Enfâl Sûresi 58. Ayet Meali

58.Ebu Şeyh`in İbnu Şihab ez-Zuhri`den rivayet ettiğine göre bu ayeti kerime Beni Kurayza yahudileri hakkında indirilmiştir.Hazin tefsirinde bildirildiğine göre Beni Kurayza yahudileri önce Resulullah (a.s.) ile antlaşma yapmış sonra Kureyş`ten Ebu Süfyân`a kendilerine yardım edebilecekleri yönünde açıklamalarda bulunmuşlardı. Onların bu şekilde Resulullah (a.s.) ile yapmış oldukları antlaşmayı bozabilecekleri emareleri ortaya çıkınca Resulullah (a.s.) için onlarla yaptığı anlaşmayı geçersiz sayma ve bunu kendilerine açıktan bildirme hakkı doğmuştu.  

Bu âyet, anlaşmalara sadakat konusunda İslam’ın ne kadar hassas davrandığını ortaya koymaktadır. Muhataplar kim olursa olsun karşı taraf anlaşmaya sadık kaldığı müddetçe Müslüman taraf da yapılan anlaşmaya uymak zorundadır. Ancak taraflar arasında anlaşmayı bozacak sebepler zuhur ederse ya da karşı tarafın anlaşmayı ihlal eden bir durumu sezilirse o taktirde anlaşma bozulabilir.  

1- Antlaşmanın kurallarına karşılıklı uyulması ilkesi gereği.  

(*) Aşağıdaki tefsir metinlerinde de aynen’’…kesin olarak öğrenirsen…’’deniliyor. Bu nedenle meallerde geçen’’korkarsan veya endişe edersen…’’ şeklindeki ifadeler yanlıştır. Aşağıdaki tefsir metinlerinde de açıklandığı gibi burada havf, ilim yerine istiare olarak gelmiştir. Anlamı ise şöyledir: Seninle anlaşma yaptığı halde anlaşmayı bozacaklarını kesin delillerle öğrendiğin zaman sen de yaptığın anlaşmayı kendilerine iade et…’’şeklindedir. Konu ile ilgili detay! (روح المعاني – محاسن التؤيل – الاحكام لجامع القران ) adlı tefsirlere bkz: İşte burada Kur’an, anlaşmalara sadakat konusunda İslam’ın ne kadar hassas davrandığını ortaya koymaktadır. Muhataplar kim olursa olsun karşı taraf anlaşmaya sadık kaldığı müddetçe Müslüman taraf da yapılan anlaşmaya uymak zorundadır... والخوف مستعار للعلم ، أي وإما تعلمن من قوم معاهدين لك نقض عهد فيما سيأتي بما يلوح لك منهم من الدلائل ( فانبذ إليهم ) أي فاطرح إليهم عهدهم (تفسير الألوسي) وقال الأزهري : معناه إذا عاهدت قوما فعلمت منهم النقض بالعهد فلا توقع بهم سابقا إلى النقض حتى تلقي إليهم أنك قد نقضت العهد والمواعدة ، ...القرطبي)  

[4] Muahede ettiğin bir kavmin nakz-ı ahdedeceğini anlarsan.[5] Kıtala başlamadan evvel ahdini bozduğunu onlara bildir, bağteten kıtalda bulunma ki seni gadir ile itham etmesinler.  

24 Burada geçen fiil “nebize” fiilidir. Atmak, fırlatmak gibi anlamlara gelir. Burada antlaşmaya karşı tarafın ihanet etmesi sebebiyle siz de bu antlaşmayı yumuşak bir şekilde bozun değil, onlara karşı sert bir tavır göstererek fırlatıp atarak bozun anlamındadır. İhanete verilecek cevap böyle olmalıdır.  

1 Bu âyet; İslâm Devletinin, uluslararası antlaşmalar yapma ve bu antlaşmaları bozma yasasıdır. İslâm Devleti, antlaşma yaptığı bir devletle savaşmaz, kalleşlik etmez. Ancak onların kalleşlik edecekleri hakkında kesin bilgilere dayanarak şüphelenirse, o zaman antlaşmayı bozduğunu açıkça bildirir, karşı devlete savaş ilan eder ve ne yapacaksa ondan sonra yapar. Bu âyet Kureyza Yahûdîlerinin ihâneti üzerine nâzil olmuştur. (Suyûtî)  

61 “İhanet etmelerine dair kaygı verici sebepler ya da deliller”, şüphesiz sadece zanna dayanan sebepler/belirtiler değil, açık ve nesnel deliller olmalıdır (Taberî, Beğavî, Râzî; keza Menâr X, 58).62 Yani, “onlara misilleme olarak (‘alâ sevâin) sen de andlaşmayı geçersiz say”. Taberî bu cümleyi şöyle açıklıyor: “Onlarla savaşa girmeden önce, ihanetlerini ortaya koyan açık delillere dayanarak onlarla senin aranda var olan muahedeyi geçersiz saydığını kendilerine duyur ki, hem sen hem de onlar kendileriyle savaş hali içinde olduğunuzu bilesiniz”. Beydâvî de bu ayetle ilgili kendi yorumunda benzer bir açıklama yaparak şöyle ekliyor: “Böyle yap ki, senin ancak savaşı başlattıktan sonra mevcut andlaşmayı bozduğun şeklinde yanlış bir kanaate kapılmasınlar”. Bu durumda, ayetin “Allah ihanet edenleri sevmez” şeklindeki bitiş cümlesi hem inananlar için, hem de onların düşmanları için bir uyarı hükmündedir (Menâr X, 58 vd.).  

[1386] Devletler arası hukuka dair ahlâkî standartlar.  

Bu âyet İslâm’ın uluslararası ilişkilerde çok önemli bir prensibini vermektedir. Herhangi bir tarafla anlaşma yapan kimse, süre bitinceye kadar anlaşmaya bağlı kalacaktır. Eğer ahdi bozmak için sebepler ortaya çıkmışsa, anlaşma ancak karşı tarafa haber verdikten sonra bozulabilir. Halbuki Cahiliye döneminde, karşı tarafa haber vermeden tek taraflı bozma olduğu gibi 20. asırda da bunun çok örneği vardır. Mesela ikinci dünya savaşında Almanya bir açıklama yapmadan Rusya’ya saldırmış. Aynı şekilde İngiltere ve Rusya İran’a karşı askeri harekâta başlamışlardı.