İsrâ Sûresi 33. Ayet Meali

[Yani; mümkün ise öldürmesin, kan bedelini alarak yardım alsın.]  

Öldürülen kişinin velisi katilin öldürülmesini talep edebilir. Ancak ona mahkeme yoluyla devletin karar vermesi gerekir. Yoksa herkes katili öldürmeye ve kendi intikamını almaya kalkarsa kan davaları başlar, düzen bozulur ve anarşi çıkar. “Cana karşılık can sınırlarının aşılmaması” katil bulunamadı diye yakınlarından herhangi birinin öldürülmemesidir.  

1- Kutsal. Yasak. 2- Hesap sormada yetkili kıldık. 3- Hesap sorma hakkı ve yetkisi sağlanarak, kendisine yardım sağlanmıştır.  

[4] Kısas ile, had ile olsun.[5] Katili kısasen öldürmek veya diyetini almak veya af etmek haklarını vârisi olan velisine veririz.[6] Katilden başkasına geçmesin, katile işkence yapmasın.  

17 Ayette geçen “kutile mazlûmen” (haksız yere öldürülmeyi) ifade eder. “mazlûmen”, kelimesi bilmeden, yanlışlıkla veya hataen öldürülmeler değil, taammüden öldürülmeler içindir. “Haksız yere öldürülen” diye çevirdik. 18 Bu adil karşılık, diyet olabilir, kısas olabilir, maktulün yakınları daha hafif bir ceza isteyebilir veya affedebilir. Ancak kısas hakkını devlet/mahkeme verir. Kimse mahkemesiz kimseyi kıyas bile olsa öldüremez. Aksi takdirde anarşi ve terör önlenemez. Hatta töre cinayetleri bile çoğalır.  

Benzer mesajlar: Bakara 2:84, 93; Mâide 5:32; En‘âm 6:151; Furkân 25:68.  

1 İslâm hukukuna göre; kasten adam öldürenler, Müslümanlarla savaşanlar, İslâm devletini yıkmaya çalışanlar, zina yapan evli kadın veya erkekler ve mürtedler, “haklı olarak öldürme” sınırına girer ve bu işi, sadece devlet yapar. Bk. (En’am: 151)2 İslâm hukukuna göre; bir cinâyet işlendiğinde yetkili olan devlet değil, öldürülen kişinin vârisleridir. Öldürülenin vârisi, katili affetme veya ondan öldürülenin hayatına karşılık diyet alma yetkisine sahiptir. Buna devlet karışamaz.3 Kâtilden başkalarını öldürmek, kâtili işkence ile öldürmek, cesedini tahrip etmek ve diyet aldıktan sonra öldürmek haramdır.4 Öldürülenin velîsi kısası kendisi uygulayamaz bu yetki sadece İslâm devletine aittir. Devlet, mirasçılara hukuku uygulamak sûretiyle yardım eder.  

38 Yani, kazâî (hukukî) bir yargı, haklı sebeplere dayanan bir savaş (2:190 ve ilgili 167. not), yahut nefsi müdafaa gibi gerekçelere dayanmadıkça.39 Bu ifade haksız yere adam öldürmenin cezasına, yani kısâs (“adil karşılık”) denen, 2:178’de ve ilgili notlarda açıklanan cezaya işaret etmektedir. Yukarıdaki anlam örgüsü içinde velî (“hâmî/koruyucu” yahut “[birinin] haklarını savunan”) terimi çoğunlukla maktulün yasal varisi yahut yakın akraba anlamınadır; bununla birlikte Zemahşerî yasal yönetimin de (sultân) bu terimin kapsamına girdiğini belirtir ki bu açıklama, kuşkusuz, yönetimin toplumun tüm üyelerinin tabii “koruyucusu” olduğu fikrine dayanmaktadır. Kutile mazlûmen (“haksız yere öldürülme”) ifadesine gelince, açıktır ki bu yalnızca taammüden işlenen cinayete işaret etmektedir; çünkü zulm kavramı Kur’an’da kazara yahut bilmeden işlenen hatalar için değil, özellikle, bilerek işlenen haksızlıklar için kullanılır.40 Böylece, maktulün haklarını savunacak olan kimse, (bu durumda, kazâî merci) ölüm cezasını gerçek katil ya da katillerden başkasına uygulamak konusunda yetkisiz kılınmakla kalmıyor, fakat aynı zamanda, durumu elverirse, hafifletici sebep ve şartları gözönünde bulundurarak ölüm cezasından büsbütün sarf-ı nazar etmeye mecbur kılınıyor.41 Yani, onun kazâî yargılama yoluyla hem bu dünyada katilinden öcü alınmış oluyor; hem de Allah’ın haksız yere öldürülen kimselere öte dünyada bahşedeceği özel nimete yahut rahmete kavuşuyor (Râzî). Bununla birlikte, bazı müfessirler buradaki “o” zamirinin maktulün haklarını koruyan kimseyle, yani yasal varisiyle ya da yakın akrabasıyla ilgili olduğunu söyleyerek yukarıdaki ibareyi “kendisi kısas yasasıyla yeterince desteklenmiştir, o halde artık denklik ölçüsünü aşan bir cezalandırmanın peşine düşmesin” şeklinde açıklamaktadırlar.  

[2261] Lafzen: “kimin canına haksız yere kıyılmışsa..” Bizim çevirimiz, âyetin devamına, dış bağlama ve vahyin ilkelerine uygundur (Bkz: 2:178). Yani: “yoksul ya da zengin, güçlü ya da güçsüz, fark etmez” anlamındadır. [2262] “Eşdeğer bir ceza” (kısas), Bakara 178’de kasten adam öldürme suçunun cezası olarak öngörülür. Aynı ceza türünün önceki vahiylerde de bulunduğuyla ilgili bkz: 5:45. Tanındığı ifade edilen yetkinin üst sınırı budur, fakat maktulün velisi isterse, aynı âyette diyet alarak kâtilin suçunun dengi olan cezayı bağışlama yetkisi de verilmiştir (2:178, ilgili notlar). Burada “bir cana karşılık bir can” sınırının aşılıp güçlünün güçsüze, varsılın yoksula karşı intikam amaçlı bir katliâm yapması yasaklanmaktadır (Krş: 2:178, ilgili notlar). [2263] Mücâhid buradaki “o” zamirinin cinayet kurbanını gösterdiği görüşündedir (Taberî). Fakat dilsel açıdan, zamir veliyi gösterir. Kaldı ki, bu ibareyi kendisinden önceki cümleden koparmak için inneden önce bir bağlaç da kullanılmamıştır. Taberî de bunu tercih eder.  

(Onu öldürürken organlarını parçalamasın, dilerse mahkemede katilin öldürülmesini talep eder, dilerse diyete razı olur kan bedelini alır, dilerse tamamen affeder, kan bedelinden de vazgeçer)  

Öldürme yasağına insanın kendisi de dahildir. Onun için intihar da adam öldürme gibi haramdır. Âyette yetkiden maksat kısas veya diyet olup uygulama işi yönetime aittir.  

(176) Kâtil yerine, kâtilin akrabâsını veya kâtille beraber bir başkasını öldürmesin. (177) Kendisine verilen bu yetkiyi kötüye kullanmasın. Öldürülenin velîsi, kâtilden kısâs talebeder. Ona kısâs hakkını ancak mahkeme kararıyla devlet verir. Yoksa kendisi, mahkemesiz kimseyi öldüremez. Çünkü o takdirde düzen bozulur, anarşi olur.  

[1] Allah'ın haklı gördüğü ve bunu Kitabı'nda bildirdiği sebep dışında kimse öldürülemez. [2] Öldürme fiilini bizzat maktulün velisi(en yakını) yapar. [3] Bakara 2/178  

(3) 2:178 ve açıklamalarına bakınız.  

2216 On the subject of Qisas see 2:178 and the notes thereto. Under the strict limitations there laid down, a life may be taken for a life. The heir is given the right to demand the life; but he must not exceed due bounds, because he is helped by the Law. Some Commentators understand "he" in "he is helped (by the Law)" to refer to the heir of the person against whom Qisas is sought. He too will be helped by the Law, if the heir of the first slain exceeds the bounds of Law.