İsrâ Sûresi 21. Ayet Meali

“Faddale” terimi Kur’an’da çok sık tekrarlanır. Genelde üstün kılmak ve kıymet vermek anlamlarına gelen “Faddale” kelimesi burada, dünya hayatında “rızık ve makam bakımından farklı ve üstün olmak” anlamında kullanılmıştır. Ayetin ikinci cümlesinde ulaşılacak dereceler ve elde edilecek faziletler bakımından esas üstünlüğün basit, değersiz ve iğreti dünya nimetleri konusunda değil, Allah’tan başka kimsenin sınırlarını ve hususiyetini bilemediği tahayyül dahi edemeyeceğimiz nitelikte güzel nimetlerin ahirette olduğuna vurgu yapılmaktadır.  

 20. âyet, gerek dünya gerekse ahiret nimetleri bakımından Allah’ın lütfunun sınırsızlığını ifade etmekte; servet, mevki, sağlık ve yaşayış güzelliği bakımından insanlar arasındaki farkların, ilâhî takdirin bir gereği olduğunu, binaenaleyh, bu dünyada mutlak eşitliğin im-kânsızlığını ortaya koymaktadır. Bunun yanında, 21. âyetten anlıyoruz ki, ahirette de insanlar eşit durumda olmayacaklar, aksine, insanların dünyada yapmış oldukları işlere göre ahirette derece farkları daha da büyük olacaktır. Ancak, 18. âyetten de anlaşılacağı üzere, para ve mevki gibi dünyevî imkânlar, Allah nezdinde mutlak bir değer ifade etmediği için, dünya hayatını sırf bunların peşinde koşarak geçirenler, ahirette üstün derecelere ulaşmak hakkını kaybetmiş olacaklardır.  

(*) Yüce Allah rızık vb. maddi imkânları insanların sâiy, gayret ve çalışmalarına göre fazla veya az veririr. Yani durup dururken yüce Allah sebepsiz kimeseye fazla veya az vermez. Kişinin daha çok veya daha az gayret ve çalışmasına göre emeğinin karşılığını verir. Örneğin Şura suresi (42/19-20.) ayetlerinde konuyla ilgili ilahi mesaj şöyledir. Şura-19: Allah, kullarına karşı çok lütufkârdır; dileyen (kâinatta geçerli tabii kanunlarını gözeterek, çalışıp, çabalayan ve rızkı kazanmak için sebeplere sarılan) kimseyi rızıklandırır. O, (sonsuz) kuvvet sahibidir, (her işte üstün ve) mutlak galip olandır. Şura-20: Kim ahiret kazancını isterse (onun için çalışıp gayret sarf ederse), onun kazancını artırırız. Kim de (yalnız) dünya kazancını (rızkını ve maddi imkânları) isterse (onun için çalışıp gayret sarf ederse), ona da istediğinden veririz, fakat (sadece dünyayı isteyenin) ahirette hiçbir payı yoktur. Bu konu Necm-53/39-41. ayetlerinde de şöyle pekiştirilmektedir. Necm-39-41: Ve gerçekten insan için ancak (dünyevi olsun uhrevi olsun) çalıştığı (verdiği emeğin karşılığı) vardır. Şüphesiz onun çalışması (emeğinin) karşılığı ileride (çalışmasının sonunda) görülecektir. Sonra da (mutlaka) çalışmasının karşılığı kendisine tastamam verilecektir. وقوله: ﴿ومن كان يريد حرث الدنيا نؤته منها وما له في الآخرة من نصيب﴾ أي ومن كان يريد النتائج الدنيوية بأن يعمل للدنيا ويريد نتيجة ما عمله فيها دون الآخرة نؤته من الدنيا وما له في الآخرة نصيب، وفي التعبير بإرادة الحرث إشارة إلى اشتراط العمل لما يريده من الدنيا والآخرة سورة الشوري – الاية - 20 (الميزان في تفسير القرآن)  

25 Lafzen, “derece olarak daha büyük ve (vaad ettiği) cömertlik bakımından (tafdîlen) daha büyüktür”. Fakat son terim burada belirgin bir biçimde “erdem” (manevî mazhariyet) anlamını da içinde taşıdığından terimin çok yönlü anlamı bir tek sözcükle değil, ancak bir sözcük grubuyla aktarılmıştır.  

[2248] Derecât, burada ve geçtiği birçok yerde nitelik farkına değil nicelik farkına işaret eder (krş: 2:228; 4:95; 58:11). Cümlenin ikinci kısmı, doğal olarak birinci kısmındaki vaadden farklı bir içerik taşımaktadır. Bu da dünya ile âhiret arasındaki “nitelik farkı”dır. Birinci cümledeki “nicelik olarak” açıklaması yananlamken, ikinci cümledeki parantez içi açıklama sözgelimine dayanır.  

Servet, sağlık ve diğer imkânlar yönünden insanların farklı olmaları Allah’ın takdiridir. Bu âyet, dünyadaki işlere göre, âhirette de insanların farklı durumlarda olacağını bildirmektedir. Öyleyse insan asıl ebedî hayatta yüksek derecelere ulaşmak için çalışmalıdır.  

2201 Nor should man suppose that all gifts are of equal value. The spiritual ones rank far higher in dignity and real worth than the transitory ones. Therefore it is altogether wrong to compare the worldly prosperity of a wicked man with the apparent want of it to a man of spiritual worth. There is no comparison between them when measured by right standards.