Furkân Sûresi 43. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 28/56; 35/8; 45/23.  

Bkz. 28/50, 45/23Vahyin rehberliğine tâbi olmayanlar, kendi arzularına tabi olurlar. Yanizevklerini, arzularını, çıkarlarını, ihtiraslarını, duygularını hayatın merkezine taşıyarak onları kendilerine ilah edinirler. “Eğer senin bu dâvetini kabul etmezlerse, bil ki onlar sadece heva ve heveslerine uymaktadırlar.” (Kasas 28/50) Allah’a inanmak, Onu tanımak ve Onun istediği şekilde yaşamak fıtridir. Eğer insan bu konuda fıtrat bozulması yaşar da yaratılış safiyetinden uzaklaşırsa işte o zaman nefsin arzuları ilahlaşmaya başlar. Tarih boyunca insanların en büyük sıkıntısı Allah’ı gereği gibi tanıyamamak ve Onunla gerektiği gibi iletişime geçememek olmuştur. Böyle olunca da Allah’tan uzaklaşan insanlar Allah’ın yerini dolduracak Tanrı arayışına girmişlerdir. Putçuluğun doğuşundaki ana sebep de budur. Allah’a inanan ve Ona teslim olan asla arzularının kulu olamaz, Allah’tan başka varlıklara kulluk edemez, hele kendisi gibi ihtiyaç sahibi varlıkların önünde asla eğilemez ve bu zilleti kendine yaşatamaz.  

1- Tutku, kuruntu, bencil ve çıkarcı istekler, geçici tatminler. Sahip olunan olanakları imtiyaza dönüştürmek. Vahiy yerine din adamları sınıfınca uydurulan şeylere uymak.  

(3)“İnsan, cibilliyeti (aslı) ve fıtratı (yaratılışı) hasebiyle (cihetiyle) nefsini sever. Belki evvelen ve bizzat yalnız zâtını sever, başka herşeyi nefsine fedâ eder. Ma‘bûd’a (Allah’a) lâyık bir tarzda nefsini medheder. Ma‘bûd’a lâyık bir tenzîh ile nefsini meâyibden (ayıblardan) tenzîh ve tebrie eder (uzak görür). Elden geldiği kadar kusurları kendine lâyık görmez ve kabûl etmez. Nefsine perestiş eder (tapar) tarzında şiddetle müdâfaa eder. Hattâ fıtratında tevdî‘ edilen (emâneten verilen) ve Ma‘bûd-ı Hakīkī’nin (hakīkī ibâdete lâyık olan Allah’ın) hamd ve tesbîhi için ona verilen cihâzât (cihazları) ve isti‘dâdı (kābiliyetleri), kendi nefsine sarf ederek: ************* [Hevâsını (nefsânî arzularını) kendisine ilâh edinen kimse](âyetinin) sırrına mazhar olur, kendini görür, kendine güvenir, kendini beğenir.” (Sözler, 17. Söz, 85)  

(*) Vahyin rehberliğine tâbi olmayanlar, kendi arzularına tabi olurlar. Yani zevklerini, arzularını, çıkarlarını, ihtiraslarını, duygularını hayatın merkezine taşıyarak onları kendilerine ilah edinirler. “Eğer senin bu dâvetini kabul etmezlerse, bil ki onlar sadece heva ve heveslerine uymaktadırlar.” (Kasas 28/50) Allah’a inanmak, Onu tanımak ve Onun istediği şekilde yaşamak fıtridir. Eğer insan bu konuda fıtrat bozulması yaşar da yaratılış safiyetinden uzaklaşırsa işte o zaman nefsin arzuları ilahlaşmaya başlar. Tarih boyunca insanların en büyük sıkıntısı Allah’ı gereği gibi tanıyamamak ve Onunla gerektiği gibi iletişime geçememek olmuştur. Böyle olunca da Allah’tan uzaklaşan insanlar Allah’ın yerini dolduracak Tanrı arayışına girmişlerdir. Putçuluğun doğuşundaki ana sebep de budur. Allah’a inanan ve Ona teslim olan asla arzularının kulu olamaz, Allah’tan başka varlıklara kulluk edemez, hele kendisi gibi ihtiyaç sahibi varlıkların önünde asla eğilemez ve bu zilleti kendine yaşatamaz. (C. Külünkoğlu Meal Açıklaması) Ayrıca bu ayette kullanılan cümle, son derece ilginç bir ifadedir. Bütün değişmez ölçüleri, bilinen kriterleri, yerleşmiş ölçüleri çiğneyen, bir kimsenin dışa vurmuş ruhsal durumunu çok derin bir örnekle gözler önüne seriyor. Bu adam bütünüyle arzusuna boyun eğiyor, ihtirasların tutsağı oluyor, kendi şahsına ibadet/kulluk ediyor. Bir ilah haline getirip ibadet ettiği, boyun eğdiği azgın ihtirası ile çatışıyorsa, hiçbir ölçüye uymuyor, hiçbir sınır tanımıyor, hiçbir mantık kuralını dinlemiyordur…(Fizilali-l Kur’an) Ardından ayetlerin akışıyla, arzularına kulluk eden, şehvetlerinin buyruğuna giren, kişiliklerine, istek ve ihtiraslarına ibadet/kulluk ettikleri için delilleri ve gerçekleri reddeden, yüce yaratıcısı olan Allah’a değil, egosuna kul ve köle olan ve doğru yolu bulmak için gayret göstermeyen bu tip egoist ve kibirli kimselerden tebliğ vazifesini yapan elçinin mesul olmadığı bildirilmektedir. İşte bu nedenle, kişinin konumu ne olursa olsun, yani ister peygamber olsun, ister halkın inanışına göre veli, aziz vs. din adamları olsun haşa Allah ile kul arasında ne vekil olabilir, ne de haşa Allah adına vekalette bulunabilir. Yani yüce Allah ile kul arasına hiçbir kimse ve hiçbir vasıta konulamaz!  

14 Heva ve heves, sözlüklerde; kişinin nefsanî ve şehvânî istekleri ile keyfi ve sübjektif değerlendirmeleridir. Kişi bunları mutlak ölçü ve kıymet hükmü olarak değerlendirir. İleriki aşamada ise bu arzular benliğini kapsar, aklî melekelerine hâkim olur, kişiyi de doğru ve isabetli kararlardan alıkoyar. Böylece kişi nefsanî arzularını ilahlaştırır ve o yolda yürür. Bize göre, bu ayet ateistlerin durumunu yansıtıyor. Nitekim hiçbir şeye tapmıyorum diyen ve Tanrı kavramını reddeden bir ateist bile, kendi heva ve hevesini ilah yapmış onun kulu kölesi olmuş, o yolda gidiyordur. Yani Tanrı kavramını ve varlığını kabul etmeyen, mutlaka kendi iç veya dış dünyasında tanrı yerine ikame ettiği sübjektif veya objektif bir şeye bağlıdır ve tapıyordur.  

Benzer mesaj: Câsiye 45:23. Bu cümle “İlahını arzusu edineni gördün mü?” şeklinde de yorumlanabilir.  

1 Heva: Nefsin kendiliğinden meylettiği arzusu ve keyfi demektir. Bu bölümün “arzularını ilâh edinen” şeklinde tercüme edilmeyip de yukarıdaki şekilde tercüme edilmesinin sebebi (اتَّخَذَ) fiilinin birinci mef’ulünün (اِلٰهُ), ikinci mef’ulünün ise (هَوٰيهُ) olmasıdır. Kanaatimizce bu şekildeki tercüme daha doğrudur ve kapsamlıdır. Zira bir kimsenin “arzularını ilah edinmesinin” zararı sadece kendisinedir. Ama ilah kavramını tıpkı birçok meşrep, mezhep ve tasavvufi ekollerde olduğu gibi kendi “keyiflerine göre tanımlamalarının” zararı ise hemen hemen tüm ümmeti ilgilendirmektedir. Tarih boyunca Müslümanların en büyük sıkıntısı bu sebepten dolayı Allah’ı gereği gibi tanıyamamalarından dolayı ola gelmiştir. Bu konudaki toplum mühendisleri de oldukça başarılı olmuşlardır. Bugün Müslümanlara düşen, Allah kendisini bu kitapta nasıl tanıtmışsa Onu öyle tanımaktır.2 Yani bunlar; kendilerine canlarının istediğinden başka ilâh kabul etmeyen kimselerdir. Bunlar; dini, insanın sadece keyif ve zevkinden ibaret görüp, gönülleri neyi isterse, ona taparlar. Hattâ ona tapıyor görünüp diğer insanların da tapmalarını sağlayarak onları baskıları altında tutarlar ve sömürürler. Bk. (Câsiye: 23)  

[3130] Vahyin rehberliğine tâbi olmayanlar, kendi hevalarına tâbi oluyorlar demektir (Bkz: 28:50). Allah’a teslim olmayanın teslim olacağı tek kapı, keyfî yargılarının ve içgüdülerinin oluşturduğu hevasıdır. Hevasına teslim olansa er-geç onu ilâh edinir.  

“Gök kubbesi altında Allah’tan başka tapılan şeyler içinde hevadan daha müthişi yoktur.” (Hadis-i Şerif, Taberanî’den, Âlûsî)  

[*] Vekil olacaksın.  

3097 The man who worships his own passions or impulses or desires is the most hopeless to teach or lead or guide. If it were anything else the matter with him, the Teacher could argue with him. But Reason cannot prevail over blind passion. It is vain to hope that such a man could be led, until his mad desires are killed. No one could undertake any responsibility for him, for he obeys no law and follows no advice. He is worse than brute beasts, which may not understand, but at least follow the wholesome instincts implanted in them by Allah. The lawless man has killed his instincts and is unwilling to submit to guidance.