Hacc Sûresi 28. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 2/127, 198; 3/96-97; 6/143; el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’ân, 12/41, 49; et-Tefsîru’l-Kebir, 23/29.  

“Kendilerine sağlayacağı yararlara şahit olsunlar” ifadesinden farklı mesajlar çıkarabiliriz: Yeryüzündeki müminler hac vesilesiyle bir araya gelerek tanışır ve her bakımdan iletişim kurmaya çalışırlar. Bu tanışma ile İslam ülkeleri ve Müslümanlar arasında sosyal ekonomik ve ticari anlamda iş birliğine gidilir. İslam dünyasının (Müslümanların) dertleri, problemleri masaya yatırılır, sorunların giderilmesi için çözüm yolları aranır. Ve bunlar gibi daha pek çok faydalı gelişmeler olur. Ama bugün geldiğimiz noktada haccın bu anlamda Müslümanlara sağladığı en küçük bir yararı görülmemektedir. Çünkü Müslümanlar bin parçaya bölünmüş, dilleri farklı, kültürleri farklı, dünyaları farklı hatta -dinleri bir ama- dini yaşamları bile farklı. Sadece dini bir vecibeyi ifa etmek için değil, âdeta âdet yerini bulsun diye Hacca geliyorlar.  

(*) âyetin son kısmı olan "فَكُلُوا مِنْهَا وَاَطْعِمُوا الْبَٓائِسَ الْفَق۪يرَۘ / Onlardan yiyin ve zor durumdaki yoksula da yedirin." kısmın meali iki baskıda da bulunmuyor. (ÖFK)  

İslâm âlimlerinin çoğunluğuna göre, bu belli günler Zilhicce’nin ilk on günüdür. Onuncu günü Kurban bayramının ilk günü olmaktadır.  

 Müfessirlere göre, âyetin birinci cümlesinde işaret edilen faydalar, hem dünyevî, hem de uhrevîdir. Dünyevî olanı, haccın insan üzerinde meydana getirdiği ahlâkî tesirler ile ticarî ve ictimaî faydalardır. Uhrevî olanları ise, Allah’ın hoşnutluğu ve O’nun müminlere olan af ve mağfiretidir. Müslümanların, Allah’ın ismini anarak kurban kesmeleri emredilen «belli günler»e «eyyâm-ı nahr = kurban kesme günleri» denilir ki bunlar, Zilhicce ayının 10, 11 ve 12. günleridir.  

1- Hacc esnasında zamanı belli olan günlerde. 2- Kurbanları keserlerken.  

(2)“Belli günler” İbn-i Abbâs’a göre Kurban Bayramı günleridir. İmâm-ı Ebû Yûsuf ve İmâm-ı Muhammed’in görüşü de böyledir. (Râzî, c. 12/23, 30)  

[3] Kurbandan.[4] Zilhiccenin onunda, arife gününde, nahir günlerinde, teşrik günlerinde.  

Buradaki muhatap bağlam gereği Hz. İbrahim olabileceği gibi daha geniş bir okumayla kastedilen Hz. Muhammed de olabilir. Her iki peygamber de bütün insanları hacca çağırmışlar, bu ilahi emri uygulamışlardır.,Bu ayette sözü edilen kurbanlık hayvanın hac mevsiminde ve orada kesilen olduğu açık bir gerçektir. 36. ayetteki konu ise durumu müsait olanların kesmesi gereken ve uygulanan mevcut diğer kurbanlardır.  

1 Bu menfaatler; Allah’ın rızasını kazanmak, haccın şiârından olan yerleri görmek, Müslümanları tanımak, alışverişler ve dünya siyasetine vakıf olmak... gibi bir takım şeyler olabilir. 2 Kurban edilebilecek hayvanlar, ehlî hayvanlardan deve, sığır, manda, davar (koyun ve keçi)dir. 3 Bilinen günler: Kurban bayramının ilk 3 günüdür ve bu günlere, “eyyam-ı nahir” denilir.  

39 Lafzen, “onlara [ulaşacak] yararlara tanık olsunlar” -yani, Allah’a adanan ilk mâbedin karşısında ulaşacakları manevî bilinç ve duyarlığa; ayrıca, bütün müminleri kucaklayan kardeşlik bilincine. Bu manevî kazanımlar yanında, yılda bir kez Mekke’ye haccın, dünyanın her yanından gelen müminlere, cemaatin coğrafî olarak birbirinden ayrı muhtelif parçalarını etkisi altında tutan toplumsal ve siyasî problemlerden haberdar olma fırsatını vermektedir.40 Kur’an’ın hayvan kesilirken Allah’ın adının anılması konusundaki ısrarı müminlerin “can almanın ciddî bir eylem olduğunu hissederek” bu işi yapmalarını ve “Allah’ın onlara hayvanların etini yemek iznini verirken gösterdiği güvenin önemini” anlamalarını sağlamak içindir (Marmaduke Pickthall, The Meaning of the Glorious Koran, London 1930, s. 342, dipnot 2). “Belirlenmiş günlere (eyyâm ma‘lûmât) gelince, bunlar, ay takvimine göre Zilhicce’nin onuncu günü ve bunu takib eden iki gündür ki, bu günler hem Kurban Bayramı’dır, hem de Hacc’ın son günleridir (İbni ‘Abbâs’a dayanarak Râzî).41 Hacılara, kurban ettikleri hayvanın etinden ancak bir kısmını yeme izni verilmiş ise de, bununla yoksulları doyurmak asıldır (farz) (Taberî, Zemahşerî) ve bu, kurban kesmenin birincil amacını teşkil etmektedir. Kurban kesmek, ayrıca, kendisine rüyasında Allah’ın bu yöndeki isteği bildirilince ilk oğlunu O’nun uğruna kurban etmeye hazır olduğunu gösteren Hz. İbrahim’in hatırasını yâd etmek için de bir vesiledir (bkz. 37:102-107 ve ilgili notlar). Kurban kesmenin bir diğer boyutu da, rızkı verenin, hayata ve ölüme hükmedenin Allah olduğunu ve her şeyin/herkesin O’na döneceğini hatırlatıcı bir eylem olması ve nihayet (Râzî tarafından da vurgulandığı gibi), her müminin hak yolda kendini feda etmeye hazır olduğunu simgeleyen bir ibadet olmasıdır.  

[2828] Fakir ğanînin mukabilidir. Bâis ise, aslında fakir olmadığı halde içinde bulunduğu güç şartlar yüzünden zor durumda olan kimselerdir.  

Hac veya umre niyetiyle mîkatlarla belirlenen Hareme yani kutsal bölgeye ihramsız girilmesi haramdır. Fakat Kâbeyi ziyaret gayesiyle gelmeyenler hakkında farklı görüşler vardır. Ebû Hanife’ye göre mîkat sınırları içinde oturanlar Mekke’yi ihramsız ziyaret edebilir. Fakat dışardan gelenler ihramsız giremezler.Kurban kesilecek günler, eyyam-ı nahr denilen Zilhicce ayının 10, 11 ve 12. (kurban bayramının 1, 2 ve 3.) günleridir. Haccın başlıca faydaları şunlardır: Hacıların kendi şehirlerini temsilen, dünyanın diğer yörelerinden gelen temsilcileri ile birlikte Rabbülalemin’e yaptıkları küllî ibadet, orada yaşadıkları küçük bir mahşer uygulaması, dünyadaki servet, nüfuz, asalet vb. bütün ayrıcalıkların silinip bütün insanların Allah huzurundaki eşitliklerinin tescili ve dünya çapında çarpıcı bir şekilde gösterilmesi, hacının kalbinde ve şuurunda meydana gelen güzel duygular, ahlâkının daha da güzelleşmesi yönünde aldığı etkiler, dünyanın en ücra yerlerinden gelmiş müminlerle yaptıkları temas ve görüşmeler olup neticede de Allah’ın rızasına ve cennetine nail olmalarıdır. Hac sırasında kesilen kurbanın etinden yemek mendup, muhtaçlara vermek ise vaciptir. Ebû Hanife’ye göre ise hem yemek hem vermek caiz, fakat vacip değildir. Emir sîgası her zaman vücup ifade etmez. “Fakiri doyurun” emri, zenginlere verilmeyeceği mânasına gelmez. Zira ashab kurban etini zengin, fakir komşu ve akrabalarına da verirlerdi. Cahiliyede kişinin kendi kurbanından yemesi yasaktı. Onun için kurban kesenin biraz yemesi menduptur.  

[*] Ticaret yapsınlar.  

2800 There are benefits both for this our material life and for our spiritual life. Of the former kind are those associated with social intercourse which furthers trade and increases knowledge. Of the latter kind are the opportunities of realising some of our spiritual yearnings in sacred associations that go back to the most ancient times. Of both kinds may be considered the opportunities which the Pilgrimage provides for strengthening our international Brotherhood. 2801 The three special days of Hajj are the 8th, 9th, and 10th of the month of Dhu al Hijjah, and the two or three subsequent days of Tashriqisee the rites explained in n. 217 to 2:197. But we may ordinarily include the first ten days of Dhu al Hijjah in the term. 2802 The great day of commemorative Sacrifice ('Id al Adha) is the 10th of Dhu al Hijjah: the meat then killed is meant to be eaten for food and distributed to the poor and needy. (R).