İsrâ Sûresi 73. Ayet Meali

73.İbnu Merdeviye ve İbnu Ebi Hatim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiklerine göre başlarında Umeyye bin Halef ve Ebu Cehil olmak üzere Kureyş müşriklerinden bazı kimseler Resulullah (a.s.)`a gelerek: "Ey Muhammed! Gel sen bizim ilâhlarımıza el sür biz de senin dinine girelim" dediler. Resulullah (a.s.) onların Müslüman olmalarını çok istiyordu. Bu teklifleri karşısında onlara biraz yumuşak davrandı. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.Bu ayeti kerimenin iniş sebebi hakkında daha başka rivayetler de nakledilmiştir. Ancak bu rivayetlerin her birinde müşriklerin Resulullah (a.s.)`a kendilerine bazı imtiyazlar tanıması ve din konusunda bazı tavizler vermesi yolundaki teklifleriyle ilgili farklı gelişmelerden söz edilmektedir.  

Bu ayet, müşriklerin Hz. Peygambere karşı hazırladıkları entrikaları dile getiriyor. Bu entrikaların başında onların Hz. Peygamberi Allah’ın kendisine vahyettiği gerçeklerden saptırıp, O’nun adına iftirada bulunmasını sağlamaktı.  Kureyş müşrikleri, Hz. Peygambere bir uzlaşma teklifinde bulunarak, onların kabile tanrılarını tanımasını ve bu tanımayı da Allah’a dayandırmasını istiyorlardı. Buna karşılık da onun peygamberliğini kabul edeceklerini vaad ediyorlardı.   

1- Sınavı kaybetmeni sağlayacak şeylerle. 2- Müşrikleri kazanmak adına kimi ilkeleri yumuşatarak, vahyin özü ile bağdaşmayan onları hoşnut edecek, onlara birtakım ayrıcalıklar sağlayacak ödünler verecektin. 3- Yoldaş, dost. İz bırakan önder.  

(*) Müşrikler Resûlullah (s.a.s.)’i yaptığı İslâm tebliğinden vazgeçirmek ve davet ettiği tevhid akîdesinden döndürmek için ellerinden geleni yapıyorlardı. Hatta zaman zaman İslâm ile şirk ve cahiliye âdetleri arasında bir uzlaşma yapması hususunda Hz. peygamber (s.a.s.)’e baskı uyguluyorlardı. Ancak dediklerini yaptığı takdirde onunla dost olabileceklerini söylüyorlardı. Bu hedefe ulaşmak için ona çeşitli tekliflerde bulunuyorlardı. Bu maksatla ona tuzaklar kurdular; mal, makam ve liderlik teklif ederek onu baştan çıkarmaya çalıştılar. Tehdit ettiler, ona karşı iftiralar düzdüler, işkence yaptılar, müslümanlara karşı içtimâî ve iktisâdî boykot uyguladılar. Hülâsa Allah Resûlü (s.a.s.)’i dâvasından vazgeçirmek için girmedikleri yol, başvurmadıkları çare kalmadı… İşte bu âyetler Hz.Peygamberin (s.a.s.)’i ve onun muazzez şahsında kıyâmete kadar tüm müslümanları bu nevi düşünce, hal ve davranışlar hususunda son derece dikkatli, gayretli ve uyanık olmaya davet etmekte; ancak Allah’ın yardımı sâyesinde bu hususta sebât edebileceklerini, değilse sebat edemeyip az da olsa gönüllerinin o tarafa meyledebileceğini bildirmekte; bu konuda en küçük bir gönül kaymasının bile ilâhî gazabı celbedeceğini, hem dünyada hem de âhirette büyük sıkıntılara sebep olacağını haber vermektedir. (Kaynak: Ö. Çelik Tefsiri)  

(Mecme’ul Beyan’da yer aldığına göre müşrikler Peygamber’e şöyle dediler: “Eğer putlarımıza dil uzatmazsan, bizleri beyinsiz olarak nitelendirmezsen ve etrafındaki bu kötü kokan aşağılık kimseleri uzaklaştırırsan biz de yanına oturur ve dediklerini dinleriz.” Peygamber belki hidayet olurlar niyetiyle yapılan teklifi değerlendirirken bu ayet nazil oldu ve onu bu işten sakındırdı.)  

88 Bu ifade, müşrik Kureyşliler tarafından yapılan bir “uzlaşma teklifi”ni dile getirmektedir: Müşrikler Hz. Peygamber’den, şu ya da bu şekilde, onların kabile tanrılarını da tanımasını ve bu tanımayı da Allah’a dayandırmasını istiyorlar; buna karşılık, o’na kendisini bir peygamber olarak tanıyacaklarını ve bir lider olarak o’nu izleyeceklerini vaad ediyorlardı. Pek tabii, Hz. Peygamber bu teklifi reddetmiştir.  

[2309] Âyette, Kâfirûn sûresindekine benzer başarısız pazarlıkların tasarlandığından söz ediliyor. Rivayetlere göre, Taifli Sakîf kabilesi Allah Rasûlü’ne gelerek şehir putu olan Lât’ı terk etmeden müslüman olmak isterler. Lât’ın kendilerine kurak yıllarda yağmur getirdiğini söylerler. Eğer bunu diğer kabileler de isterse “Bunu bana Allah emretti dersin” diye de akıl verirler. Allah Rasûlü bu ısrarlı teklifi her defasında geri çevirir. Onlar Nebi’nin bu teklifi kabul etmesi halinde, kabilelerini İslam’a kolay sokacaklarını söylerler. Allah Rasûlü, o zor günlerin de baskısıyla bir ara onlara istedikleri vermenin ne getirip götüreceği üzerinde düşünür, bu teklifin müzakere edilip edilmemesi hususunda tereddüt yaşar. İşte bunun üzerine bu âyetler iner.  

(Nitekim -rivayete göre-, müşriklerin bir kabilesinin elçileri Resulullah s.a.s.'a: "Sana tabi olmamız, davetini kabul etmemiz için bize üç hak tanı; ki biz namazlarda eğilmeyelim, secdeye kapanmayalım, putlarımızı başkaları değil, biz kendimiz kıralım ve bizim bir yıl Lat ve Uzza'ya tapmamıza izin verilsin" dediler.)  

Hz. Peygamberin ve müminlerin kritik imtihanlarını anlayabilmek için Mekke döneminde Peygamberimiz (a.s.)’ın yaşadığı halleri düşünelim: Baskı, tehdid, büyük servet teklifleri, kral yapma, en güzel kadınları sağlama, tuzaklar kurma, kendine ve taraflarına yıllarca süren sosyal ve ekonomik boykotlar uygulama gibi. Bunlardan bir tekinin bile nice dâva adamlarını çekip götürdüğü düşünülürse, meselenin kolay olmadığı ortaya çıkar. Âyet, Peygamberimizin bunlara önem verdiği mânasına gelmeyip, müminleri çok ciddî imtihanlara hazırlama gayesine mâtuftur.  

Bu âyetin, dînde bazı ödünler isteyen müşrikler hakkında indiği rivâyet edilir. Demek ki kâfirler müslüman olmak için Hz. peygamber(s.a.v.)den bazı ödünler istemişlerdi. peygamber de onları İslâma çekebilmek için bu isteklerine yüreğinde biraz eğilim duymuştu. Bu âyet, onu ödün vermekten menetmiştir. Çünkü gerçekten ödün verilmez. Hak eğriltilemez. Tevhîd inancından aslâ dönülemez.  

[2] "Benî Sakîf"den bir cemâ'at nezd-i Risâlet'e gelerek: "Eğer üç husûsda müsâ'ade ider isen sana tâbi' oluruz. Biri: Namâzda rükû' ve secde itmeyelim. İkinci: Putları elimizle kırmayalım. Üçünci: Bir sene müddetle Lât dinilen puta 'ibâdet idelim" didiler. Rasûl-ü Ekrem: "Rükû' ve secde olmayan dinde hayır yokdur. Putlarınızı kendi elinizle kırmamakda muhtarsınız. Lât'a 'ibâdetinize müsâ'ade itmem" buyurdılar. Bunun üzerine o cemâ'at: "Bizi 'Arab'ın arasında cümlesinden mümtâz kılasın, eğer 'Arab bundan gücenirler ise 'Bana Allâh böyle emr itdi' dirsin" didiler. Hazret-i Rasûl cevâb virmeyub sükût buyurdı. Bu sükûtı kabûl ma'nâsına aldıklarından bu âyet-i kerîme nâzil oldı. "İbn-i Abbas"  

2269 It happens with men of Allah, and it happened with the Prophet, that they are tempted by the world with many things which appeal to the world generally, if they would make some small concession in their favour. The "small concession" may hold the key of the position, and neutralise the whole teaching sent by Allah. If the Prophet had accepted wealth and position among the Quraysh and "only respected" their idols! The Quraysh would have taken him into their inner circle! A dishonest liar like Musaylama would have jumped at the opportunity and been hailed as a friend and associate and made much of. But Prophets of Allah are made of sterner stuff. They are given special strength to resist all plausible deception. (R).