Enfâl Sûresi 68. Ayet Meali

10.Bu iki ayeti kerime Müslümanların Bedir gazvesinde aldıkları esirleri fidye karşılığı bırakmaları olayla ilgilidir. Resulullah (a.s.) Müslümanlarla yaptığı istişare sonucu sözkonusu esirlerin fidye karşılığı serbest bırakılmalarını kararlaştırmıştı. Sahabeden Hz. Ömer (r.a.) ise bütün esirlerin öldürülmesi görüşünü savunmuştu. Yüce Allah yukarıdaki iki ayeti kerime ile esirlerin fidye karşılığı bırakılmalarının doğru olmadığını bildirerek Hz. Ömer (r.a.)`in görüşünü te`yid etti.  

Bkz. 30/1-5  

 Tefsircilere göre, âyette geçen ve hüküm manasına gelen «kitab»dan maksat, ictihadda hata eden müctehide azap edilmeyeceği hükmüdür.  

1- Yasa, kayda geçmiş yargı.  

(*) Not: Birçok mealde (فِيمَا أَخَذْتُمْ) cümlesindeki mevsul harfi olan (ما) ile esirlerin serbest bırakılmaları karşısında fidye alınmasına vurgu yapılması doğru değildir. Zira bu cümle ile sırf fidye almak amacıyla esir almalarına vurgu yapılmıştır. İşte şiddetle kınan durum da budur. Yani bununla mesşru müdafaa savaşı dışında hiçbir surette asla esir alınamayacağına dair bir hüküm verilmiştir. Ayrıca meşru müdafaa savaşında esir alınırsa, ister karşılıklı (esir takası vb.) ister karşılıksız savaştan hemen sonra mutlaka serbest bırakılmalıdır. Bkz: (Muhammed-4) Konuyla ilgili ‘’el Mizan fi Tefsiril Kur’an’’ adlı tefsirin açıklaması da şöyledir: O hâlde, ilk ayetin akışından da anlaşıldığı gibi ayetlerin içerdiği azar, Müslümanların savaşta esir almalarına yöneliktir. İkinci ayette yer alan şu ifadeden de bunu anlamak mümkündür: "Aldığınız şeyden dolayı size elbet büyük bir azap dokunurdu."Yani, sizin almanızdan dolayı. Müslümanlar bu ayetlerin indiği esnada esir almışlardı, fidye almamışlardı. Yoksa bazılarının ihtimal verdiği gibi azar, fidyeyi mubah kabul etmekle veya almakla ilintili değil. (لمسَّكم فيما أخذتم} أي في أخذكم الأسرى فإن الفداء والغنيمة لم يؤخذا قبل نزول الآيات (الميزان في تفسير القرآن) وقوله تعالى: (فِيمَا أَخَذْتُمْ) من المال يوهم أن أخذ المال وحده هو السبب في هذا العقاب، والحقيقة أن ذلك جزء من السبب وإن لم يكن جوهر السبب؛ لأن السبب الأصلي هو أخذ الأسرى، . وقد قال الرازي والحق أنه لا نسخ، بل الآيتان متلاقيتان متضافران في الدلالة على معنى واحد، وهو أنه لا أسر إلا عند الإثخان، وإذا كان الأسر في موضعه ووقته، فالإمام يخير بين المن من غير فداء والفداء بالمال، أو مبادلة [ ص: 3196 ] الأسرى كما بادل النبي - صلى الله عليه وسلم - أسرانا بأسراهم، فتلك شريعة محكمة باقية خالدة لا تغيير فيها ولا تبديل (زهرة التفاسير) قوله ( لمسكم فىما أخذتم) قال ابن جرىج وعلى بن أبى طلخة قال ابن عباس أى مما اسرتم = ( تفسير الطبرى = تفسير ابن كثير) ومن الدليل من لفظ الآية على أن النبي صلى الله عليه وآله وسلم لا يشاركهم في العتاب أن العتاب في الآية متعلق بأخذ الأسرى وليس فيها ما يشعر بأنه استشارهم فيه أو رضي بذلك ولم يرد في شيء من الآثار أن النبي (ص) وصّاهم بأخذ الأسرى ولا قال قولاً يشعر بالرضا بذلك بل كان ذلك مما أقدمت عليه عامة المهاجرين والأنصارعلى قاعدتهم في الحروب إذا ظفروا بعدوهم أخذوا الأسرى للاسترقاق أو الفداء (الميزان في تفسير القران)  

[5] Levh-i Mahfuz'da bundan dolayı af, ganimetlerin ve esirlerin helâl olması yazılmasıydı.  

29 Buradaki kitaptan kasıt, sünnetullah veya “Levh-i mahfûz” yani Allah katındaki Kitap’tır.  

(Bedir savaşı Müslümanlar ve müşrikler arasında meydana gelen ilk savaştı. O zaman Müslümanlar hâlâ azınlık ve müşrikler hâlâ çoğunluk durumundaydılar. Müşriklerin savaşçılarının öldürülmesi, onların gücünü kırıp onları aşağılayacaktı. Bu diğerlerini bir daha Müslümanlara saldırmaktan caydıracaktı. Kuşkusuz bu, son derece fakir de olsalar esir alıp fidye karşılığında salıvermekle elde edecekleri malların gerçekleştiremeyeceği büyük bir hedefti. İşte bu nedenden dolayı yüce Allah, Bedir günü düşmanı öldürme yerine ellerindeki esirlerden serbestlik karşılığı fidye almayı kabul eden Müslümanların bu davranışını hoş karşılamıyor.)  

1 “İctihat hatalarından dolayı cezâ vermemek, Bedir ehline azap etmemek” hükmü…  

73 Görünüşe bakılırsa bu ayet Bedir’de Müslümanlar tarafından ele geçirilen esirler ve onlara ne yapılacağı hakkında Hz. Peygamber’in ashâbı arasında geçen tartışmalarla ilgilidir. Ömer b. Hattâb, geçmişteki kötü davranışlarından ve özellikle hicretten önce Müslümanlara reva gördükleri zulüm ve baskıdan ötürü onların öldürülmeleri gerektiğini ileri sürüyordu; Ebû Bekir ise bunların affedilip fidye karşılığı bırakılmasının iyi olacağını savunuyor ve fikrini, böyle bir hareketin onlardan bazılarının da belki İslam’ın gerçekliğini, üstünlüğünü anlamalarına vesile olabileceği teziyle de pekiştiriyordu. Hz. Peygamber, Ebû Bekir’in savunduğu hareket tarzını benimsedi ve esirleri serbest bıraktı. (Çoğu müfessir, özellikle de -tüm rivayet zincirini vererek- Taberî ve İbni Kesîr konuyla ilgili Hadisler kaydetmektedirler.) Ayette, “Allah tarafından önceden irade edilmiş (böyle) bir ilke (kitâb) olmasaydı Müslümanların başına geleceği” bildirilen “büyük azap” da açıkça göstermektedir ki esirlerin öldürülmesi gerçekten büyük, ürkütücü bir günah olacaktı.  

[1394] Lafzen: “yazılı bir belge”. Bu âyet, “Kervan’a saldırıp mal ve esir almak neden yasak da Bedir’de alınanlar serbest?” sorusunun cevabıdır. “Yasal izin”, sûrenin girişindeki “iki topluluktan biri” (7. âyet) ibaresine bir atıf olabilir.  

[*] Bkz: Rum 30/1-5  

(13) İçtihad hatâsını cezalandırmamak, yahut Bedir gazilerinin günahlarının bağışlanması, yahut ganimetlerin helâl kılınması yönünde verilmiş olan İlâhî hüküm.(14) Bedir Savaşında alınan esirlerin durumuyla ilgili olarak Peygamberimizin yaptığı istişarede, Hz. Ömer başta olmak üzere bir kısım Ashab esirlerin öldürülmesini, diğerleri ise fidye karşılığında serbest bırakılmasını savundular. Neticede esirler fidye karşılığında serbest bırakıldı. Ancak İslâm toplumu henüz kendisini toparlamaya çalışıyordu ve müşrik ordusu da tümüyle bertaraf edilmiş değildi. Bu bakımdan, fidye karşılığında bile olsa esirlerin serbest bırakılması, Müslümanların karşı karşıya bulunduğu tehlikenin devamına, belki de büyümesine meydan vereceği için, âyet, mü’minleri ciddî bir şekilde uyarmıştır. (Müslim, Cihad: 58; Ebû Davud, Cihad: 121; Tirmizî, Tefsir 8:6, 7.) Bununla beraber, alınmış olan fidye haram da edilmemiştir ki, buna bir sonraki âyette değinilecektir.  

1235 Though any motive of worldly gain, which may have been in the minds of some among the victorious Muslim army, is condemned as worthy of a severe penalty, what actually happened is ascribed to the Plan of Allah, which was preordained. Among the prisoners taken were the Prophet's uncle al'Abbas and 'Ali's brother Aqil, who afterwards became Muslims. Al 'Abbas was an ancestor of the founder of the celebrated 'Abbasi Dynasty which played such a notable part in Islamic history. In his case the promise made in verse 70 was amply fulfilled. In the case of all prisoners, if there was any good in their hearts, their very fight against Islam and their capture led to their being blessed with Islam. Thus does Allah's Plan work in a marvellous way, and evolve good out of seeming evil.