İsrâ Sûresi 12. Ayet Meali

Bir delil olan geceyi giderdik, yahut gecenin delili olan ayın nurunu, güneşe nazaran azalttık. Âyette "tâir" kelimesi geçmektedir ve kuş, uçan anlamına gelir. Cahiliyye devrinde kuşların uçuşundan hükümler çıkarmak, kuşu uçurup sağa doğru giderse hayra, sola doğru giderse şerre yormak, bir gelenekti. Müslümanlık, "tatayyur" denen bu geleneği menetmiştir. Âyette, "Her insanın yaptığı iş" yerine "tâiri" eklemesi vardır ki bu geleneğe işarettir.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 25/61-62; 28/71-73; 36/37-38.  

Bkz. 25/61-62, 28/71-73, 36/37-38Yani “gök cisimlerinin belli yörüngelerde sistematik olarak hareket etmelerini sağladık ki, günlerin, ayların, mevsimlerin ve yılların sayısını ve hesabını yapabilesiniz.” Güneşe bakarak saatin kaç olduğunu, aya bakarak hangi ayda olduğunuzu, mevsimlere bakarak da yılların sayısını bilebiliriz.  

1- Gösterge, işaret.  

Benzer mesajlar: En‘âm 6:96; Yûnus 10:5; Rahmân 55:5.  

1 Bu iki parantez, âyetin son bölümünde bu mûcizeler açıklandığından ilave edilmiştir.2 Ay da ilk yaratıldığında güneş gibi ışık kaynağı iken, onu tıpkı dünya gibi söndürdük. Şimdi, sadece güneşten aldığı ışığı yansıtmaktadır.3 Konu ilgili olarak Bk. (Yûnus: 5)4 Yani; yaratılış âleminde her şeyi ayırt edip, güneş ile gösterdiğimiz gibi, Kur’an’la da din ve dünyanıza, hayır ve şerrinize ait her şeyi geniş bir şekilde açıkladık. Bu sebeple Kur’an, güneş gibidir. Onun karşısında geçmiş kitaplar ise söndürülmüş ay gibidir yani nesh edilmiştir. (Elmalılı)  

13 Âyet teriminin birincil anlamı için bkz. yukarıda 2. not. Buradaki anlam örgüsü içinde âyeteyn (“iki sembol”) ifadesi -sonraki cümleciğin de gösterdiği gibi- manevî ya da ruhanî karanlık ve aydınlıkla alakalıdır.14 Yani, insanı manevî/ruhanî cehalet ve hatadan aklın ve imanın aydınlığına yöneltmek amacına dayanan Kur’an mesajını.15 Lafzen, “yılların hesabını (‘aded)”. Bu tabir, Kâmûs’un da belirttiği gibi, “insanın sayıp durduğu [kendi] ömrünün yılları”nı da ifade yahut işaret ettiğine göre, dünya hayatının geçiciliğine dikkat çekerek insanı burada açıkça manevî/ruhanî öz eleştiriye çağıran bir îma taşımaktadır.16 Yani, insanın din ve ahlak alanında ihtiyaç duyabileceği yol gösterici her türlü bilgiyi.  

[2235] Veya: “söndürüyor”. Ay’ın sönmeden önce güneş gibi parlak oluşuna ve o zaman Ay’ın gece âyeti olmadığına dair İbn Abbas rivayetine dayanarak. [2236] Veya: “Yılların sayısını ve hesabını yapabilmeniz için”. Parantez içi açıklamalar, hemen arkadan gelen âyetlerle uyumludur. İlk cümlede gece ve gündüz âyetinden, ikinci cümlede gecenin ve gündüzün âyetinden söz edilerek âyet içinde âyete işaret ediliyor. Gündüzü ve gecesiyle bütün bir gün, insanın doğum, ölüm ve tekrar dirilişine bir atıftır. Ay ve güneş, insana bu hakikati gösterdiği için birer “gösterge” (âyet) olarak takdim edilmektedir. [2237] Parantez içi açıklamanın gerekçesini teşkil eden kullu şey’in ile ilgili bkz: 16:89, not 101 [2238] Gece ve gündüz ibrettir: İlki bir adım ötesini göremediğimiz dünyaya, ikincisi her şeyi hakikatiyle göreceğimiz âhirete dair ibret…  

(Bütün gün çalışmanız mümkün olmadığı, gecenin de onu takip etmesinin gerekli olduğu gibi, elbette yaptığınız her şeyin hesabını vermek üzere sizi bekleyen bir ahiret hayatınız da vardır.)  

Bu âyetten gece âyetinin, karanlık, gündüz âyetinin de aydınlık olduğu anlaşılır. Karanlık ve aydınlık olayları, Allah'ın kudretinin belirtilerindendir. Abdullah ibn Abbâs ve başka sahâbîlerden gelen rivâyetlere göre gece âyeti Ay, gündüz âyeti Güneştir. Eğer gece ve gündüz âyetlerinden maksat Ay ve Güneş ise,"Gece âyetini sildik" ifâdesinden, Ayın da bir zamanlar Güneş gibi ışık veren parlak bir yıldız iken zamanla ışığını ve ısısını kaybettiği anlamı çıkar. Güneş hâlâ ışık ve ısısını yaymağa devam etmektedir ve bu özelliğini daha çok uzun zaman koruyacaktır. Ancak kıyâmet olayında Güneş de öteki yıldızlar gibi büzülüp karartılacak, ışığını ve ısısını kaybedecektir. Ayın, önceleri Güneş gibi parlak bir yıldız olup sonradan ışığını kaybettiği bilinmiyordu. Bilimsel çalışmaların saptadığı bu gerçeğe Kur'ân, asırlar önce işâret buyurmuştur.  

[1] mubsıraten(مُبْصِرَةً): Hem başka şeyleri hemde kendini gösteren şeye 'mubsir' denir. [2] Gün içinde saatin kaç olduğunu güneşten, hangi ayda olduğumuzu aydan hesaplayabiliriz. Yılların sayısını ise mevsimlerden anlarız. Mevsimler dünyanın güneşe göre 23.5 derece eğik (deklinasyon açısı) olmasından kaynaklanır. Bu eğrilik dolayısıyla dünyanın bazı yerlerinde saat gündüz olmasına rağmen güneş doğmamış veya saat gece olmasına rağmen güneş batmamış(gecenin göstergesi kaldırılmış) olur. Bu gün bile Norveç'te yaşayan insanlar yaz mevsiminde güneş batmamasına rağmen oluşan gece için beyaz geceler tanımlamasını kullanmakta ve ona 'gece' demektedirler. Çünkü gece ve gündüz tıpkı güneş ve ay gibi ayrı birer varlıktırlar(Enbiya 21/33). Mevsimlerin oluşması nedeniyle Allah'ın ikramını (yağmur,toprak,bitki ve hayvan ilişkisi) arayabiliriz. Çünkü tüm canlılar sudan yaratılmıştır (Enbiya 21/30) ve o suyun dünya üzerindeki çevrimi(buharlaşma, yoğunlaşma, yayılma, temizlenme) mevsimler sayesinde olur.  

(2) Yeryüzünde gündüzden söz edebilmek için günışığını dağıtacak bir atmosfer gereklidir. Onun için, yeryüzünün geceleri evvelden beri var olduğu halde, bildiğimiz anlamdaki gündüzler, atmosferin düzenlenmesinden sonra var olmuştur. Bütün bunların bir amaca yönelik şekilde cereyan ettiği, bu amacın da insanı İlâhî nimetlerden yararlandırmak olduğu, Dünyanın yaratılış aşamalarından açıkça anlaşıldığı gibi, âyette de ayrıca hatırlatılmaktadır. Herşey inceden inceye ayrıntılandırılmış, herşey bütün ayrıntılarıyla insanın istifadesine yönlendirilmiştir.  

2185 If we were to cry when it is night, we shall look foolish when it is day; for the night is but a preparation or the day: perhaps, as the last verse says, we pray for the day when we want rest for the night. Both are Signs from Allah. Darkness and light stand for ignorance and knowledge. "Where ignorance is bliss, 'tis folly to be wise." Darkness and light may also stand for shadow and sunshine, sorrow and joy: both may be necessary for our development. 2186 By the physical light we see physical facts. And this physical gift of Allah is good for us in two ways; (1) we can arrange for our livelihood, or we can attain knowledge of the physical sciences and gain some control over the physical forces of nature; and (2) the daily rising and setting of the sun gives us the computation of days and years, for the physical natural year is the solar year. But there is spiritual light even more precious: by it we can similarly attain two objects, viz. (1) our spiritual livelihood and knowledge, and (2) our computation of the stages we reach in our spiritual years. Let us be patient and seek everything as from Allah-in joy and in sorrow, in knowledge and in want of knowledge of those things which are above us. Let us rejoice in what Allah has given us, and not be impatient about those things which He in His wisdom has thought fit to withhold from us. But all things should be sought and striven for under the guidance of the All-Knowing Allah.