hareketle Karûn, Hz. Mûsâ ve Hârûn’un dinî otoritesini yıkmayı hedeflerken aynı harekete katılan Ruben kabilesinden Datan ve Abiram da Mûsâ’nın siyasî liderliğine son vermeyi amaçlıyordu…Olayın bugünkü Tevrat’ta yer alan şekline göre Karûn, Rubenoğulları’ndan Datan ve Abiram’ı, ayrıca farklı kabilelere mensup insanları ve cemaatin 250 beyini toplayarak Mûsâ ve Hârûn’a karşı bir isyan başlatmış, bunlar Tanrı’ya âsi olmuşlardır (Sayılar, 16/1-3)… Karûn kıssası bazı farklılıklarla Ahd-i Atîk’in çeşitli yerlerinde geçmektedir (Sayılar, 26/9-10; 27/3; Tesniye, 11/6; Mezmur, 106/16-18). Ayrıca yahudi rivayetlerinde Karûn’un Mûsâ ve Hârûn’a karşı çıkışının birçok sebebi sayılmaktadır. Bir rivayete göre Karûn Mısır’da Firavun’un hazinedarı idi ve öylesine büyük bir servet yapmıştı ki, bu servetin verdiği gurur onun felâketine sebep olmuştu.. Yahudi kaynaklarında Karûn Tevrat kurallarını küçümseyenlerin, Tevrat’a ve Rabb’in otoritesine karşı çıkanların ilk örneği olarak takdim edilmektedir. Mûsâ, Karûn ve beraberindekileri yatıştırmak istemiş, ama onlar isyanlarını sürdürmüşler, sonunda toprak yarılmış ve içine gömülmüşlerdir (EJd.,X,1192-1193) Kur’an’ın Kasas sûresinde (28/76-82) Karûn Hz. Mûsâ’nın kavminden olup hazinelerinin anahtarlarını ancak güçlü bir topluluğun taşıyabildiği, zenginliğiyle mağrur bir kişi olarak takdim edilir. Zira Karûn gösterişi sevmekte, kavminin arasında ihtişamla dolaşmakta, bu ise bazılarının hayranlığını celbetmekteydi. Kavminin, kendi servetiyle böbürlenmemesi gerektiği yönündeki uyarılarına karşı Karûn bu serveti kendi bilgisi sayesinde yaptığını ileri sürüyordu. Nihayet şiddetli bir depremle kendisi ve evi yerin dibine geçirilmiş, bu âkıbetten ne kendini kurtarabilmiş ne de onu kurtaracak bir topluluk çıkmıştır. (Karun kimdir? Tarihte Karun kimdir? Kuran’da Karun kimdir?) HABERLER. COM. 15 Mart 2022 16:53) Not: İbn Abbas, Hasan Basri, Ebu Salih ve bazı alimlere göre anahtarlarından maksat, hazine sandıkları ve stok edilmiş mallarıdır. Bizim tercihimiz de bu yöndedir. قارون هو أحد أغنياء قوم موسى (بنو إسرائيل)، كان لديه الكثير من الثروات حتى إن مفاتيح هذه الثروات كانت ثقيلة تتعب من يحملها. وقد كان وزيرًا لشؤون العبرانيين لدى فرعون.( من ويكيبيديا، الموسوعة الحرة) : وما قصه الله علينا في القرآن عن قارون أنه كان من قوم موسى عليه السلام وأنه كان يملك الكنوز العظيمة يؤيد هذا القول، فلعل كنوز قارون التي أخبرنا الله في القرآن عن كثرتها هي مما ورثه قارون من قوم فرعون بعد غرقهم، ولا يوجد دليل قاطع على أن خسف الله لقارون وداره وأمواله كان قبل إغراق فرعون، كما لا يوجد دليل قاطع على أن موسى ومن معه بعد غرق فرعون توجهوا مباشرة إلى أرض الشام وحصل لهم التيه في أرض سيناء، بل ظاهر سياق القرآن أن بني إسرائيل بعد غرق فرعون أنزلهم الله منازل طيبة، قال سبحانه: ﴿ ... * وَلَقَدْ بَوَّأْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ مُبَوَّأَ صِدْقٍ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ ]. [يونس: 90 - 93] ﴿ (فَأَخْرَجْنَاهُمْ مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ * وَكُنُوزٍ وَمَقَامٍ كَرِيمٍ * كَذَلِكَ وَأَوْرَثْنَاهَا بَنِي إِسْرَائِيلَ ﴾ [سورة الشعراء: 57 – المرجع: (59) ماذا حدث في مصر بعد غرق فرعون وقومه ومن ورث ملكهم وكنوزهم؟) ولعل المقصود بالتوريث (أي توريث بني اسرائل من كنوز فرعون وغيرها) وهذا ليس شرطاً أن يكون مباشرة بل لعله كان بعد مدة طويلة من الدهر.5- وذهب محمد رشيد رضا ورجحه جماعة من علماء مجمع البحوث الإسلامية بالأزهر إلى أن المعنى أن بني إسرائيل ورثوا ملك فرعون في أرض الشام؛ لأن الشام كانت تابعة لمصر في عهد فرعون. أنظر: (تفسير المنار لمحمد رشيد رضا (9/ 86)، التفسير الوسيط لجماعة من العماء بإشراف مجمع البحوث بالأزهر (9/ 856]. وكذا قال أبو صالح: إن المراد بالمفاتح الخزائن؛ فالله أعلم (الجامع لاحكام القرآن - القرطوبي) وتقدم قبل تفسير المفاتح، أهي المقاليد، أو الخزائن نفسها، أو الظروف والأوعية؟ وعن ابن عباس والحسن: أن المفاتح هي الأموال. (البحر المحيط) وقال بعضهم: عنى بـالـمفـاتـح فـي هذا الـموضع: الـخزائن لتُثْقِل العصبة.( جامع البيان في تفسير القرآن)  

[2] Onlara kibr etmekle, zulüm etmekle, onları emri altına girmelerini istemekle, Musa Aleyhisselânra serkeşlik etmekle.[3] Veya malları o kadar çoktu ki hazinedarların hıfzını yorardı.  

22 Karun, Hz. Musa’nın amcasının oğlu idi. Çok zengindi ve çok zalimdi. Hz. Musa’ya eziyet ediyordu. Kur’an Hz. Peygamber’in akrabası olan Ebu Leheb ile Ebu Cehil ve diğerleri gibi zengin ve zalim Mekkelileri Karun’a benzetir. 23 Usbe kelimesi bağnaz ve fanatik gruplar ve güruhlar için kullanılır. En az on, en çok kırk kişinin oluşturduğu bir gruptur. Burada ise mecazi olarak çokluktan kinayedir.  

“Kârûn” sermayeyi, ekonomik baskıyı ve vurguncu kapitalist kişiliği temsil etmektedir.  

1 Kârûn: Kur’ân-ı Kerim’in üç âyetinde adı geçen, zenginlik ve zenginliğe dayalı büyüklenmenin simgesi olan kişidir. Hakkında tamamen İsrailiyyat kökenli olmak üzere birçok rivâyetler mevcuttur ve bunlar üzerinde durmaya değmeyen yalan rivayetlerdir. Kur’ân-ı Kerim’in ayetlerine bakıldığında Kârûn’a ilişkin bilgi, onun Hz. Musa’nın kavminden oluşu, Firavun ve Haman ile bir ilişkisinin bulunmasıdır. Ayrıca, büyük zenginliği, kavminin karşısında böbürlenişi, öğütlere kulak vermeyişi, sonunda da Allah’ın cezalandırması ile konağıyla birlikte yerin dibine geçirilişidir. Hz. Musa’nın kavminden olan Kârûn, onlara karşı azmış, başına buyruk davranışlar içine girmiştir. Onu bu noktaya getiren elinde tuttuğu zenginliğidir. O, buna dayanarak böbürlenir, gösteriş yapar ve elinde bulundurduğu maddî güce dayanarak kavminden diğer kimseleri de kendisi gibi azmağa, kendisine uymağa çağırır. Hz. Musa, Firavun ve Haman’la birlikte Kârûn’a da gönderilmiştir. Kur’an’dan anlaşıldığına göre, Kârûn’un yerin dibine geçirilmek suretiyle helâkine yol açan azaba uğratılmasının ana sebebi, onun bir işbirlikçi olarak Firavunla dayanışması, bu doğrultuda azması ve Allah vergisi olan zenginliğini kendindeki bilgiye bağlayarak bilgiyi tanrılaştırmasıdır. Kur’ân-ı Kerim’in Kârûn hakkında anlattığı bilgi bundan ibarettir. Ötesi İsrailiyattır. Sonuç olarak Firavun, siyasî zulüm ve baskıda nasıl bayraklaşmışsa, Kârûn da diğer zulümleriyle birlikte özellikle malî zulüm ve baskıda sembol bir kapitalisttir. 2 Zekâtını vermeyerek, büyüklük taslayarak, hazinelerinin ve neslinin çokluğuyla övünerek Mûsa’ya isyan etti. (Kurtubi)  

84 Yukarıdaki cümlenin kuruluş tarzı, Allah’ın büyük peygamberlerinden birinin ümmetine, yani o’nun getirdiği mesaja bağlı bir topluma mensup birinin bile -önceki pasajda işaret edilen “çarpık muhayyile”nin özel bir tezahürü olarak- kendini boş gurura ve büyüklük duygusuna kaptırıp günahkarca bir hayat sürdürmesinin az rastlanır bir durum olmadığına işaret etmektedir. Kârûn’la Eski Ahid’in Korah’ı (Sayılar, xvi) arasında kurulagelen özdeşlik, yukarıdaki kıssayla tarihî bir olayın anlatımı değil, fakat ahlakî bir mesaj amaçlandığı gözönünde bulundurulursa pek tutarlı gözükmediği gibi Kur’ânî metin tarafından da doğrulanmamaktadır. Bu husus, ayrıca, Kur’an’ın başka bölümlerinde (29:39 ve 40:24) Kârûn’la Firavun’un yanyana anılmasını da açıklıyor.85 ‘Usbeh terimi, on yahut daha çok (kırka kadar) adamın meydana getirdiği topluluk için kullanılır. Burada ise çokluktan kinaye olarak ağırlık ifade etmek üzere mecazen kullanılmıştır. Mefâtih ismi hem “anahtar” anlamına gelen miftah veya miftâh kelimesinin hem de “kilit altındaki şey” yani, “mal stoğu” ya da “hazine sandığı” anlamına gelen meftah kelimesinin çoğuludur ki, ayetteki anlam akışına uygun düşen de bu son kelimedir.  

[3448] Karun servete sahip olmanın değil, servete ait olmanın prototipidir. Karun ismi Eski Ahid’de anılmaz. Fakat Mısır’da Feyyum vilayetinin kuzeybatısında bulunan dünyanın en eski tabii göllerinden biri Karun ismini taşımaktadır. Burada yapılan kazılarda Firavun (ayrıca Roma ve Kıpti) döneminden kalma eserler bulunmuştur. Aynı kaynak bu bulgulardan yola çıkarak, jeolojik araştırmaların Hz. Musa’nın Firavun ve ordusundan kurtulmak için Mısır’dan çıkışı deniz yoluyla değil, Karun Gölü üzerinden gerçekleştiği sonucuna varır. Muhtemelen Karun, kendi adını alan bu gölün kenarında yaşamıştır. Yine buradaki Sâğa Sarayı kalıntılarında altın heykeller bulunmuştur (www.arabiyat.com-/cgi-bin/magazine/exec/search.cgi). [3449] Beğa, “haddi aştı, tecavüz etti” anlamına gelir ki, buradaki taşkınlık ve tecavüz, ‘aleyhi ile birlikte ekonomik bir sömürüye atıf olsa gerektir. [3450] Mefâtih hem “anahtar” anlamına gelen miftâh ya da miftahın hem de “kilit altında korunan şey, değerli eşya” yani “hazine” anlamına gelen meftahın çoğuludur. Bu tahlil En’âm sûresinin 59. âyeti için de geçerlidir. Zımnen: Servetini veya anahtarlarını kilit altında saklıyor, aslında kendini servetine kilitliyordu; Allah batırırken ikisini de ayırmadı. [3451] Karun’un Hz. Musa ile akrabalık bağları olan İbranî kavmine mensup biri olduğunu îmâ etse gerektir. Bu aidiyetine rağmen Karun, haklının yanında değil güçlünün yanında yer aldı.  

3404 Qarun is identified with the Korah of the English Bible. His story is told in Num. 16:1-35. He and his followers, numbering 250 men, rose in rebellion against Moses and Aaron, on the ground that their position and fame in the congregation entitled them to equality in spiritual matters with the Priests-that they were as holy as any, and they claimed to burn incense at the sacred Altar reserved for the Priests. They had an exemplary punishment: "the earth opened her mouth, and swallowed them up, and their houses, and all the men that appertained unto Korah, and all their goods: they, and all that appertained to them, went down alive into the pit, and the earth closed upon them: and they perished from among the congregation." 3405 Qarun's boundless wealth is described in the Midrashim, or the Jewish compilations based on the oral teachings of the Synagogues, which however exaggerate the weight of the keys to be the equivalent of the load of 300 mules! 3406 ' Us bah: a body of men, here used indefinitely. It usually implies a body of 10 to 40 men. The old-fashioned keys were big and heavy, and if there were hundreds of treasure chests, the keys must have been a great weight. As they were travelling in the desert, the treasures were presumably left behind in Egypt , and only the keys were carried. The disloyal Qarun had left his heart in Egypt , with his treasures.