Kasas Sûresi 41. Ayet Meali

(*) “Öncüler” diye çevirilen eimme kelimesi “öncü” anlamına gelen imâm kelimesinin çoğuludur. Firavun ve adamları inkârcılıkta ısrar ettikleri, halkı da emir ve teşvikleriyle peşlerinden küfre sürükleyip âhirette cehenneme girmelerine sebep oldukları ve bu konuda onlara öncülük ettikleri için âyette, “ateşe çağıran öncüler olarak adlandırdık” şeklindedir. Şüphesiz ki kendileri de ateşe çağırdıkları kimselerle birlikte cehenneme gireceklerdir. Bu durum yüce Allah’ın onlara bir haksızlığı veya adaletsizliği değil, onların kendi tercihlerinin sonucudur. Ayrıca meallerin ‘’Biz onları, ateşe çağıran öncüler/önderler/ kıldık…’’şeklindeki çevirileri ise yanlış olup bununla haşa sanki yüce Allah onları ateşe çağıran kimseler haline getirmiştir. Oysa ayetin meali o şekilde değildir. Buradaki (جعل)’’ceale’’ tıpkı Zuhruf-19. ayette olduğu gibi, adlandırmak, saymak ve hükmetmek gibi anlamlara gelir. Aşağıdaki bazı tefsir metinlerinde de geçtiği gibi burada (جعلناهم – أي سميناهم) ’’cealnahum, ey semmeynahum’’ yani ‘’adlandırdık’’ şeklindedir. Zira onlar zaten halkın önderleri olup kendilerine uyan kimseleri doğru yoldan saptırıp, ateşe sokacak kötü işlere davet ettikleri için onlara böyle bir isim takılmıştır. Konuyla ilgili aşağıdaki tefsir metnine bkz: جعَلوا الملائكةَ إناثًا: سمَّوهم { وَجَعَلُوا الْمَلاَئِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبَادُ الرَّحْمَنِ إِنَاثًا) (تعريف و معنى جعل في معجم المعاني الجامع) {فإن قلت: ما معنى قوله: { وَجَعَلْنَـٰهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى ٱلنَّارِ }؟ قلت: معناه: ودعوناهم أئمة دعاة إلى النار، وقلنا: إنهم أئمة دعاة إلى النار، كما يدعي خلفاء الحق أئمة دعاة إلى الجنة. وهو من قولك: جعله بخيلاً وفاسقاً، إذا دعاه وقال: إنه بخيل وفاسق. ويقول أهل اللغة في تفسير فسقه وبخله: جعله بخيلاً وفاسقاً. ومنه قوله تعالى{ وَجَعَلُواْ ٱلْمَلَـٰئِكَةَ ٱلَّذِينَ هُمْ عِبَادُ ٱلرَّحْمَـٰنِ إِنَـٰثاً } [الزخرف: 19] (الكشاف) قال الجبائي المراد بقوله: { وَجَعَلْنَـٰهُمْ } أي بينا ذلك من حالهم وسميناهم به، ومنه قوله:{ وَجَعَلُواْ ٱلْمَلَـئِكَةَ ٱلَّذِينَ هُمْ عِبَادُ ٱلرَّحْمَـٰنِ إِنَـٰثاً } [الزخرف - 19 (مفاتيح الغيب  

[4] Yani şirke dâvet eder.  

Firavun’un izinden giden bu kişilerin [eimmeh] yani “imamlar” kılınması onların zalimlikte elebaşılar olduğunu göstermektedir. Yüce Allah bu kişileri kendilerinden sonra gelenler için ibretlik tipler olarak insanlığın karşısına çıkardığını ifade etmektedir.  

40 Lafzen “ateşe çağıran sembol tipler (eimme)”. Hz. Musa kıssasının bu bölümünün anahtar ya da eksen cümlesi budur. 15-16. ayetlerle nasıl bir günah olarak kavmî ve kabilevî önyargılara dikkat çekiliyorsa (bkz. 15. not), burada da Firavun’dan “[kötülüğün] sembol tipleri”nden biri olarak söz edilirken de, Firavun’un kişiliğinde Kur’an’ın muhtelif yerlerinde İblis’in “başkaldırısı” temsîliyle tekrarlanan (bkz. 2:34 hk. 26. not, 15:41 hk. 31. not) ve katıksız “şeytanî” tutumlar ya da tavırlar olarak nitelendirilen boş gurura (tekebbür) ve büyüklük kompleksine (istikbâr) dikkat çekilmektedir. Bu “şeytanî” insiyâklar ya da dürtüler, mahiyet olarak kötü oldukları içindir ki, insanı kötü eylemlere sevk etmekte ve sonuç olarak insanın manevî/ahlakî donanımını zayıflatmakta yahut büsbütün tahrip ederek onun ahiret hayatını da zindana çevirmektedir.