Enfâl Sûresi 56. Ayet Meali

8.Burada kastedilenler Medine yahudilerinden Kurayza oğullarıdır. Resulullah (a.s.) Medine`deki bütün yahudilerle müşriklere yardım etmemeleri üzere antlaşma yaptığı halde onlar antlaşmalarını bozarak müşriklere yardım etmişlerdi. Bu ayeti kerimelerin nüzul sebebi Kurayza oğullarının tutumu olsa da ortaya koydukları hükümler geneldir.  

Hz. Peygamber Müslümanların Medine’ye hicret etmesinden sonra Medine’deki Yahudilerle bir sözleşme yaptı. Bu sözleşmeye göre“müşriklere karşı birlikte hareket edilecek, şehrin dışından gelen bütün saldırılara karşı birlik olunacak ve şehir savunması hep beraber yapılacaktı”. Ancak Yahudi kabileleri Müslümanların başarılı çıkışını ve İslam’ın her geçen gün daha da yayıldığını görünce sözlerinde durmayarak antlaşmaya uymayan davranışlar sergilediler ve Müslümanların önünü kesmek için Mekkeli müşriklere el altından anlaşmaya başladılar. Bu destekten cesaret alan Kureyşliler Müslümanları mağlup etmek için savaş hazırlığına başladılar. İşte bu savaş, o günün Yahudilerinin önünü açtığı Bedir Savaşı’dır.  

 Bunlar Kurayza oğulları olarak tanınan yahudi kabilesidir. Peygamber (s.a.) onlarla, aleyhinde hareket etmemek üzere antlaşma yaptığı halde müşriklere silah yardımında bulundular. Sonra, unuttuk, diyerek özür dilediler. Tekrar antlaşma yapıldı, yine bozup Hendek savaşında müşriklerle birleştiler. Nihayet Ka’b b. Eşref, Mekke’ye giderek müslümanlar aleyhinde Mekkelilerle ittifak yaptı.  

* “…onlar artık îmân etmezler”: Âyet-i kerîmedeki kastedilen kâfirler, dünyada kâfir olarak yaşayıp sonunda âhirete de kâfir olarak intikal edeceği ezelî ve ebedî ilmi ile Allah Teâlâ tarafından bilinen inkârcılardır. * “(Resûlüm!) Onlar, kendileriyle antlaşma yaptığın, sonra da her defasında antlaşmalarını hiç çekinmeden bozan kimselerdir”: Yaptıkları antlaşmalara uymayan kimseler Benî Kurayza yahûdîleridir.  

(2)Bu âyetin, Benî Kureyzâ yahudileri hakkında nâzil olduğu rivâyet edilmiştir. Şöyle ki: Peygamber Efendimiz (asm) bu kavmin Müslümanlar aleyhinde herhangi bir kavme yardım etmeyeceğine dâir kendileriyle andlaşma yaptığı hâlde, bunlar Bedir vak‘asında müşriklere silâh yardımında bulunup, andlaşmalarını bozdular. Sonra Müslümanlarla karşılaşınca da “Unuttuk!” dediler. Hendek Muhârebesinde ise tekrar müşriklere yardım ettiler. (Celâleyn Şerhi, c. 3, 206)Hendek Harbi dönüşünde, Resûl-i Ekrem (asm) evlerine gelir gelmez, Cebrâîl (as)’ın îkāzı üzerine Benî Kurayzâ yahudilerinin üzerine gidildi ve o hâinler perişân edildiler. Sağ kalanları ve geriye bıraktıkları mallar, Müslümanlar arasında taksîm edildi. (Bilmen, c. 6, 2800)  

(*) Hz. Peygamber Müslümanların Medine’ye hicret etmesinden sonra Medine’deki Yahudilerle bir sözleşme yaptı. Bu sözleşmeye göre “Medine’ye saldırdıklarında müşriklere karşı birlikte hareket edilecek, şehrin dışından gelen bütün saldırılara karşı birlik olunacak ve şehir savunması hep beraber yapılacaktı”. Ancak Yahudi kabileleri Müslümanların başarılı çıkışını ve İslam’ın her geçen gün daha da yayıldığını görünce sözlerinde durmayarak antlaşmaya uymayan davranışlar sergilediler ve Müslümanların önünü kesmek için Mekkeli müşriklere el altından anlaşmaya başladılar. Bu destekten cesaret alan Kureyşliler Müslümanları mağlup etmek için savaş hazırlığına başladılar. (C. Külünkoğlu Meali Enfal-56. Ayet Açıklaması)  

23 Takva kelimesini, Kur’an metinleri boyunca sürekli “sorumluluk bilincinde olmak” anlamında tercüme etmemiz daha önce de belirttiğimiz gibi, semantik analizler gereği idi. Nitekim burada da gayri müslimler için bile bu kelime söz konusudur. Zira “sorumluluk bilinci” insan ve İslam olmanın en temel şartıdır.  

59 Lafzen, “her seferinde”. Burada temas edilen andlaşma ya da sözleşmeler Müslüman cemaatle gayrimüslim siyasal gruplar arasındaki andlaşmalardır. Burada, ilk ağızda Hz. Peygamber’e hitab ediliyor olsa da “sen” hitabı Kur’an’a bağlılık gösteren herkese, dolayısıyla her çağda bütün Müslümanlara yöneliktir. Bu ayetle söylem, yine, surenin tamamında önemli bir yer tutan inanmayanlarla savaş sorununa dönmüş oluyor. Kafirlerin (inanmayanların) andlaşmaları bozmalarıyla ilgili bu bahisten hareketle iki yan çıkarsamada bulunulabilir: ilki, demek ki gayrimüslimlerle andlaşmalar yapmak (yani barışçı ilişkiler kurmak) yalnızca câiz (izin verilen) bir şey değil, gerçekte istenen, tercih edilen bir şeydir (karş. 61. ayet); ikincisi ise, Müslümanlar, ancak karşı taraf açıkça düşmanca tavırlar gösterdiği zaman savaş açabilir.  

[1384] Bu âyet bir anlaşmanın varlığından kesin olarak söz etmektedir. Bu anlaşma ya Yahudi kabilelerle hicretin 1. yılında yapılan Medine sözleşmesi ya da Ka’b b. Eşref’in de dahil olduğu daha başka bir anlaşmadır (Bkz: Yahudileşme Temayülü, s. 137).  

[1] Benî Kureyza dinilen Yehûd kâbilesi Rasûl-ü Ekrem ile, müslümânlarla harb iden kâfirlere yardım itmemek üzere mu'âhede 'akd itdiler. Ba'dehu müşriklerle berâber kıtâle tasaddî iylediler ve sonra da "Hatâ itdik, unutduk" diye 'arz-ı i'tizâr itdiler. Tekrâr Hendek gününde ahzâb küffâra mu'âvenet iyleyüb 'ahidlerini yine nakz itdikleri gibi reisleri Ka'b bin el-Eşref Mekke'ye gidüb Rasûlullah 'aleyhine olarak müşrikîn-i Mekke ile ittifâk itdi. Bu ve bunı müte'âkib olan âyet-i kerîme onlar ve o gibiler hakkında nâzil olmuşdur.  

1224 The immediate occasion was the repeated treachery of the Banu Qurayzah after their treaties with the Muslims. But the general lesson remains, as noted in the two following verses. Treachery in war is doubly wrong, for it endangers so many lives. Such treachery should be punished in such a way that it gets no chance again. Not only the actual perpetrators but those who follow their standard should be rendered powerless. And the broken treaty should be denounced so that the innocent party can at least fight on equal terms. From actual physical warfare we can carry the same lesson to spiritual warfare. A truce or understanding is possible with those who respect definite principles, not with those who have no principles and are merely out for oppression and wickedness.