Furkân Sûresi 46. Ayet Meali

(*) Zaman bir film şeridi olduğuna göre her mahlûkun bir negatifi vardır. Güneş ışınları olunca, o yaratığın negatifinin basit bir belirtisi olan gölgesi görünür. Sonra Allah’ın katı ile ifade edilen “ebedî âleme” geçer. Bu iki ayetin (45 ve 46.), önceki ayetlerle olan ilişkisi de şudur: İslam dini, bir güneş gibidir. Karanlıklar zamanı olan fetret dönemi, İslam ile aydınlanınca, insanların negatifleri olan kusur ve eksiklikleri ortaya çıkmıştır. Allah, Kur’an güneşi ile o kusurları kolayca kaldırmıştır. Ayrıca gölge ile ilgili bu iki ayette, gölgenin özellikle sıcak memleketlerde önemli bir nimet olduğuna, eşyanın hareketliliğinin faydalarına işaret ediliyor.  

Her iki ayette de Allah’ın kâinata koyduğu tabiat kanunlarına işaret edilirken bir yandan da o yasaların arkasındaki İlâhî iradeye dikkat çekilmektedir. “Güneşin delil kılınması” ise, onunla yeryüzünde sayısız gölgeleri oluşturan, sınırsız varlığa hayat veren İlâhî kudret ve iradenin eserlerini insanın hayaline sunmaktır.  

[3] Böylece nîzam-ı âlem yolunda gidecek.  

Bu ayetlerde Yüce Allah’ın dilemesi halinde sistemi değiştirebileceği, alışılagelen her şeyi başka bir duruma ve işleyişe dönüştürebileceği mesajları verilmektedir.  

38 Yani, “vaz‘ettiğimiz ‘tabiat yasaları’na bağlı olarak onu kısaltırız (yahut uzatırız)”. Kur’an’da pek çok yerde olduğu gibi, burada da kişi zamiri “O”nun beklenmedik biçimde “Biz”e dönüşmesi Allah’ın tanımlanamaz olduğu gerçeğini belirtmek ve aslında sadece sonlu ve yaratılmış “kişiler” için kullanılmaya müsait olan zamirlerin mutlak ve müte‘âl varlık için kullanılmasının yalnızca insan dilinin -ve dolayısıyla insan aklının- yetersizliğinden ileri geldiğini işaret etmek içindir (karş. Önsöz, 2. not).  

[3133] Buradaki “o” zamiri gölgeye işaret eder. Gölgelerle ilgili harika bir tasvir için bkz: 13:15.  

(Yani, güneş doğdukça gölge çekilmekte ve Allah'tan geldiği gibi, yine yavaş yavaş Allah’a döndürülmektedir. Evet... Güneş doğmaya başlayınca gölge uzamakta, tepeye vardığında yok olmakta ve sonra batmaya başlayınca da tekrar uzayarak, gecenin karanlığına gömülmektedir. Bu tabii olayların zikredilmesinin mecâzi manaları olabileceği de düşünülebilir, şöyle ki; Güneşin doğmasını, peygamberlerin hak davetinin başlamasına ve gölgenin uzamasını da, kavimlerinin gösterdiği olumsuz tepkiye benzetebiliriz. Nitekim bütün peygamberler ilkin kavimleri tarafından yadırganmış ve iftiraya uğramışlardır. Güneşin tepe noktasına vardığında gölgenin yok olmasını da Rablerinin yardımı sayesinde hak davetlerinin zafere ulaşmasına, hak güneşinin batılı yok etmesine benzetebiliriz. Nitekim, onların kavimleri içinden zamanla şirk ve küfürden kurtulup, iman edenler olmuş ve küfredenler helake uğrarken onlar peygamberleri ile birlikte kurtulmuşlardır. Güneşin tekrar batışını ve gölgenin tekrar uzamasını da; peygamberlerin ahirete göç etmesinden sora ümmetlerinin zamanla Rablerini unutup, şeytanın telkinleriyle şirke, küfre veya fesada dönmelerine benzetebiliriz. Şüphe yok ki Allah Teala dileseydi gölgeyi uzatmaz durdururdu. Bunun gibi, peygamberlerine karşı ilkin yapılan tepkiyi engeller, kavimlerinin her ferdinin hak daveti kabul etmesini sağlayabilirdi. Böylece onları tek bir ümmet -hepsini mü'min bir topluluk haline- getirebilirdi. Fakat yapmadı. Çünkü bu iman, zorlama bir iman olurdu. Oysa Cenab-ı Hak, Adem oğullarına hür irade emanetini vermiş ve kimlerin bu emanete sadık kaldığının, kimlerin de bu emanete hıyanet ettiğinin belli olmasını dileyerek dünya hayatını onlara bir imtihan sahası kılmıştır. Eğer hepsini zorla imana getirseydi iman ile küfrün, hak ile batılın arasında fark kalmaz ve insanlar hayvanlar gibi külli iradeye her zaman boyun eğen bir topluluk haline gelirlerdi. Rablerine iman edip sâlih ameller işleyenler de cennet nimetlerine tam manasıyle hak kazanamazlardı)  

Âyet-i kerîme ışığa bağlı olarak gölgenin görünmesine, güneşin yükselmesiyle gittikçe gölgenin kısalmasına dikkat çekiyor. Allah’ın kâinata koyduğu kanunlara ve o nizamın kurucusuna işaret ediyor.  

[*] Türkçe'de iltifat sanatı olmadığı için meal, bu sanat yok sayılarak yapılmıştır.  

(5) “Dilediğimiz tarafa çeker, yasalarımız uyarınca onu şekilden şekle sokarız.” Bir yandan gölgenin, diğer bütün varlık ve olaylar gibi, doğa yasalarına uygun şekilde, bir düzen içinde hareket ettiği vurgulanırken, bir yandan da o yasaların ardındaki İlâhî iradeye dikkat çekilmektedir. “Güneşi bir delil kıldık” ifadesiyle birlikte alındığında, bu tanım ortaya muhteşem bir kâinat manzarası çıkarmakta ve Güneş gibi bir yıldızı bir fener yapıp onunla yeryüzünde sayısız gölgeleri şekilden şekle sokan İlâhî kudret ve iradenin eserlerini insanın hayaline seyrettirmektedir.  

3101 As the sun rises higher and higher, the shadows contract. In regions where the sun actually gets to the zenith at noon , there is no shadow left at that time. Where does it go? It was but a shadow cast by a substance and it gets absorbed by the substance which produced it. (R). 3102 Let us now reverently turn our vision (as far as we are able) to the symbolic meaning. Allah is the Light. All things in creation-whether concrete or abstract-are but shadows, depending on His Light. All shadows are not equal. He gives length or size of substance to such as He pleases. And some shadows almost become reflected lights, like the light of the false or the true Dawn. Such are holy men, in all kinds of gradations. The shadows are constantly in a state of flux; so are all things in Creation, all things we see or covet in this life. Allah, if He wills, can give some of them greater fixity or comparative stability. (R). ,