Hûd Sûresi 40. Ayet Meali

Tandır hakkında çeşitli rivâyetler vardır. Ekmek pişirilen tandırdır, suyun oradan kaynaması, tufanın başlayacağına alâmetti. Bu kavil, İbn-i Abbas'tan, Hasen'den ve Mücâhid'den rivâyet edilmiştir. Tandırın, Nûh Peygamberin evinde olduğu, evinin de Şam ülkesinde bulunduğu söylenmiştir. Kufe mescidinden kaynadığını söyleyenler de vardır. Tandırın, yeryüzü olduğu, gene İbn-i Abbas'la İkrime'den rivayet edilmiştir ki Zeccac bu kavli kabul eder. Tandırın kaynamasından maksat, tanyerinin ışıması, yeryüzünün yüksek yerlerinden suların kaynayıp fışkırmasıdır diyenler de olmuştur.  

bk. Kur’an-ı Kerim, 3/7; 26/119-121; 54/11-14.  

Bkz. 3/7, 23/27, 26/119-121, 54/11-14  

[1] Müfessirîn "tennûr" kelimesine muhtelif ma’nâlar virmişlerdir. Fakat en tabi’îsi "Su hazînesi" ma’nâsıdır.  

Aynı olayla ilgili olarak Mü’minûn sûresinin 27. âyetine bakınız.  

 Meâlin «sular coşup yükselmeye başlayınca» kısmını «tandır (tennûr) kaynayınca» şeklinde çevirenler de olmuştur. Müfessirler tandırın kaynamasını çeşitli şekillerde tefsir etmişlerdir. Son asrın müfessirlerinden M. Hamdi Yazır, Hz. Nuh’un gemisinin alelâde yelkenli bir gemi olmayıp buharlı bir vapur olduğuna işaret etmektedir ki, buna göre, «tandır kaynadı» demek, vapurun ocağı yandı ve harekete hazır duruma getirildi, demek olur.  

40 ve 44 Nuh'un gemisi, birbirine bağlanmış kütüklerden ibaret basit bir gemiydi (54:13). Tufan ise, Nuh'un halkıyla, Ölü Deniz bölgesiyle sınırlı idi. Gemiye alınan hayvanlar ise Nuh'a ait çiftlik hayvanlarıydı. Hikayeci din adamları, gemiyi, tufanı ve hayvanların sayısını abartmışlardır.  

1- Sular fışkırmaya başlayınca.  

(1)Rivâyete göre, sular ilk önce Hz. Nûh (as)’a âid olan bir tandırdan kaynamaya başlamış ve bu işâreti alan Nûh (as) eşyâları gemiye yüklemişti. (Râzî, c. 9/17, 234)  

(*) Nuh sûresindeki ayetlerden açıkça anlaşılıyor ki Hz. Nuh sadece kendi kavmine elçi olarak gönderilmiştir. Bu nedenle tebliğine mazhar olmayan diğer halkların helâk olmaları söz konusu değil. Çünkü tebliğ almayan hiçbir halk cezalandırılmaz (bkz: İsra suresi -15) Yani Nuh tufanı bölgesel olduğundan, sadece kavminin yaşadığı bölgede (yani Sümerlerin yaşadılkları Mezopotamya’da) meydana gelmiştir… Ayrıca (وَفَارَ التَّنُّورُ ) cümlesinden de anlaşılıyor ki Hz. Nuh buharla çalışan bir gemi inşa etmiş olabilir... Yani müfessirler tandırın kaynamasını çeşitli şekillerde tefsir etmişlerdir. Ayrıca son asrın müfessirlerinden Muhammed Ebu Zehra ile M. Hamdi Yazır, Hz. Nuh’un gemisinin alelâde yelkenli bir gemi olmayıp buharlı bir vapur olduğuna işaret etmektedir ki, buna göre, «tandır kaynadı» demek, vapurun ocağı yandı ve harekete hazır duruma getirildi, demek olur. (Diy. Vakfı Meali Hûd-40. Ayet Açıklaması( Ayrıca her şeyden ikişer çift toplama emri, Hz. Nûh’un çevresinde bulabildiği evcil hayvanlardan ikişer çift gemiye yüklemesidir. Özellikle çift olanların seçilmesi, tûfân sonrasında kurulacak yeni yaşam alanında bu hayvanların tekrar çoğalabilmesi içindir. Zaten tûfân yerel/bölgesel olduğu için hayvanların soylarının tükenmesi de söz konusu değildir. Sadece inanan az kişinin hem tûfânda hem de tûfân sonrası ihtiyaçlarını karşılamak için bu tür bir tedbir emredilmiştir. Dolayısıyla Kitâb-ı Mukaddes’te anlatıldığı gibi, yeryüzündeki bütün hayvanların gemiye alınması ve yerleşmesi zaten söz konusu değildir… (Kurandan Hayata) Tufanın bölgesel olduğuna dair bilgi için aşağıdaki tefsir metinlerine de bakılabilir. Not: Ayette geçen (فار) ‘’farre’’ kaynamak: bir sıvı, belli bir dereceyi bulunca, buhar durumuna geçerek fokurdamak anlamına da gelir. Bkz: (ترجمة و معنى فار في قاموس المعاني. قاموس عربي تركي (‘‘ tennûr (تَنُّور ) ise ‘’ocak: ateş yakmaya yarayan, pişirme için kullanılan yer. - tandır: yere kazılan bir tür fırın. Bkz: (ترجمة معنى التنور في قاموس المعاني. قاموس عربي تركي) والذي يميل القلب إليه أن الطوفان لم يكن عاما كما قال به البعض، وأن نوح لم يؤمر بحمل ما جرت العادة بتكونه من عفونة الأرض كالفأر والحشرات بل أمر بحمل ما يحتاج إليه إذا نجا ومن معه من الغرق لئلا يغتنموا لفقده ويتكلفوا مشقة جلبه من الأصقاع التي لم يصلها الغرق، فكأنه قيل: قلنا احمل فيها من كل ما تحتاجونه إذا نجوتم زوجين اثنين (تفسير الألوسي) والتقدير: احمل فيها من كل نوع من أنواع المخلوقات التي أنت في حاجة إليها ذكرا وأنثى (تفسير الوسيط). وقد سئل مفتي مصر الإمام الشيخ محمد عبده عن تحقيق عموم الطوفان، وعموم رسالة نوح، فأجاب بما صورته أما القرآن الكريم فلم يرد فيه نص قاطع على عموم الطوفان، ولا عموم رسالة نوح ، وما ورد من الأحاديث، على فرض صحة سنده، فهو آحاد لا يوجب اليقين. والمطلوب في تقرير مثل هذه الحقائق هو اليقين لا الظن (تفسير القاسمي ) وأن الأرض التي دعى نبي الله نوح على كفارها ما هي في حقيقة الأمر سوى البقعة الأرضية التي قام بإنذار أهلها لإستحالة كفر الأمم الغير منذرة برسالة لم تصلهم من الأساس: المصدر:(الإسلام من القرآن) وقد عرض لي خاطر أذكره وهو أن التنور في السفينة، وأنه فار وخرج منه بخار حرك السفينة للسير، فهي قد سارت بالبخار لا بالتجديف أو الرياح، إذ لم يذكر هنا ولكن ذكر فقط التنور وفورانه. وقد يقال إن البخار لم يكن قد اخترع، وما اكتشف إلا في القرن التاسع عشر، حيث سارت به القطر والسفن. نقول في الجواب على ذلك بأن صنع السفينة قال فيه الله تعالى: واصنع الفلك بأعيننا ووحينا فالسفينة كانت تصنع تحت رعاية الله ووحيه فهل يعجز سبحانه عن تسييرها بالبخار الذي جعل سبحانه العقل البشري يتوصل إليه بعد ألوف السنين، إن هذا هو ظاهر الآية (زهرة التفاسير)  

[1] Gözlerden sular fışkırıp su etrafı basınca onlar çaresiz kaldılar.[2] Zevcesi ve oğlu gibi helâkine ait Hükm-ü Bâri sebkeden.  

11 Ayette geçen “tandır/fırın kaynamaya başlayınca” anlamına gelen “fâre’ttennûr” tabirinin, aslında suların yerden öbek öbek taşmasını, fışkırmasını ve böylece coşkun sellerin meydana gelerek tufanın başlamasını ifade eden bir deyim olduğu kanaatindeyim. Razî, Arapların yeryüzüne “tennûr/ tandır” dediklerini kaydeder. Herhâlde bu çok sıcak çöl iklimini anlatmak için olmalı. “Tandır” kelimesi Türkçe bir kelime olup “ocak, fırın” diyenler de vardır. Eğer öyleyse, “tennûr” şeklinde muarrab (Arapçalaşmış) bir kelime olup İslamiyet’ten çok önce Arap dünyasına geçmiş olmalı. Müfessirlerin bir çoğu pek çok mecazi yorumlara başvurmuşlardır. Ancak Elmalılı, burada bir mecaz olmadığı ve buharlı geminin kazanının suyunun kaynamaya başladığına vurgu yapar. 12 Krş. Mü’minûn, 23/27. Kamer, 54/11-14. Tufan sadece Hz. Nûh’un kavminin bulunduğu alanda gerçekleşmiştir. Tevrat’ta anlatıldığı gibi bütün yeryüzünde olmamıştır. Gemiye aldığı hayvanlar sadece evcil ve bir arada yaşayabilen hayvanlardır. Yoksa evcil hayvanların yanı sıra dağlardan ormanlardan aslanlar, kaplanlar, yılanlar, çiyanlar vb onbinlerce türden hayvanı gemiye alamazdı. Zaten sular fışkırmaya başlayınca gelen emir üzerine bir avuç müslümanla evcil hayvanlarından birer çift aldılar. Yaptığı gemi, kendilerini ve hayvanlarını alacak kadardı. Gemi, Tevrat’taki gibi Asur dilinde “Urartu” olarak telaffuz edilen Ararat’a (Ağrı Dağı’na) değil, Cudî Dağı’na oturdu. Çünkü Nûh’un kavmi de o dağın civarındaydı.  

Bu ifade ile Hz. Nuh’un gemisinin buharla çalıştığı kastedilmiş olabilir. Konuyla ilgili ayrıca bkz. Mü’minûn 23:27; Kamer 54:13.,Burada sözü edilen “her canlı” ifadesi, günlük hayatta kendilerine gerekli olan ürünlerin elde edildiği kara hayvanları olmalıdır. Burada kastedilen yeryüzündeki bütün canlılar olamaz; çünkü geminin kapasitesi gereği bunun imkânı olmadığı gibi gereği de yoktur. Burada kastedileni bütün canlılar şeklinde anlarsak, o zaman da bu kapsamda yırtıcı hayvanların ve denizlerde yaşayan canlıların gemiye alınmasının istenmediği kolayca kavranabilecektir. Bu durum tıpkı yolculuğa veya herhangi bir işe gitmekte olan birisinin yanındakilere “her şeyi alın” demesi gibidir. Verilmek istenen mesaj ilgili iş için gerekli olanların alınmasıdır, yoksa bütün her şey kastedilmemektedir.  

1 Tennur: Lügatte kapalı ocak, tandır ve kaynak demektir. Bu ayette kullanılıncaya kadar Arapçada “tennur” kelimesi bilinmiyordu.2 Feveran: Kuvvet ve şiddetle kaynamak, su fışkırmak demektir.3 “Tandır kaynamaya” ifâdesi mecâzen; “(geminin) buhar kazanları kaynamaya, yeryüzü su fışkırtmaya, (geminin) güç kaynağı çalışmaya, (mûcize olarak Hz. Nûh’un özel) tandırı kaynamaya” başladı diye anlaşılabilirse de, en uygunu “geminin güç kaynağı çalışmaya başlayınca...” şeklinde olanıdır. Zîrâ bu gemi Allah’ın kontrolünde yapılan mükemmel bir gemidir. Teknolojisi bugün bilinmiyor olabilir.4 Erkeği dişisi olan varlıklardan.5 Îman etmeyen oğlun ve eşinle birlikte tüm inkârcılar…  

62 Lafzen, “yerin yüzü kaynayıp coşuncaya kadar” (fâra’t-tennûr). Bu ibare, kaynak olarak Talmud’daki menkıbelerden başka dayanağı olmayan çok sayıda çelişik, tutarsız yorumlara konu olmuştur (Menâr XII,75). Ötekiler yanında en akla yakın açıklama İbni ‘Abbâs ve ‘İkrime’ye dayanarak Taberî, Beğavî ve İbni Kesîr’in verdiğidir; buna göre tennûr [lafzen, “ocak/tandır”] yerin yüzü, arzın sathı demektir. Râzî de, Arapların arzın yüzüne “tennûr” dediklerinden söz eder; Kâmûs ise “tennûr”un anlamlarından birinin “suyun kaynayıp fışkırdığı yer” olduğunu kaydetmektedir. Lugat olarak “kaynayıp coştu ya da taştı” anlamına gelen fâra fiili burada “yeryüzünü kaplayıp sulara gark eden” azgın su taşkınlarını, selleri dile getirmektedir (İbni Kesîr; ayrıca bkz. 54:12). Bu “yeryüzünde taşkınlar halinde kaynayıp coşan sular” ifadesi, öyle görünüyor ki, şimdi Akdenizin bulunduğu büyük vadiyi basıp kaplayan (bkz. 7. sure, 47. not), sürekli ve şiddetli yağmurlarla (karş. 54:11) çığırından çıkıp bugünkü Suriye ve Kuzey Irak’a doğru süratle yayılan büyük tufanı dile getirmektedir. Bu çapta bir tufana, Kitâb-ı Mukaddes ve Kur’an’da olduğu gibi, eski Yunan mitolojisinde (örn. Deukalion ve Pyrrhea öyküsünde) ve Sümer-Babil efsanelerinde de temas edilmektedir.63 Zevc terimi, öncelikle çift oluşturan şeylerden, varlıklardan ya da kişilerden her biri anlamına gelmekle birlikte “çift” anlamında da kullanılmaktadır. Buradaki ifade akışı içinde ilk anlamıyla kullanıldığı açıktır; sonuç olarak da, min kullin zevceyn isneyn ifadesi için yapılabilecek en uygun çeviri yukarıdaki gibidir. Hz. Nûh’a gemiye alması buyurulan hayvanlara gelince, bununla Kitâb-ı Mukaddes’de anlatıldığı gibi, yeryüzündeki bütün hayvanların değil, fakat Hz. Nûh’un hâl-i hazır elinde bulunan evcil hayvanların îma edildiğini düşünmek yerinde olur.64 Yani, hakkı tanımaktan inatla kaçınmalarından ötürü Allah’ın bu azaba mahkum ettikleri. Ayrıca bkz. 42-43 ve 45-47. ayetler.  

[1731] Fâra’t-tennûr (Krş: 23:27) cümlesi birbirine zıt iki unsuru yan yana getirmektedir: fâra yüklemi “kaynadı, coştu, taştı” gibi suyla ilgili bir eyleme delâlet ederken, onun öznesi olan ve “tandır, fırın, ocak” anlamına gelen tennûr ateşle ilgilidir. Cümledeki bu karşıtlık, müfessirlerin birbirini tutmayan yorumlarına neden olmuştur. Bu yorumlardan çoğu Talmut kaynaklı yorumlardır. Râzî, Arapların yeryüzü için “tandır” mecazını kullandıklarını söyler. Menâr sahibine göre, fâra’t-tennûrun en makul anlamı, ‘yeryüzünü tufana veren bir su fışkırması’dır (Krş: XII, 75-76). Bu fışkırma Kamer 11-12. âyetlerde tasvir edilmiştir. Elmalılı, bunun mecaza hamledilmesinin doğru olmadığını, ibarenin hakikatinin buhar gücüyle hareket eden bir gemi motorunu akla getirdiğini söyler. Elmalılı’nın bu yorumu, ‘ilerlemeci’ ve ‘doğrusal’ (lineer) tarih anlayışıyla şartlanmış zihinlere ters gelebilir. Fakat geminin yapımının “ilâhî gözetim altında” ve “vahiyle” gerçekleşmiş olması, bu yorumun peşinen mahkûm edilmesine tereddütle yaklaşmayı gerektirir. [1732] Zevceyn-isneyn kalıp ifadesinin yaklaşık Türkçe karşılığı. Orijinal ifade, hem erkekli dişili eşlilik, hem de cinsiyet belirtmeksizin çifterlilik anlamına gelmektedir. En doğrusu iki anlamı birden içermesidir. Kullindeki tenvin çeviriye “tür” olarak yansımıştır. [1733] Oğlu dışında karısı da inanmamış, bu yüzden gemiye alınmamıştı (66:10). [1734] Zımnen: 66:10’a istinaden karısı ve oğlu bile paylaşmamıştı.  

Tennur: kapalı ocak, fırın mânasına gelir. Türkçeye tandır olarak geçmiştir. Bu kelime tefsirlerde farklı anlayışlara imkân vermiştir. Hz. Havva’dan kalan ve Hz. Nuh’a intikal eden taştan bir ocak, gemide suyun toplanıp biriktiği yer, yeryüzünün fışkıran sular sebebiyle kaynaması, tan yerinin ağarması gibi birbirinden uzak mânalar düşünülmüştür. Elmalılı Hamdi Yazır, tennur’un, bu geminin kazanla çalışan buharlı bir gemi, bir vapur olduğunu düşündürdüğünü yazar.  

Tandırın feverân etmesi, buharlı gemide suyu ısıtacak ocağın alev alev yanması anlamına gelir. Kelimenin temel anlamı budur. Bu da o zaman buharlı geminin varlığını düşündürmektedir. Fakat bu deyim mecâz olarak işin ciddîleşmesi anlamını da verir.  

[*] هي تنُّور من حديد،  

1533 Far al tannur. Two interpretations have been given: (1) the fountains or the springs on the surface of the earth bubbled over or gushed forth; or (2) the oven (of Allah's Wrath) boiled over. The former has the weight of the best authority behind it and I prefer it. Moreover, the same phrase occurs in 23:27 , where it is a clause coordinated (as here) with the coming of Allah's Command. These two passages may be compared with 54:11-12, where it is said that water poured forth from the skies and gushed forth from the springs. This double action is familiar to anyone who has seen floods on a large scale. The rain from above would saturate the great Ararat Plateau, and give great force to the springs and fountains in the valley of the Tigris below. 1534 Zawjayn: the dual number refers to the two individuals in each pair of opposite sexes. Some of the most authoritative Commentators (e.g., Imam Razi) construe it in this sense, though others construe it to mean two pairs of each species. 1535 A disobedient and recalcitrant son (or step-son or grandson) of Noah is mentioned below ( 11:42 -43, 45-46). A member of the family, who breaks away from the traditions of the family in things that matter, ceases to share in the privileges of the family.