Hûd Sûresi 118. Ayet Meali

(*) Diyalektik ve zıtlar kâinat yapısının iki temel unsurudurlar. Allah kâinatı o iki temel üzere yaratmıştır. Yani Allah bir zıddın varlığını başka bir zıt ile gösteriyor. O zıtları birbiriyle çarpıştırarak kâinata hareket veriyor. Ve o hareketler kâinatı gelişmeye doğru götürüyor. Nihayet iyilikler ve iyiler Cennete, kötülükler ve kötüler Cehenneme dolacaktır.  

Bkz. 32/13, 51/56Allah’ın; “Cehennemi, insanlardan ve cinlerden dolduracağım” sözü, kendilerine Allah’ın teklif ettiği yol gösterici mesajı reddeden insanlar ve görünmeyen varlıklar için telaffuz edilmiştir.Herkes, Allah'ın hidayet nimetine nail olacak fıtratta yaratılmıştır. Ancak imana karşı küfrü tercih edenler, iyi olmak yerine kötü olmayı yeğleyenler, doğru yoldan gitmek yerine yanlış yolu seçenler, yeryüzünde fesat çıkaranlar, toplumun ve doğanın yapısını bozanlar yaptıklarının bedelini azapla ödeyeceklerdir.  

Allah, peygamberler aracılığıyla insanlara doğruyu ve yanlışı gösterdikten sonra kendilerine verdiği hür iradenin bir gereği olarak onları tutacakları yolu seçmekte özgür bırakmış, mutlaka razı olduğu yolu seçmeye zorlamamıştır. Onlara yanlışı seçme hakkı tanımamış olsaydı, insanları tek ümmet yapmış olurdu. Böyle yapmayarak onları doğru veya eğriyi seçmekte serbest bırakmıştır. Aksi takdirde seçimlerinden dolayı sorumlu tutulmalarının bir anlamı olmazdı. Bunun sonucu olarak bazıları nefislerinin heva ve hevesine uyup yanlışları seçmişler ve böylece ihtilaflar ortaya çıkmıştır. İhtilaflar çıkmaya da devam edecektir. Âyet-i kerimede bu gerçek vurgulanmakta, Allah’ın gösterdiği yolu seçenlerin O’nun rahmetini elde etmiş olacakları belirtilmekte ve aslında bütün insanların özgür iradelerini kullanarak bu rahmeti elde etsinler diye yaratıldığı yahut da kendi seçimlerine göre hangi yolu tercih etmişlerse, o yola gitmek üzere yaratıldıkları ancak birçoklarının yanlışları tercih ederek Allah’ın rahmetinden uzak kaldığı, böyleleri için de cehennemin kaçınılmaz bir varış yeri olarak kararlaştırıldığı ifade edilmektedir. Ayrıca bakınız: İnsan sûresi, âyet, 3.  

1- İnsanlara seçme hakkı vermeyerek, herkesi inanmak mecburiyetinde bırakarak. 2- İmana karşı küfrü tercih edenler.  

(*) Yüce Allah dileseydi insanlara irade ve seçme hakkını vermeyerek, herkesi inanmak mecburiyetinde bırakabilirdi. Ama o, mesajlarını tebliğ etmekle görevlendirdiği elçiler aracılığıyla insanlara doğruyu ve yanlışı gösterdikten sonra kendilerine verdiği hür iradenin bir gereği olarak onları tutacakları yolu seçmekte özgür bırakmış, mutlaka razı olduğu yolu seçmeye zorlamamıştır...  

40 Krş. Nahl, 16/9.93. İlahi irade, bütün inananların tek bir inanç etrafında toplanmasını irade etmemiştir. Böyle bir irade zaten yaratılışa zıt olurdu ve insanlara özgür irade ve seçme hakkı tanımamış olurdu. İnsanların zihinsel gelişimleri dururdu. Yaratıcı ve temyiz edici zekâdan mahrum olurlardı. Belki melek gibi olurlardı ama üstün ve ayırıcı nitelikleri olmazdı. İnsanlar elbette araştıracak, okuyacak, düşünecek, ihtilaf ve itiraz edecek ve ona göre davranışlar sergileyecek, deneyecek, yanılacak ve sonunda kendi özgür seçimiyle ve amelleriyle kendi yerini tayin edecektir. Yoksa sorumlu olmasının bir anlamı kalmaz.  

1 Demek ki, Allah hepsinin bir ümmet olmasını dilememiş, insanların geneline tevhidi emretmekle beraber ihtilâfa imkân bırakmış, onlar da çeşitli zevkler ve iradelerle Hakk’a muhalefet edip duruyorlar. Eğer Allah hepsinin bir ümmet olmasını dileseydi o zaman irade ortadan kalkardı.  

150 Yani, her konuda, hatta Allah tarafından vahyedilen değişmez gerçekler konusunda bile. Ümmeten vâhideten (bir tek topluluk) terimi ve onun değişik anlam boyutları hakkında bir açıklama için bkz. 2. sure, 197 ve 198. notlar; 2:253’ün ikinci kısmı ve ilgili 245. not; ve 5:48’in ikinci kısmıyla ilgili 66 ve 67. notlar. Burada böylece, Kur’an bir kere daha işaret etmektedir ki, insanların birbirleriyle hep görüş ayrılıkları içinde olmaları, farklı düşüncelerin peşinden gitmeleri bir rastlantı değil, tersine Allah’ın ilim ve iradesinin bir ürünü olan insan varlığının temel unsurlarından birinin tezahürüdür. Eğer Allah bütün insanların aynı inanca bağlı olmasını irade etseydi -ki bu onun için asla zor olmazdı- o zaman zihinsel gelişme tamamen dururdu ve “ve insanların hepsi yaratılışlarının zoruyla hakka inanıp Allah’a itaat ederek manevî hayatları itibariyle belki melekler gibi olurlardı ama tür olarak sahip oldukları üstün ve ayırıcı niteliklerinden yoksun düşüp toplumsal hayatları itibariyle karıncalara ya da arılara benzeyip çıkarlardı (Menâr XII, 193) -Bu, insanın, ona doğruyla eğri arasında seçim yapma ve böylece hayatına onu diğer bütün canlılardan ayıran, ahlakî bir anlam, manevî boyut kazandırma imkanını veren, izafî de olsa, serbest irade ve seçme özgürlüğünden yoksun bırakılması olurdu.  

“ve li zâlike halekahum” cümlesi şu iki tefsire elverişlidir. Birincisi: Allah Teâlâ farklı olmalarını dilemiştir, onları neticede ihtilafa düşmüş olacakları bir şekilde var etmiştir. (Buna göre lâm, âkıbet ifade eder). İkincisi: Zamiri, en yakın mezkûrla irtibatlandırıp, Allah onları bu merhametine nail kılmak gayesiyle yaratmıştır. Bu âyet, mukadder bir soruya cevaptır. Hemen önceki kısımla ilgili olarak insan: “Neden yeterli sayıda salih insanlar yaratılmıyor?” gibi sorular soracak olursa Allah, hikmeti ile insanlara tercih hakkı verip sonuçlarına katlanma imkânını verdiğini bildirmektedir.  

1622 Cf. 10:19 . All mankind might have been one. But in Allah's Plan man was to have a certain measure of free will, and this made differences inevitable. This would not have mattered if all had honestly sought Allah. But selfishness and moral wrong came in, and people's disputations became mixed up with hatred, jealousy, and sin, except in the case of those who accepted Allah's grace, which saved them. The object of their creation was to raise them up spiritually by Allah's grace. But if they will choose the path of evil and fall into sin, Allah's decree must be fulfilled, and His justice will take its course. In the course of that justice Hell will be filled with men and spirits, such is the number of those who go astray.