Fâtır Sûresi 32. Ayet Meali

bk. Fütuhat-ı Mekkiyye, II/22-23. (Osman Yahya tarafından tahkikli baskı, 11/379-383).  

“İnsanın kendine zulmetmesi”, kendine haksızlık etmesi demektir. Bir insan, isyan ederek, günah işleyerek ve fıtratıyla çelişen davranışlar sergileyerek Allah’tan uzaklaşır ve cehenneme yaklaşırsa bu insan kendine zulmetmiş demektir. Çünkü onu cehennemden uzaklaştıracak ve layık olduğu cennete varis kılacak irade ve bu iradeyi besleyen ilahi mesajlar kendine verilmiştir. Kur’an’ın öğretisine göre insan, Allah’ın özel olarak yarattığı cennete (ebedi nimetlere) layık bir varlıktır ve cennet de onun hakkıdır. Hakkı olan bir şeyi kendi iradesiyle kaybetmesi ve buna karşı kendisine cehennemi dayatması büyük bir zulümdür.“(Kur’an’dan ilham alarak) iyilikte başı çekenlerden” olmak her Müslümanın hedefi olmalıdır. Zira bu iş doğrudan peygamberlerin işidir. Nitekim âyetin ilk cümlesinde de “Kur’an (kendisine hizmetle) seçkin hâle gelmiş erdemli insanlara miras olarak bırakılmıştır” buyruluyor. Hz. Peygamberden sonra peygamber gelmeyeceğine göre bu görevi birileri üstlenmelidir. Hz. Peygamberin son ve alemlere peygamber olarak geldiğini söylemek kolay ama onun mirasçısı olmak o kadar kolay değil. Doğru olan, kolay olmayan bu göreve talip olmaktır.  

 Kendisine zulmetmek, Kur’an’a göre amel etme yönünde kusur etmek; ortada olmak, günahı sevabına denk olmak; hayırda öne geçmek, Kitab’a uygun olan davranışa başkalarını da yöneltmek şeklinde tefsir edilmiştir. Âyette geçen «zalim» ve «muktesid» kelimeleri muhtelif manalarda yorumlanmış olmakla birlikte, cumhura göre her ikisi de müminlerde bulunabilen sıfatlardır. Kâfirlerin sıfatları sonraki âyetlerde belirtilecektir.  

1- Bazıları Kitap'ın buyruklarına, yaradılış amaçlarına uygun davranmamakla aslında kendi kendilerine haksızlık ederler, bazıları Kitap'ın buyruklarına uymada yeterli ve gerekli özeni göstermemekte, bazıları ise tam bir uygunluk ve uyum içinde Kitap'ın buyruklarını yerine getirmektedirler.  

(1)Burada geçen zâlim, muktesid ve sâbikūn için farklı îzahlar yapılmıştır. Zâlim: günahları ağır basan, içi dışından da kötü olan, büyük günahları olan, ashâb-ı meş’eme (amel defteri sol eline verilenler)dir. Muktesid: günahları ve sevâbı denk olan, içi dışı bir olan, küçük günahları olan, ashâbı meymene (amel defteri sağ eline verilenler)dir. Sâbikûn ise: Allah katında en önde bulunan mukarreb kullardır. (Râzî, c. 13/26, 26)  

(*) Bir önceki âyetten anlıyoruz ki,“ ilâhî kelâm”a önceki vahiylerden bugüne kalan da dâhildir. Bu ilâhî kelâmın vârisleri de islam ümmetidir. (Hz. Ali ve İbn Abbas’tan Taberi). Buna göre Allah Resulü’nün vahye ilişkin sorumluluğu, onun vefatından sonra ümmetine miras kalmıştır. Kur’an’ın Allah Resulü’nün şahsı için zikrettiği her fazilet ve ödülü ümmeti için de zikretmiş olması bunu pekiştirmektedir (Kıyaslayıp karşılaştırınız: 21: 107; 3: 110; 48: 1-18; 5:3; 30:47; 33:43, 46; 8:62; 58:20; 22:75; 35:32). Şu takdirde, Allah Resulü’nün ardından risalet kesintiye uğramamış, sadece ferdi risaletten içtimaî risalete geçilmiştir. “Öyleyse sizler hayra çağıran, meşru ve iyi olanı öneren, kötü ve yanlış olandan da sakındıran bir ümmet olun!” (M. İslamoğlu Meal Açıklaması) Ama maalesef Emeviler döneminden başlayarak bugün İslam ümmeti Allah elçisi vasıtasıyla yüce Allah’tan miras aldıkları insanlığın tek hidayet rehberi olan Kur’an’ı Kerim yerine nice uydurma hadislerden tutun, mezhep, meşrep, tarikat ve dini liderlerinin içtihat ve düşüncelerini haşa Kur’an yerine koymuş durumdalar. İşte o günden bugünümüze kadar hep İslam ümmeti bunun en ağır acısını çekmektedir. Çünkü bugün Kur’an’la değil, Hz. peygamber adına uydurulmuş hadislerle, Kur’an’a aykırı fıkhı mezheplerin içtihatlarıyla, tarikat, meşrep ve dini liderlerinin sözleriyle amel edilmektedir. İslam ümmetinin ve hatta bütün insanlığın kurtuluşu, dünyanın evrensel huzur ve barışı ancak sadece Kur’an’ı dinin yegâne biricik kaynağı olarak kabul etmek, Kur’an’ı doğru anlamak, onun evrensel mesajına sımsıkı sarılmak ve hükümlerini doğru uygulamakla mümkün olur. والمعنى: ثم جعلنا هذا القرآن الذى اوحيناه إليك - أيها الرسولميراثاً منك لأمتك، التى اصطفيناها على سائر الأمم، وجعلناها أمة وسطا. وقد ورثناها هذا الكتاب لتنتفع بهداياته.. وتسترشد بتوجيهاته، وتعمل بأوامره ونواهيه - وفى التعبير بالاصطفاء، تنويه بفضل هؤلاء العباد،، كما أن التعبير بالماضى يدل على تحقق هذا الاصطفاء. (تفسير الوسيط)  

[1] Amelde kusur eder, seyyiatı hasenatına galip olur; seyyiatı hasenatına müsavi olur; hasenatı seyyiatına galip olur veya cahil, müteallim, âlim. Mağfiret gören, kurtulan, Cennete ilk giren - hesabını görüp sonra mağfiret gören, hafif hesaba tutulan, hesaba uğramaksızın giren.  

18 Hz. Peygamber’in ümmetinden Kur’an’la meşgul olanları kastediyor. Kur’an onlara emanet edilmiştir anlamındadır.  

Kur’an’a vâris olmayanlar, cennete mirasçı olamazlar. Bu ayette müslümanların Kur’an ile iletişimi gösterilmektedir. “İlâhî kelamın vârisleri ümmet-i Muhammed’dir. Hz. Muhammed’in vahye ilişkin sorumluluğu, onun vefatından sonra ümmetine miras bırakılmıştır. Kur’an’ın Hz. Muhammed’in şahsı için zikrettiği her fazilet ve ödülü ümmeti için de zikretmiş olması bunu pekiştirmektedir. Hz. Muhammed’in vefatından sonra ferdi risalet içtimai olana geçmiştir” (İslamoğlu, [Hayat Kitabı Kur’an], s. 867’de 3. not). Buna göre vâris kılınan şey son ilâhî mesajın bütün insanlığa tebliğ görevidir.,Ayette “kendine zulmedenler”den kasıt, inkarcılar değil, “yapılmaması gereken bir işi yapan, böylece kendine yazık edenler” demektir. Nitekim bazı peygamberler için de bu türden zulüm ifadesi söz konusudur. Bkz. A‘râf 7:23; Enbiyâ 21:87; Kasas 28:16.  

1 Yani Kur’an’ı seçilmiş ümmet olan Muhammed ümmetine miras olarak bıraktık.2 Yani kimisi de Kur’an’ı bazen yaşar bazen yaşamaz, okur ama okuduğunu bazen anlar bazen anlamaz...3 İşte Kur’an’a asıl vâris olanlar, bu önder şahsiyetlerdir. Öyleyse sadece Muhammed ümmeti olmak yetmez, onlardan olmaya çalışmak gerekir.  

22 Bkz. 7:46 ve ilgili not 37.  

[3913] Bencil seçkinler, kendilerine benzeyenlerin azlığını isbat etmek için çırpınırlar. Bu âyet, elçilerin çokluğunu dillendiriyor. İşte fark bu. Bir önceki âyetten anlıyoruz ki, “ilâhî kelâm”a önceki vahiylerden bugüne kalan da dahildir. Bu ilâhî kelâmın vârisleri ümmet-i Muhammed’dir (Hz. Ali ve İbn Abbas’tan Taberi). Buna göre Allah Rasûlü’nün vahye ilişkin sorumluluğu, onun vefatından sonra ümmetine miras kalmıştır. Kur’an’ın Allah Rasûlü’nün şahsı için zikrettiği her fazilet ve ödülü ümmeti için de zikretmiş olması bunu pekiştirmektedir (Kıyaslayıp karşılaştırınız: 21:107; 3:110; 48:1-18; 5:3; 30:47; 33:43, 46; 8:62; 58:20; 22:75; 35:32). Şu takdirde, Allah Rasûlü’nün ardından risalet kesintiye uğramamış, sadece ferdi risaletten içtimaî risalete geçilmiştir. “Öyleyse sizler hayra çağıran, meşru ve iyi olanı öneren, kötü ve yanlış olandan da sakındıran bir ümmet olun!” (3:104) âyeti bunu ifade eder. [3914] Benzer bir üçlü tasnif ve bu zümrelerin değerlendirilmesi için bkz: 56:8-11, 27, 41 ya da 56:88-94. Bu sonuncuların sevincini 34. âyet yansıtmaktadır.  

(4) Âyette sayılan üç sınıfın üçü de mü’minlerdendir; ancak bunlardan herbiri farklı bir mertebeyi ifade etmektedir. Bunlarla kimlerin kastedildiği konusunda çeşitli fikirler ileri sürülmüştür. En geniş anlamıyla, “nefsine zulmedenler” ile kastedilenin Kur’ân’a uygun hareket etmekte kusur edenler, “orta yolu tutanlar” ile kastedilenin Kur’ân’a uygun hareket edenler, “hayırda öne geçenler” ile kastedilenin de Kur’ân’a en güzel şekilde uyduktan başka, diğer insanları da bu yola teşvik edenler olduğu söylenebilir. Peygamberimizin bu âyeti okuduktan sonra “Bu sayılanların hepsi de aynı yerde, Cennettedirler” buyurduğu rivayet edilmiştir. (Tirmizî, Tefsir 35:1.) Nitekim bir sonraki âyet de bunu bildirmektedir. Ancak bundan, kıyamet gününde hepsinin birden aynı kolaylıkla hesap verecekleri ve Cennette aynı mertebeyi paylaşacakları anlamı çıkarılmamalıdır. Aksi takdirde, az çalışan ile çok çalışan arasında bir fark kalmazdı.  

3919 The force of "then" is that of finality. The Qur'an is the last Book revealed. Or it may be here to point the contrast between "to thee" in the last verse, i.e., the Prophet, in contradistinction to the People of Islam, who inherited the Book after him. 3920 The custodians of the Qur'an after the Prophet were the People of Islam. They were chosen for the Book, not in any narrow sense, but in the sense that the Book was given for their age and they were charged to obey it and preserve and propagate it, so that all mankind should receive the Message. But it does not follow that they are all true and faithful to their charge, as indeed we see too painfully around us today. Just as mankind was chosen collectively to be Vicegerents for Allah, and yet some among mankind fell into evil-even so, some in the house of Islam fail to follow the Light given to them, and thus "wrong their own souls". But some follow a middle course; in their case "the spirit is indeed willing, but the flesh is weak": their intentions are good, but they have much to learn yet of the true Muslim life and Muslim virtues. Then there is a third class: they may not indeed be perfect, but both their intentions and their conduct are sound, and they form an example to other men: they are "foremost" in every good deed. They are so, not by their own merits, but by the Grace of Allah. And they have reached the highest Achievement-the salvation, which is typified by the various metaphors that follow.