Hûd Sûresi 108. Ayet Meali

107-108. Bu iki âyetteki göklerle yeryüzünün, 14. sûrenin 48. âyetinde bildirildiği gibi kıyamette, değişecek olan göklerle yerler yani âhiret gökleriyle âhiret yeri olduğunu ve bu sûretle de ebedî bulunduğunu söylemişlerdir. Ayetin bu veçhile vahyedilmesi, ebediliği bildirmek içindir diyenler vardır. Her iki ayetteki "onun dilediğinden başka" sözü iman sahibi oldukları halde kötülük işleyenlerin, suçları miktarınca cehennemde kalıp Tanrı rahmetiyle, yahut şefaatle cehennemden çıkacaklarını bildirmektedir.  

[217] Cennet ve cehennemin ebedîliği hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, IX, 309-318.  

Bu ayette de “Rabbin aksini dilemedikçe” ifadesi cennet sakinleri için kullanılmıştır. Ancak cehennem için düşünülebilen sona erişi cennet için düşünmemeliyiz. Çünkü bu ayetin son cümlesi “bitmeyen bir lütuf” dan bahsediyor. Dolaysıyla bu cümle cennet nimetlerinin ebediliğini ortaya koyuyor. “Gökler ve yer sürüp gittikçe” cümlesi ise hayatın sona erebileceğini değil aksine devamlılığının mecazi bir anlatımıdır.  

 104-108. âyetlerde sayılı müddetin sona ermesiyle gelecek olan kıyamet gününden ve bunu takip edecek olan ahiret hallerinden bahsedildiği için, buradaki gökler ve yerden maksat dünyanın değil, ahiretin gökleri ve yeridir. Çünkü İbrahim sûresinin 48. âyetinde, «O gün yer başka bir yer ile, gökler de (başka göklerle) değiştirilir» buyurulmuştur.  

Dünyanın sonu geldiğinde yok edilen gökler ve yer, diriliş anında yeniden ve farklı olarak yaratılırlar (14:48).  

(4)Cennet ehli, zaman zaman (rü’yet-i cemâle ve) arş-ı a‘lâya ve ancak Allah’ın bilebileceği yüksek menzillere çıkarlar da (o tecellîlerle kendinden geçenler için artık Cennet ve içindeki ni‘metler bile fark edilmez olur ve) bu bahtiyârlar, Cennet’ten daha yüksek bir iltifâta mazhariyetle, bu istisnâyı teşkîl ederler. (Râzî, c. 9/18, 69)  

(*) Not: Bu ayetten de cennetin sonsuz olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü burada (إِلاَّ مَا شَاء رَبُّكَ) şeklindeki ‘’meşiet’’istisnâsı yapıldıktan sonra cennet ve cennettekiler için 107. ayette olduğu gibi (ان ربك فعال لما يريد)’’ inne rabbeke fa’’âlun limâ yurîd’’ yani, ‘’şüphesiz senin Rabbin dilediğini yapandır’ şeklinde bir cümle kullanılmamıştır. Ama bu ayette (الا ما شاء ربك) istisnâsından sonra cennet için ((عطاء غير مجذوذ ‘’işte bu kesintisi olmayan bir bağıştıır’’ ifadesi kullanılmıştır. Yine başka bir ayette de (أكلها دائم)’’ukülüha daimün’’cennetin yiyecekleri devam edicidir’’ deniliyor. (Rad-35) Bunlar da gösteriyor ki cennet ve onun nimetleri kesintiye uğramayacak ve sonsuza dek devam edecektir diye bir anlam çıkmaktadır, ama 107. ayette cehennem ve onun azabı için böyle bir ifade kullanılmadığından, yüce Allah’ın dilemesiyle hem cehennemin hem de azabının yok olması mümkündür şeklinde anlaşılır. Zaten Allah’ın sonsuz ve engin merhameti de bunu gerektirir. Ayrıca Allah Teala hiçbir konuda kendini zorunlu durumda göstermez, ama orada ikramının kesintisiz ve sürekli olduğunu bildirmesi, cennettekileri oradan çıkarmayacağını ve cennetin de ebedi olduğunu gösterir. (الله اعلم) Aşağıdaki tefsir metnine bakılabilir. وقوله تعالى ( عطاء ) إلخ .. بيانا لأن إحسانه لا ينقطع، ومن الناس من تمسك بصدر الآية أنه لا يبقى في النار أحد ولم يقل بذلك في الجنة -- والأقوال المترتبة في استثناء التي قبل هذه تترتب هاهنا إلا تأويل من قال: "هو استثناء المدة التي تخرب فيها جهنم"، فإنه لا يترتب مثله في هذه الآية (تفسير ابن عطية ) فإنه قال في أهل النار {إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِمَا يُرِيدُ} فعلمنا أنه الله سبحانه وتعالى يريد أن يفعل فعلا لم يخبرنا به وقال في أهل الجنة عطاء غير مجذوذ فعلمنا أن هذا العطاء والنعيم غير مقطوع عنهم أبدا فالعذاب موقت معلق والنعيم ليس بموقت ولا معلق ( حادي الارواح لابن القيم )  

[5] Nihayetsiz bir vakit olsun, Cennet nimetlerinden büyük bir nimet versin.  

“Bitmez bir lütuf olarak” ifadesi cennet nimetlerinin devamlı olduğunun delilidir. Benzer mesaj: Ra‘d 13:35.  

135 Yani, Allah onlara daha büyük bir mükafat bahşetmeyi istemedikçe (Râzî, ayrıca Menâr XII, 161) ya da -ki bizce daha muhtemel olan budur- insanın (insan türünün) önünde yeni bir evrim sahnesi, daha yüksek bir evre açmadıkça.  

[1803] Kur’an’daki göndermelere bakarak cennet ve cehennemin bu dünyada kurulacağı söylenebilir. Bazı müfessirler bu âyettekilerin, içinde yaşadığımız yer ve gökler değil âhirete ait yer ve gökler olduğunu dile getirirler. Fakat, söz konusu yer ve göklerin şu anda içinde yaşadığımız yer ve göklerin değiştirilmiş biçimi olacağı İbrahim 48’de dile getirilmektedir (Bu konudaki itirazlara verilmiş bir cevap için bkz: İbn Teymiyye, et-Tefsîru’l-Kebîr V, 51).  

[*] Allah Teala hiçbir konuda kendini zorunlu durumda göstermez ama orada ikramının kesintisiz olduğunu bildirmesi, cennettekileri dışarı çıkarmayacağını gösterir.  

(18) Cennet ehlinin de, Cehennem ehlinin de bulundukları yerlerde sürekli kalışları, ancak Allah’ın dilemesiyle olan bir iştir. Ancak Cehennem ehlinden iman sahibi olanların orada sürekli kalmayacakları, yani Allah’ın onlar hakkında bir süreklilik dilemediği bildirilmiştir. Onların henüz Cennete girmedikleri süre de, yine Cennet ehlinin oradaki sürekliliğinden düşülecek bir süre olsa gerektir. Bazı yorumcular ise, Cennet ehlinin durumu anlatılırken “ardı arkası kesilmeyecek bir ikram” üzerine vurgu yapılmış olmasını da dikkate alarak, bu ibarelerden, Cennet ehlinin sürekli olarak orada kalacağı, Cehennemin (veya azabının) ise birgün son bulabileceği neticesine varmaktadırlar.  

1609 Exactly the same arguments apply as in the last note. 1610 The felicity will be uninterrupted, unlike any joy or happiness which we can imagine in this life and which is subject to chances and changes, as our daily experience shows.