Hûd Sûresi 119. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 11/99; 32/13; 51/56.  

(*) Diyalektik ve zıtlar kâinat yapısının iki temel unsurudurlar. Allah kâinatı o iki temel üzere yaratmıştır. Yani Allah bir zıddın varlığını başka bir zıt ile gösteriyor. O zıtları birbiriyle çarpıştırarak kâinata hareket veriyor. Ve o hareketler kâinatı gelişmeye doğru götürüyor. Nihayet iyilikler ve iyiler Cennete, kötülükler ve kötüler Cehenneme dolacaktır.  

Bkz. 32/13, 51/56Allah’ın; “Cehennemi, insanlardan ve cinlerden dolduracağım” sözü, kendilerine Allah’ın teklif ettiği yol gösterici mesajı reddeden insanlar ve görünmeyen varlıklar için telaffuz edilmiştir.Herkes, Allah'ın hidayet nimetine nail olacak fıtratta yaratılmıştır. Ancak imana karşı küfrü tercih edenler, iyi olmak yerine kötü olmayı yeğleyenler, doğru yoldan gitmek yerine yanlış yolu seçenler, yeryüzünde fesat çıkaranlar, toplumun ve doğanın yapısını bozanlar yaptıklarının bedelini azapla ödeyeceklerdir.  

Allah, peygamberler aracılığıyla insanlara doğruyu ve yanlışı gösterdikten sonra kendilerine verdiği hür iradenin bir gereği olarak onları tutacakları yolu seçmekte özgür bırakmış, mutlaka razı olduğu yolu seçmeye zorlamamıştır. Onlara yanlışı seçme hakkı tanımamış olsaydı, insanları tek ümmet yapmış olurdu. Böyle yapmayarak onları doğru veya eğriyi seçmekte serbest bırakmıştır. Aksi takdirde seçimlerinden dolayı sorumlu tutulmalarının bir anlamı olmazdı. Bunun sonucu olarak bazıları nefislerinin heva ve hevesine uyup yanlışları seçmişler ve böylece ihtilaflar ortaya çıkmıştır. İhtilaflar çıkmaya da devam edecektir. Âyet-i kerimede bu gerçek vurgulanmakta, Allah’ın gösterdiği yolu seçenlerin O’nun rahmetini elde etmiş olacakları belirtilmekte ve aslında bütün insanların özgür iradelerini kullanarak bu rahmeti elde etsinler diye yaratıldığı yahut da kendi seçimlerine göre hangi yolu tercih etmişlerse, o yola gitmek üzere yaratıldıkları ancak birçoklarının yanlışları tercih ederek Allah’ın rahmetinden uzak kaldığı, böyleleri için de cehennemin kaçınılmaz bir varış yeri olarak kararlaştırıldığı ifade edilmektedir. Ayrıca bakınız: İnsan sûresi, âyet, 3.  

 Tefsirciler âyette geçen «li-zâlike=bunun için» sözüne iki türlü mana vermişlerdir: - «Zaten Rabbin onları bunun için yani ihtilafa düşmeleri için yarattı» veya: - «Zaten Rabbin onları bunun için yani rahmetine nâil olmaları için yarattı».  

* Büyük merhamet sahibi olan Tanrı, işlediğimiz ilk suçtan pişmanlık duyarak tekrar kendisine dönmemiz için bizi bu dünyada yaratarak bize bir şans tanımıştır. ** Cehenneme girenler, dünya hayatındayken özgür iradeleriyle orayı seçenlerdir.  

1- Hidayete iletilmeyi hak edenler hariç; onlar imana karşı küfrü tercih etmezler. 2- Herkesi, Allah'ın hidayet nimetine nail olacak fıtratta yarattı. 3- İhtilaf eden; imana karşı küfrü tercih eden. (11:118). 4-İmana karşı küfrü tercih edenlerin tamamının Cehennem'e koyacağına dair yaptığı uyarı gerçekleşecektir.  

(*) Ayette bulunan (وَلِذَلِكَ)‘’ve li zalike’’ en yakın mezkûrla irtibatlı olup ‘’Allah onları bu merhametine nail kılmak gayesiyle yaratmıştır’’ şeklindedir. Yani Allah’ın gösterdiği yolu seçenlerin O’nun rahmetini elde etmiş olacakları belirtilmekte ve aslında bütün insanların özgür iradelerini kullanarak bu rahmeti elde etsinler diye yaratıldığı yahut da kendi seçimlerine göre hangi yolu tercih etmişlerse, o yola gitmek üzere yaratıldıkları ancak birçoklarının yanlışları tercih ederek Allah’ın rahmetinden uzak kaldığı, böyleleri için de cehennemin kaçınılmaz bir varış yeri olarak kararlaştırıldığı ifade edilmektedir. Ayrıca bakınız: İnsan sûresi-3. ayet. Yine aşağıdaki tefsir metinlerine de bakılabilir. وقال ابن عباس ومجاهد وقتادة والضحاك :الإِشارة إلى الرحمة: أى: ولرحمته خلقهم - .ومنهم من جعل الإِشارة إلى الرحمة لأنها أقرب مذكور، فيكون التقدير: إلا من رحم ربك ولرحمته - سبحانه - خلق الناس (الوسيط في تفسير القرآن الكريم - (الجامع لاحكام القرآن) القول الأول: قال ابن عباس: وللرحمة خلقهم، وهذا اختيار جمهور المعتزلة. قالوا: ولا يجوز أن يقال: وللاختلاف خلقهم، ويدل عليه وجوه: الأول: أن عود الضمير إلى أقرب المذكورين أولى من عوده إلى أبعدهما، وأقرب المذكورين ههنا هو الرحمة، والاختلاف أبعدهما. والثاني: أنه تعالى لو خلقهم للاختلاف وأراد منهم ذلك الإيمان، لكان لا يجوز أن يعذبهم عليه، إذ كانوا مطيعين له بذلك الاختلاف. الثالث: إذا فسرنا الآية بهذا المعنى، كان مطابقاً لقوله تعالى: { وَمَا خَلَقْتُ ٱلْجِنَّ وَٱلإِنسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُونِ } } [الذاريات: 56] (مفاتيح الغيب): {وَلِذٰلِكَ خَلَقَهُمْ}؛ أي وللرَّحمةِ خلَقَهم؛ أي لكي يُؤمِنُوا فيَرحَمَهم.( التفسير الكبير  

Benzer mesaj: Secde 32:13. İnsanların İblis’e tabi olması “sebep”, cehennemin insanlarla doldurulması “sonuç”tur. Bu iki ayet, A‘râf 7:18, İsrâ 17:62 ve Sâd 38:85. ayetler ışığında okunmalıdır.  

151 Yani, O’nun (aydınlatıcı, yol gösterici) rahmetinden -ki bu O’nun varlığını tanıyıp kabul etmek (karş. 7:172 ve ilgili 139. not) ve O’nun, peygamberleriyle insanlığa bahşettiği yol gösterici mesajı benimsemek konusundaki Allah-vergisi görme, kavrama yeteneğinden ibarettir- yararlanmasını bilenler. (Râzî)152 Mücâhid ve ‘İkrime gibi ilk müfessirlerden bazıları, bizim yukarıda çeviride “bu (lütfa erişmeleri) için” ifadesiyle aktardığımız li-zâlike ibaresindeki zâlike (“bu”) işaret isminin Allah’ın insana bahşettiği rahmet/lütuf anlamına geldiği görüşündedirler. Hasan Basrî ve ‘Atâ gibi müfessirler ise bununla, insanların zihinsel tercihleri bakımından birbirlerinden farklı olabilme kabiliyetlerinin kasdedilmiş olduğunu söylemişlerdir. Zemahşerî’ye göre bu, insanı diğer yaratıklardan ayıran ahlakî seçim serbestisidir ki buna önceki bölümlerde de zaten işaret edilmiştir; gerçekten de insanı diğer yaratıkların üstüne çıkaran Allah-vergisi en özgün nitelik (karş. 2:30-34’deki Âdem ile melekler meseli) bu seçme özgürlüğü olduğu içindir ki, Zemahşerî’nin yorumu, ötekilerin içinde bizce en ihatalı, doğruya en yakın olanıdır.153 Burada da 32:13’de geçtiği anlamda tekrarlanan “Allah’ın kelimesi” ifadesi ilk defa ya da orijinal ifade biçimiyle 7:18’de “şeytanın yandaşları”yla, yani, kendilerine Allah’ın teklif ettiği yol gösterici mesajı reddedenlerle ilgili olarak telaffuz edilmişti; bizim yukarıda paragraf başında parantez içinde yaptığımız ilavede de bu husus gözönünde bulundurulmuştur. Bizim yukarıda ve benzer durumlarda “görünmeyen varlıklar” ifadesiyle karşıladığımız cinn teriminin anlamı konusunda bkz. Ek III.  

[1816] İbn Abbas, Mücahid, Katade ve Dahhak “bunun için” anlamındaki lizalikeyi “rahmet için” şeklinde anlamışlardır (Taberî). Âyetin bağlamı olan bir önceki âyetin, ibarenin önündeki ve arkasındaki cümlelerin onayladığı çevirimiz bu yoruma dayanmaktadır. Bu ibarenin alternatif bir anlamı şöyle olabilir: “Oysa O, (tüm insanları) bu (farklı görüşleri doğuran iradeyi gerçekleştirmek) için yarattı.” Nitekim Hasan, Ata, A’meş ve Malik’ten bu yönde bir yorum nakledilmiştir (Taberî). Ne ki bu yorum âyetin bağlamıyla, özellikle de İlâhi rahmetin eriştiği kimseleri istisna tutan âyetin ilk cümlesiyle uyuşmamaktadır. Tercihimizin yukarıda lafız ve mâna ile ilgili gerekçelerini sıraladık. Maksat açısından da bu böyledir. Çünkü rahmet insan varlığının, hatta tüm yaratılışın ilk illeti mesabesindedir ve bu nedenle de kendi dışındaki her şeyi kuşatıcıdır: “Rahmetim her şeyi kuşatmıştır” (7:156). Ayrıca Allah Rasûlü de ilâhî rahmeti böyle okur: “Kulun Allah üzerindeki hakkı onlara azab etmemesidir.” (Buhârî, Rikak 84:37; Müslim, İman 10). [1817] Krş: 17:63; 32:13; 37:85.  

“ve li zâlike halekahum” cümlesi şu iki tefsire elverişlidir. Birincisi: Allah Teâlâ farklı olmalarını dilemiştir, onları neticede ihtilafa düşmüş olacakları bir şekilde var etmiştir. (Buna göre lâm, âkıbet ifade eder). İkincisi: Zamiri, en yakın mezkûrla irtibatlandırıp, Allah onları bu merhametine nail kılmak gayesiyle yaratmıştır. Bu âyet, mukadder bir soruya cevaptır. Hemen önceki kısımla ilgili olarak insan: “Neden yeterli sayıda salih insanlar yaratılmıyor?” gibi sorular soracak olursa Allah, hikmeti ile insanlara tercih hakkı verip sonuçlarına katlanma imkânını verdiğini bildirmektedir.  

İhtilâf etmeleri gerekir ki dünyâda rekabet ortamı oluşup, arzu edilen ilerleme gerçekleşsin. İnsanların ihtilâfları, görünürde sevgisizlik, hattâ düşmanlık meydana getirirse de onları yarışa, birbirinden daha üstün ve güçlü olmağa iter. İhtilâfın oluşturduğu gerginlik, insanları ileri itici bir rol oynar. Bu bakımdan Allah, insanlar arasında ihtilâfın olmasını istemiştir. Bu da O'nun hikmeti gereğidir. Ayrıca Allah'ın isim ve sıfatlarının ortaya çıkması için de ihtilâf zorunludur. Çünkü Allah'ın lutfedici sıfatı yanında kahredici sıfatı da vardır. İttifak edenlere lutfedici sıfatıyle, ihtilâf edenlere kahredici sıfatıyle görünecektir.  

[*] Kim Allah'a, O'nun Kitabına gönülden boyun eğerse onlar, Allah'ın mutluluk verdiği nebiler, doğru kişiler, bilginler # ve iyilerle beraber olacaklardır. Onlar ne iyi arkadaştırlar! (Nisa 4/ 69)  

1623 Cf. 7:18 and 7:179. If Satan and his evil spirits tempt men from the path of rectitude, the responsibility of the tempted, who choose the path of evil, is no less than that of the tempters, and they will both be involved in punishment together (see also 32:13).