İsrâ Sûresi 59. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 5/115; 7/65.  

59.Hakim, Taberani ve daha başkalarının Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiklerine göre Mekke müşriklerinin Resulullah (a.s.)`tan Safa tepesini kendileri için altın yapmasını ve çevrelerindeki dağları ortadan kaldırmasını istemeleri üzere, bu mucizenin gösterilmesinden sonra yine de inkâr etmeleri durumunda kesin helâk edilecekleri bildirilmiş ve bu ayeti kerime indirilmiştir.  

[290] Mucize gönderilmeme nedeni hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XI, 310-315.  

Bkz. 7/73, 26/141  

 Burada «âyet»ten maksat, kâfirlerin, keyiflerine göre gösterilmesini istedikleri mucizelerdir. Nitekim, Abdullah b. Abbas’ın rivayetine göre Mekke müşrikleri, Resûlullah (s.a.)tan, Safa tepesini altın ve gümüş yapmasını istemişlerdi. Âyet-i kerimeden anlaşıldığına göre, daha önceki kavimler de bu tür mucizeler istemişlerdi ki, onların asıl maksadı, inanmak değildi. Allah Teâlâ, onların, peygamberlerinden istediği bu mucizeleri tahakkuk ettirmiş, fakat iman etmedikleri için de onları helâk etmişti. Bu, Allah’ın bir kanunudur. Eğer Hz. Peygamber de, müşriklerin istedikleri bu nevi mucizeleri göstermiş olsaydı, -ki, onlar yine de inanmayacaklardı- o takdirde geçmiş kavimler gibi onlar da helâk olacaklardı. Nitekim bu âyette Sâlih Peygamber’in kavmi Semûd’un isyankâr tutumuna değinilmekte ve mucizeden maksadın korkutmak olduğu tasrih edilmektedir ki, ancak bu takdirde mucize imana vesile olabilir ve beklenen faydayı sağlayabilir.  

* Bak 29:51. ** Bak 7:73-77; 26:155; 54:27; 91:13.  

1- Mucize. 2- Gönderdiğimiz mucizeleri. 3- Onu öldürmekle. (Bak 11:65). 4- Mucizeleri.  

(1)Mekkeliler, Resûl-i Ekrem (asm)’dan kendileri için Safâ tepesinin altın olmasını ve Mekke’nin etrâfındaki dağların bereketli bir arâzi hâline gelmesini ve çiftçilik yapmalarına elverişli olmasını istediler. Cenâb-ı Hakk da peygamberine bildirdi ki: “Şâyet onların bu isteklerini yerine getirseydik ve onlar da bu mu‘cizeleri yalanlasalardı, artık bütün müşriklerin köklerini tamâmıyla kesecek bir azab üzerlerine inerdi.” (Râzî, c. 10/20, 236)Ayrıca insanları kabûle mecbur bırakacak nev‘den mu‘cizeler gösterilmeyişinin hikmeti hakkında bakınız; (sahîfe 127, hâşiye 2)  

(*) Bu âyet, Hz. Muhammed’e, daha önceki peygamberlere verilen türden hissi ilâhî kudret delilleri (mucizeler) verilmediğini açıkça söyler. Aynı zamanda bu verilmeyişin gerekçesini de açıklar. Allah Rasûlü’nün risaletini destekleyici ‘ilâhî kudret delîli’ (âyet), daha öncekiler gibi beş duyuya hitap eden türden değil, akla hitap eden türdendir. O ilâhî kudret delîli vahiydir: “Ne yanı! Şimdi, bu ilâhî kelâmı kendilerine iletmen için sana indirmiş olmamız (ilâhî kudret delîli isteyen) o kimselere yetmedi mi?” (29:51). Bu, “Rabbinden ona bir ilâhî kudret delîli/âyet indirilmesi gerekmez miydi?” (29:50) sorusuna verilmiş bir cevaptır. İlk inkârcı muhatapların bu tür taleplerini reddeden bir başka âyet, bu red için “Eğer kendilerine bir ilâhî kudret delîli gelmiş olsaydı yine de inanmazlardı” (6:109) gerekçesini gösterir. (M. İslamoğlu, M. Okuyan) Yani yüce Allah onlara mucizeleri göstermiş olsaydı, yine de ona büyü diyerek birçoğu inanmayacaktı ve o zaman dünyevi azaba çarpılacaklardı, yani iman etmeden diğer toplumlar gibi kendileri de helâk olacaklardı, oysa yüce Allah o müşriklerin imansız gitmelerini istemiyordu. Bu nedenle Hz. Peygambere hissi bir mucize vermedi. Zaten yüce Allah daha sonra onların çoğunun (Mekke fethi ile) iman edeceklerini biliyordu. İşte bu nedenlerle yüce Allah, Hz peygambere mucize olarak sadece Kur’an vermiştir. Bu Kur’an mucizesi kıyamete kadardır, o değiştirilmedi ve değiştirilmeyecektir de. İşte Kur’an’dan başka Hz. Peygambere mucizeler verilmiştir diyen rivayetler yalan ve uydurmadan başka bir şey değildir. Zaten söz konusu iddia edilen mucizeler olsaydı, elbette Kur’an onlardan da söz ederdi. Kur’an, Hz. Musa ve diğer peygamberlerin mucizelerinden söz ediyor da, neden Hz. Peygamberin mucizelerinden söz etmiyor? Ayrıca bu ayet ile bundan sonraki 60. ayetin birlikte gelmesi de bize bu konuda aydınlatıcı bir mesaj verilmektedir. O mesaj şudur: 59. ayetle Hz. peygambere Kur’an’dan başka hissi bir mucize verilmediği ve 60. ayetle de İsra olayının bedensel bir yolculuk olmadığı, bilakis Hz. peygamberin bir rüyayı sadıka yani ruhani bir yolculuk olduğu gösterilmektedir. Onun mucizesi sadece Kur’an olduğunu söyleyen aşağıdaki tefsir ve yorumlara bakılabilir. Ayrıca Hz. peygambere Kur’an’dan başka bir ayet/mucize verilmediğini üzerinde ittifak edilen bir hadis metni de aşağıdadır. Üzerinde ittifak edilen o hadis şöyledir "Hiçbir peygamber yoktur ki, onlara kendi zamanlarındaki insanların inandıkları bir mûcize verilmiş olmasın. Bana mûcize olarak verilen ise, ancak Allah’ın bana vahyettiğidir/Kur’an’dır/" buyurmuştur (Buhârî, Müslim). Demek ki, Hz. peygambere verilen tek ve ebedi mucize sadece Kur’an’dır. Kur’an’ın ve üzerinde ittifak edilen bu hadisi şerifin verdiği mesaj, mucize üreticilerine cevap olarak yetmiyor mu? Onlar Kur’an deseler, Kur’an hissi mucizeelri reddediyor, hadis deseler, sahih hadis de reddediyor, akıl ve mantık deseler, bunlar da onların ürettikleri mucizeleri reddediyor. Peki bütün bunlara rağmen mucize üreticileri de Kur’an’ın anlattıklarına inanmayanlar gibi (فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ (Mürselat-50) ‘’Artık onlar ondan (Kur’an’dan) sonra hangi söze inanacaklar?’’ şeklindeki ilahi mesajın hükmü altına girmiyorlar mı? İşte Kur’an mucizesi dışında bütün mucizeleri reddeden Buhari ve Müslim’in de üzerinde ittifak ettikleri hadisin Arapça metni ve açıklamalar aşağıya alınmıştır. ما من الأنبياء من نبيٍّ ، إلا و قد أُعطَى من الآيات ما مِثلُه آمنَ عليه البشرُ ، و إنما كان الذي أُوتيتُه وحيًا أوحاه اللهُ إليَّ ، فأرجو أن أكون أكثرَهم تابعًا يومَ القيامة (متفق عليه)ِ الراوي : أبو هريرة | المحدث : الألباني | المصدر : صحيح الجامع | الصفحة أو الرقم : 5681 | خلاصة حكم المحدث : صحيح | التخريج : أخرجه البخاري (7274)، ومسلم باختلاف يسير.)ِ وكما يفهم من هذه الاية يفهم أيضا من أن ايات القران كلها تنص على عدم اعطاء النبي اية ومعجزة كونية يراها الناس كي يؤمنوا وانما الاية والمعجزة القران الكريم وحده : اذا إن معجزة الإسلام هي القرآن . وهو كتاب يرسم منهجا كاملا للحياة . ويخاطب الفكر والعقل , ويلبي الفطرة القويمة . ويبقى مفتوحا للأجيال المتتابعة تقرؤه وتؤمن به إلى يوم القيامة . أما الخارقة المادية فهي تخاطب جيلا واحدا من الناس , وتقتصر على من يشاهدها من هذا الجيل . على أن كثرة من كانوا يشاهدون الآيات لم يؤمنوا بها . وقد ضرب السياق المثل بثمود , الذين جاءتهم الناقة وفق ما طلبوا واقترحوا آية واضحة . فظلموا بها أنفسهم وأوردوها موارد الهلكة تصديقا لوعد الله بإهلاك المكذبين بالآية الخارقة . وما كانت الآيات إلا إنذارا أو تخويفا بحتمية الهلاك بعد مجيء الآيات . هذه التجارب البشرية اقتضت أن تجيء الرسالة الأخيرة غير مصحوبة بالخوارق . لأنها رسالة الأجيال المقبلة جميعها لا رسالة جيل واحد يراها . ولأنها رسالة الرشد البشري تخاطب مدارك الإنسان جيلا بعد جيل , وتحترم إدراكه الذي تتميز به بشريته والذي من أجله كرمه الله على كثير من خلقه ولقد ارتد بعض من كان آمن بالرسول [ ص ] بعد حادثة الإسراء , كما ثبت بعضهم وازداد يقينا . ومن ثم كانت الرؤيا التي أراها الله لعبده في تلك الليلة "فتنة للناس" وابتلاء لإيمانهم . أما إحاطة الله بالناس فقد كانت وعدا من الله لرسوله بالنصر , وعصمة له من أن تمتد أيديهم إليه .--- القرآن الكريم، هو المعجزة الخالدة لنبيناً محمد صلى الله عليه وسلم، ... (القرآن الكريم معجزة دائمة - إسلام ويب - مركز الفتوى) والملاحظة المهمَّة في مجال المعجزات أنَّ جميعَ معجزات الأنبياء والرسل عليهم السلام باستثناء معجزة الرسول الأكرم صلى الله عليه وآله وسلم كانت مقصورة على الحاضرين، حيث كانت تثبت عندهم بالمشاهدة ثمَّ يتمّ إثباتها للغائبين عن طريق النقل. فجميع الرِّسالات السَّماوية السَّابقة على الإسلام كانت محدودةً في الزَّمان والمكان، والآيات القرآنيّة تشيرُ إلى ذلك بوضوح.). لكن لمَّا كانت رسالة النبيّ صلى الله عليه وآله وسلم هي الرِّسالة الخاتمة حيث إنَّه لا نبيّ بعده وبما أنَّه صلى الله عليه وآله وسلم لم يُبعثْ لأمَّةٍ محدّدة في مكانٍ محدّد، وزمان معيَّن، أو زمان خاص، وإنّما أُرسل إلى النَّاس كافّةً كما تشيرُ الآيات القرآنيّة إلى شموليَّة دعوته صلى الله عليه وآله وسلم وعمومية نبوّته لجميع البشر: اقضت الحكمةُ الإلهيّةُ تزويد النبيّ صلى الله عليه وآله وسلم بمعجزة خالدة لا تقتصر على زمان خاص، ولا على مكانٍ معيّن وهي القران وحده (القرآن الكريم المعجزة الخالدة) فكلمة (منعنا) تفيد بأن الله تعالى لم يظهر أي معجزة على يد نبيه الخاتم عدا القرآن الكريم .لقد طالب المشركون نبينا محمدا عليه السلام بالمعجزات التي تدل على نبوته، كحال من سبقوه من الأنبياء، فجاء الرد بأنه لن يُرسل لهم ما طلبوه؛ وذلك للسبب الذي وضحته الآية نفسها: (إِلَّا أَنْ كَذَّبَ بِهَا الْأَوَّلُونَ) (حبل الله).  

28 Ayetin iniş sebebi; Kureyş müşriklerinin eski kavimlerde olduğu gibi, maddi mucizeler talep etmeleridir. Ayette de belirtildiği gibi, eski kavimler görünür mucize almalarına rağmen, yine inanmadılar ve yalanlamaya devam ettiler hatta zulümlerine zulüm kattılar. Bu anlamda maddi ve görünür mucizeler gönderilmesine son verilmesi aynı zamanda insanlığın bağımsız düşünme, kavrama ve anlama yeteneklerinin yani akli ve mantıki verilerin gelişmiş olması da mucizevî alâmet ve işaretlere pek gerek bırakmamaktadır. Unutmayalım ki Kur’an Arap edebiyatı ve şiirinin zirvede olduğu bir ortama gelmiştir. Kur’an, bu hâliyle zaten başlı başına bir mucizedir. Maddi başka mucizelere gerek yoktur. Çünkü maddi mucizeler duyulara hitap eder ve korkutmak amaçlıdır. Kur’an ayetleri ise, duyulardan ziyade akla ve mantığa hitap etmektedir. İnsanlardan düşünmelerini ve akıllarını kullanmalarını istemektedir. 29 Krş. Hûd, 11/65 30 Krş. Mâide, 5/115;  

Bu ayet ‘Ankebût 29:50-51. ayetlerle birlikte okunmalıdır. Bu ayetler, Hz. Muhammed’e Kur’an dışında mucize verilmediğinin delillerindendir.  

1 Bu âyetin iniş sebebi: Mekkelilerin Peygamberimizden Safa tepesinin altın yapılmasını ve Mekke civarındaki dağların kaldırılmasını istemeleridir. Peygamberimiz bunu Allah’tan isteyince; Allah: “istersen yaparım ve eğer inkâr ederlerse önceki kavimler gibi onları da helâk ederim.” buyurdu. Bunun üzerine Peygamberimiz; “istemem yarabbi!” dedi ve bu âyet nâzil oldu. (Ahmed, Neseî)  

71 Bu son derece vecîz ve dolayısıyla ilk bakışta biraz kapalı gibi görünen cümle, bir bütün olarak Kur’an’ın anlam ve amacı konusunda temel bir açıklama ortaya koymaktadır. Kur’an’ın pek çok yerinde Peygamber Muhammed (s)’in, Allah’ın elçilerinin sonuncusu ve en büyüğü olmakla birlikte, önceki bazı peygamberlerin sözlü mesajlarını desteklemek ya da pekiştirmek için gösterildiği söylenen türden mucizeler gösterme gücüyle donatılmadığı ısrarla belirtilmiştir. Denebilir ki, o’nun tek mucizesi: açıklığıyla, ahlakî kapsam ve mahiyetiyle kusursuz; insanlık tarihinin her çağına, her gelişim safhasına uyan; insanların hem duygularına hem akıllarına hitab eden; hangi ırktan, hangi toplumsal katmandan gelirse gelsin her insana açık olan ve hem lafzıyla, hem de muhtevasıyla Kıyamet Günü’ne kadar değişmeden kalacak olan Kur’an’ın kendisiydi ve bugün de böyle olmakta devam etmektedir. Önceki peygamberler değişmez biçimde hep kendi toplumlarına, kendi kavimlerine ve yalnız kendi çağlarına tebliğ etmekle görevlendirildikleri için onların tebligatı ister istemez kendi toplumlarının ve kendi çağlarının toplumsal ve düşünsel şartlarıyla sınırlıydı; ve hitab ettikleri insanlar da henüz bağımsız düşünme evresine varmamış olduklarından, bu peygamberler, üstlendikleri görevin iç gerçeğini, sarsıcı mahiyetini kavrayabilmeleri yönünde insanların dikkatlerini uyandırmak için sembolik nitelikte birtakım alametlere, birtakım mucizelere ihtiyaç duymuşlardır (bkz. 6. sure, 94. not). Ama Kur’an, insanlığın (özellikle, Yahudilik, Hristiyanlık gibi çıkışları itibariyle vahye dayanan dinsel gelişmelerin etkili olduğu bölgelerde yaşayan toplumların) belli bir düşünce ve inanç sistemini (ideology), artık yukarıdaki ayetin işaret ettiği tarzda geçmişte vuku bulan ve çoğu zaman sadece yeni ve ciddî kavrayış, anlayış bozukluklarına yol açan birtakım mucizevî alamet ya da işaretlerin zuhuruna ihtiyaç duymadan kavrayabileceği bir çağda vahyedilmiştir.72 Bkz. 7:73’ün ikinci paragrafı ve ilgili 57. not. Kur’an’da, sözkonusu dişi devenin mucizevî bir mahiyet taşıdığına dair herhangi bir işaret yoksa da, bu ifade onun Semûd kavmi için bir deneme, bir sınama nesnesi ve bu anlamda “uyarıcı-aydınlatıcı bir belirti” (mubsıra) olduğunu işaret etmektedir (karş. 54:27).  

[2288] Bu âyet, Hz. Muhammed’e, daha önceki peygamberlere verilen türden hissi ilâhî kudret delilleri verilmediğini söyler. Aynı zamanda bu verilmeyişin gerekçesini de açıklar. Allah Rasûlü’nün risaletini destekleyici ‘ilâhî kudret delîli’ (âyet), daha öncekiler gibi beş duyuya hitabeden türden değil, akla hitabeden türdendir. O ilâhî kudret delîli vahiydir: “Ne yani! Şimdi, bu ilâhî kelâmı kendilerine iletmen için sana indirmiş olmamız (ilâhî kudret delîli isteyen) o kimselere yetmedi mi?” (29:51). Bu, “Rabbinden ona bir ilâhî kudret delîli/âyet indirilmesi gerekmez miydi?” (29:50) sorusuna verilmiş bir cevaptır. İlk inkârcı muhatapların bu tür taleplerini reddeden bir başka âyet, bu red için “Eğer kendilerine bir ilâhî kudret delîli gelmiş olsaydı yine de inanmazlardı” (6:109) gerekçesini gösterir. [2289] Mubsıraten, besâir’den farklı olarak edilgen ve nesne konumunda, kendisini görecek göz arayan risalet delilleridir (Bkz: 17:102, not 120). Bu deliller Sâlih peygamberin dişi devesi, gündüzün ve gecenin âyetleri (17:12) ve kendisi risaletin apaçık delili (âyâtun beyyinâtun) olan gaybî âyetler gibi (27:13) gözleri faltaşı gibi hakikate açıcı unsurlardır. [2290] Bihâdaki bâ edatının işlevinden yola çıkarak Ebu Ubeyde ve Zemahşerî, buradaki zulmü “inkâr” olarak almışlardır. Aynı işlevi göz ardı etmeden, fakat A’râf 73’teki “vahşice katletmeyi” de göz önüne alarak, ulaşılabilecek en kapsamlı anlam bu olsa gerektir. [2291] İlk muhatabı olan inkârcı topluma, istedikleri (Bkz: Âyet 90-93) ilâhî kudret delillerinin gelmemesinin kendi lehlerine olduğu, helâk olan Semud toplumu örnek verilerek îmâ ediliyor. “Muhatabı aciz bırakarak zorla boyun eğdirme” anlamına gelen mucize kelimesi Kur’an’da ve sahih hadislerin ve 9 ünlü hadis kitabının hiçbirinde geçmez. İslam tarihinde “mucize” ıstılahı ilk defa hicri 4. yüzyılda görülür. Esasen mucize ile iman, zorla imana benzer. Mucize ile ifade edilen hakikati Kur’an âyet ve onun çoğulu olan âyât ile ifade eder. Kur’an aynı kelimeyi insan, tabiat ve kâinattaki varlıklar için de kullanır. Yani âyet/âyât hem olağan hem de olağandışı için kullanılır. Mucize kelimesi İslam kültürüne, hicri 3. yüzyılın ikinci yarısında girmiştir. Bu kelimenin İslam kültürüne girişinin hangi şartların zorlamasıyla gerçekleştiği ve bunun Kur’an bilgi sisteminden kopuşu ne derece etkilediği, müstakil bir araştırma ve inceleme konusudur. Kur’an’ı bütünsel bir okumaya tabi tuttuğumuzda, mucize konusunda şu sonuçlara ulaşmaktayız: 1) Kâinatta Allah’ın kudret eli değmiş olan her şey mucizedir. Etrafımız bu tür olağan mucizelerle kuşatılmıştır (12:105). 2) Olağandışı hiç bir mucize, Allah’ın sünnetinin dışında değildir. Zira Allah’ın sünnetinde bir değişme ve bir dönüşme olmaz (35:43). Mucizelerin olağanüstü bulunması, insanoğlunun tecrübesinin ve bilgisinin sınırlılığındandır. Olağandışı mucizeler, yaratıcıya ait sünnetin değil, yaratılmışa ait adetin istisnasıdırlar. 3) Hz. Musa gibi önceki rasullerden bazılarına, olağanüstü mucizeler verilmiştir. 4) Allah Rasûlü’nün Kur’an’dan başka mucizesi yoktur (29:50-51 ve 17:59). Aksini iddia eden Kur’an’ı yalanlamış olur. İsra rüyasında Nebi’ye gösterilen “âyetlerden bazıları” eğer “mucize” olarak adlandırılacaksa, “Allah Rasûlü’nün gösterdiği” değil, “Allah Rasûlü’ne gösterilen” mucizedir. 5)Kaynaklarımız, Kur’an dışında, Hz. Muhammed’in mucizesine şahit olup da iman eden tek bir kişinin varlığını kaydetmemiştir.  

(8) Helâk etmek için değil, başlarına gelecek azaptan sakındırmak için göndeririz. İbret alan alır; inkârında direten de azaba müstehak olur.  

2245 Past generations treated Signs and Portents with contempt or rebellion, and brought about their own undoing. It is only Allah's Mercy that gives them Grace for a time and prevents the coming of those Portents and Punishments which would overwhelm them if they were put to their trial at once. 2246 An example is cited from the story of Thamud. A wonderful she-camel was sent among them as a Portent and a Symbol. In their wickedness they hamstrung her. So instead of her reclaiming them she was a cause of their destruction, as their sin and rebellion were laid bare. For the story of the she-camel and the reference to the passages in which she is mentioned, see n. 1044 to 7:73. 2247 Signs, Miracles, and Portents are sent by Allah as a warning, to strike terror into the hearts of evildoers and reclaim them to the right path. I have discussed Fear as a motive for reclaiming certain kinds of hard hearts, in my note 82 to 2:74. But some hearts are so hard that even this motive does not work. As they have a limited free will given by Allah, they are to that extent free to choose. But when they actually choose evil, Allah in His infinite Mercy delays their punishment and removes the occasion for their immediate self-destruction by withholding the Signs which might make them transgress all the more and compass their total destruction.