Hacc Sûresi 60. Ayet Meali

60.İbnu Ebi Hatim`in Mukatil`den rivayet ettiğine göre bu ayeti kerime Resulullah (a.s.)`ın göndermiş olduğu bir seriyye hakkında indirilmiştir. Bu seriyye Muharrem`in çıkmasına iki gece kala müşriklerle karşı karşıya geldi. Müşrikler birbirlerine: "Muhammed`in adamlarına karşı çarpışın. Onlar haram ayı helâl sayıyorlar" dediler. Sahabiler ise Allah`ın adını anarak, onları taşkınlık etmemeğe çağırdılar; kendilerinin çarpışmaya girmek ve haram ayı helâl kılmak istemediklerini hatırlattılar. Ama müşrikler kabul etmediler ve saldırıya geçtiler. Buna karşılık Müslümanlar da onlarla çarpıştılar. Bu olay üzerine bu ayeti kerime indirildi.  

“Tekrar saldırı durumunda Allah ona yardım eder” deniyor, “bu durumda siz de yeniden karşılık verin” demiyor. Çünkü Allah, aşırı gitmeyi, kavgayı sürdürmeyi, kin ve intikam peşinde koşmayı ve düşmanlığı devam ettirmeyi istemiyor. Müslümanlardan yapılan haksızlığı mümkünse bağışlamalarını istiyor. Ama illa da cezalandırmak istiyorsanız “ancak yaptığı kötülüğe denk ceza verin” diyor. Ayetin son cümlesindeki “Allah çok affedendir, çok bağışlayandır” ifadesi Allah’ın ahlakıyla ahlaklanmak isteyenler için affetmek ve bağışlamak konusunda bir hatırlatma yapıyor. Nitekim Allah mü’min kullarının özelliklerinden bahsederken; “… Onlar ki öfkelerini kontrol altında tutarlar ve insanları affederler…” (A. İmran 3/134) buyuruyor. Allah’ın koyduğu sistem zaten kusursuz ve mükemmel bir şekilde işliyor. Kötülük yapanlara siz ceza verseniz de vermeseniz de dünyada da ahirette de onlar yaptıklarının karşılığını alacaklardır.  

 Kur’an-ı Kerim, muhtelif vesilelerle bağışlamanın üstünlüğünü ifade buyurmuş, Âl-i İmrân sûresinin 134. âyetinde de görüldüğü gibi affetmeyi, iman ve ahlâk timsâli olan takvâ sahiplerinin belli başlı sıfatlarından biri olarak kabul etmiştir. Ancak, bu âyet gösteriyor ki, affetmek, uyulması zorunlu bir emir değildir. Böylece Kur’an, zulme uğrayan bir kimsenin, buna karşılık verme hakkını mahfuz tutmuş; bununla beraber, kötülük edene, ettiği kadarıyla karşılık vermek, yani suç ve ceza dengesini muhafaza etmek gerektiğine de özellikle işaret buyurmuştur.  

(*) Tekrar saldırı durumunda Allah ona yardım eder” deniyor, “bu durumda siz de yeniden karşılık verin” demiyor. Çünkü Allah, aşırı gitmeyi, kavgayı sürdürmeyi, kin ve intikam peşinde koşmayı ve düşmanlığı devam ettirmeyi istemiyor. Müslümanlardan yapılan haksızlığı mümkünse bağışlamalarını istiyor. Ama illa da cezalandırmak istiyorsanız “ancak yaptığı kötülüğe denk ceza verin” diyor. Ayetin son cümlesindeki “Allah çok affedendir, çok bağışlayandır”. Öyleyse mü’min, her zaman af yolunu tutmalıdır.  

26 Krş. Bakara, 2/194; Nahl, 16/126; Şûrâ, 42/40-41  

Benzer mesajlar: Bakara 2:194; Nahl 16:126. Bu ayette maruz kalınan bir sıkıntı karşısında en çok “kendilerine yapılan kadar” karşılık verilmesini emretmektedir. Şûrâ 42:40’ta yer alan “Bir kötülüğün karşılığı dengi bir kötülüktür” ifadesiyle verilmek istenen mesaj da budur.,Benzer mesajlar: Hacc 22:39-40.  

1 Bk. (Şura: 40, Bakara: 194)2 Peygamber (a.s.) haram aylardan Muharrem ayında bir seriyye gönderdi. Bu seriyye muharrem ayının son iki gününde müşriklerle karşılaşınca, Müşrikler “Muhammed’in ordusuyla hemen savaşın, çünkü onlar haram aylarda savaşmazlar” dediler ve Müslümanlara saldırdılar. Sonunda Allah, Müslümanlara yardım etti ve savaşı kazandılar. Bu olay üzerine de bu âyet indirildi.  

73 Lafzen, “maruz kaldıkları saldırının misliyle karşılık verenler” -yani, yalnızca nefsi müdafaa amacıyla giriştikleri eylemlerde düşmanlarının kendilerine yaptığı saldırının sınırlarını aşmayanlar. (Sözkonusu misillemeyle ilgili benzer bir ifade 16:126’da da yer almakta ve ilgili 150. notta açıklanmaktadır.)74 Bu ayetin giriş cümlesi, misillemenin başlangıçta maruz kalınan saldırının boyutlarını aşmaması şartıyla nefsi müdafaanın savaş için meşru tek gerekçe olduğu ilkesini dile getirirken, ayetin son kısmı, haklı sebeplere dayanmayan saldırılar karşısında müminlerin, düşmanın savaşan güçlerini bütünüyle etkisiz duruma getirmek üzere topyekün savaşa girişmelerinin meşru olduğunu îma etmektedir (karş. 2:190 ve 192-193). Topyekün savaş açma yukarıda atıfta bulunulan sınırlı misilleme ilkesiyle çelişir gibi görünebileceği için, Kur’an Allah’ın, başka şartlarda günah olabilecek böyle bir eylemden ötürü, mükerrer saldırı eylemleriyle “kendilerine karşı haksız yere savaş açılan (mümin)leri” (ayet 39) bağışlayacağını belirtiyor.  

[2872] Parantez içi açıklamanın gerekçesi için bkz: Âyet 30, not 46.  

NOT: Ayetin son bölümünün meali baskıda bulunmuyor. (ÖFK)  

Kur’ân, şahısların kendilerine karşı yapılan kusurları affetmenin büyük bir fazilet olduğunu bildirir (3, 134). Bunu takvâ sahibi olmanın başlıca şartlarından sayar. Fakat bu âyet, haksızlığa mâruz kalan kimsenin, isterse karşılık verme hakkını da kabul etmektedir. Yalnız bunu, kötülük edene, ettiği kadarıyla karşılık vermenin cevazı ile sınırlamış, daha fazla bir cezaya izin vermemiştir.  

Bu âyet de müslümanlara aşırılıktan kaçınmayı, yapılan bir haksızlığı mümkünse affetmeyi, kötülük edeni mutlaka cezâlandırmak gerekli ise ona, ancak yaptığı kötülüğe denk cezâ vermeyi, aşırı gitmemeyi emretmektedir. Sonunda Allah'ın affeden, bağışlayan anlamındaki 'afuvv ve ğafûr sıfatlarının vurgulanması, müslümanlara affın, bağışlamanın önemini anlatmak ve onları affa yöneltmek içindir. Allah'ın ahlâkıyle ahlâklanmak insanın ideali olmalıdır.  

2840 Ordinarily Muslims are enjoined to bear injuries with patience and return good for evil (23:96). But there are occasions when human feelings get the better of our wise resolutions, or when, in a state of conflict or war, we return "as good as we get ". In that case our retaliation is permissible, provided the injury we inflict is not greater than that we receive. After such retaliation, we are even, but if the other side again acts aggressively and goes beyond all bounds in attacking us, we are entitled to protection from Allah in spite of all our faults; for Allah is One that blots out our sins, and forgives again and again.